Nhà giàu Việt đổi cách giữ của: Hàng trăm tỷ USD không chỉ để mua vàng, nhà đất

Từ tích lũy tài sản đến bài toán chuyển giao thế hệ

Sau khi ông nội qua đời mà không để lại di chúc, ông Nguyễn Toàn - một doanh nhân ở Hà Nội chứng kiến những người thân rơi vào tranh chấp thừa kế kéo dài, khiến các mối quan hệ gia đình rạn nứt. Trải nghiệm đó trở thành động lực để anh thành lập Kai Legal, một startup kết nối khách hàng với luật sư nhằm hỗ trợ lập di chúc và hoạch định tài sản.

"Gia đình tôi không phải trường hợp cá biệt. Phần lớn mọi người vẫn chưa có kế hoạch quản lý tài sản", ông Toàn cho biết.

Câu chuyện của Kai Legal phản ánh một sự chuyển biến lớn hơn tại Việt Nam, nơi tốc độ gia tăng tài sản đang buộc nhiều gia đình phải nghĩ xa hơn về việc gìn giữ và chuyển giao của cải.

Nếu trước đây tài sản chủ yếu được tích lũy dưới dạng vàng và bất động sản thì hiện nay dòng tiền đang dần chuyển sang các sản phẩm tài chính, đầu tư cho giáo dục ở nước ngoài và các giải pháp quản lý tài sản chuyên nghiệp. Xu hướng này diễn ra dù việc chuyển vốn ra nước ngoài vẫn chịu nhiều hạn chế và niềm tin vào các tổ chức tài chính chưa thực sự được khôi phục.

"Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ đầu tiên của các doanh nghiệp tư nhân. Chúng ta đang ở thời điểm chuyển giao từ thế hệ doanh nhân đầu tiên sang thế hệ thứ hai", ông Bruce Delteil, đối tác của McKinsey Việt Nam, nhận định.

Ông Bruce Delteil cho biết nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam được hình thành từ thập niên 1990, sau khi nền kinh tế mở cửa, tạo điều kiện cho lớp doanh nhân đầu tiên xây dựng các tập đoàn trong nhiều lĩnh vực như thép, sữa hay bất động sản. Vì vậy, phần lớn khối tài sản tư nhân mới chỉ được tích lũy trong vài thập kỷ gần đây.

Theo ông Delteil, khi thế hệ kế cận bắt đầu tiếp quản doanh nghiệp và tài sản gia đình, nhu cầu về lập kế hoạch thừa kế và quản lý tài sản sẽ tăng mạnh.

Sự phát triển kinh tế dựa trên xuất khẩu đã giúp Việt Nam tạo ra một tầng lớp giàu có mới, đồng thời đặt ra yêu cầu phải quản lý tài sản bài bản hơn. Đây cũng là cơ hội để các công ty quản lý tài sản mở rộng hoạt động.

McKinsey ước tính tổng tài sản cá nhân tại Việt Nam đạt khoảng 380 tỷ USD vào năm 2025 và có thể tăng lên 570 tỷ USD vào năm 2030.

Điểm khác biệt của Việt Nam so với Singapore hay Malaysia là phần lớn tài sản tập trung ở các chủ doanh nghiệp thay vì nhóm chuyên gia có thu nhập cao hoặc nhà sáng lập startup.

So với quy mô hơn 130.000 tỷ USD tài sản tài chính của các hộ gia đình tại Mỹ hay trên 15.000 tỷ USD của Nhật Bản, thị trường Việt Nam vẫn còn khá nhỏ. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cho thấy đây là một thị trường mới đang hình thành.

Đặc điểm này cũng tạo ra không ít thách thức. Phần lớn tài sản của các doanh nhân vẫn gắn với doanh nghiệp hoặc bất động sản nên việc đa dạng hóa danh mục đầu tư và xây dựng kế hoạch quản lý tài sản dài hạn trở nên khó khăn hơn.

"Nó rất đặc biệt", Arsh Khosla, chuyên gia tư vấn của McKinsey, nhận xét. "Thứ nhất, tốc độ tạo lập tài sản ở Việt Nam rất nhanh. Thứ hai, nhóm khách hàng giàu có chủ yếu là các chủ doanh nghiệp."

Nhu cầu quản lý tài sản tăng mạnh nhưng vẫn còn nhiều rào cản

Sự dịch chuyển từ tài sản hữu hình sang tài sản tài chính không chỉ phản ánh mức sống được cải thiện mà còn cho thấy sự thay đổi trong tư duy đầu tư. Nếu thế hệ trước chủ yếu tự quản lý tài sản thì nhiều người trẻ giàu có ngày nay sẵn sàng thuê chuyên gia để xây dựng chiến lược tài chính dài hạn.

Danh mục đầu tư cũng ngày càng đa dạng, từ chứng khoán, bảo hiểm, tiền số đến các khoản đầu tư xuyên biên giới. Cùng với đó, nhu cầu tư vấn về thuế, kế hoạch thừa kế và mở rộng hoạt động kinh doanh ra nước ngoài cũng tăng lên.

Ông Nguyễn Đức Thái - Giám đốc điều hành Học viện SAPP, cho biết người Việt từ lâu có xu hướng không muốn công khai tài sản. Theo ông, tâm lý này xuất phát từ nhiều yếu tố lịch sử cũng như những chiến dịch chống tham nhũng trong thời gian gần đây.

Tuy nhiên, ông Thái cho rằng điều đó đang dần thay đổi. Các doanh nhân trẻ ngày càng cởi mở hơn trong việc chia sẻ về tài sản và chủ động tìm đến các dịch vụ tư vấn tài chính. "Họ không còn cảm thấy cần phải che giấu quá nhiều nữa", ông nói.

Đón đầu xu hướng này, các ngân hàng và công ty bảo hiểm đang liên tục nâng cấp dịch vụ dành cho khách hàng giàu có.

BIDV cung cấp nhiều tiện ích như hỗ trợ làm thủ tục ưu tiên tại sân bay hay sắp xếp bác sĩ đến khám tại nhà. Techcombank thu hút khách hàng bằng các đặc quyền như vé xem opera, lời mời tham dự các sự kiện riêng và nghỉ dưỡng tại các sân golf.

Một số đơn vị còn mở rộng sang các dịch vụ tư vấn đầu tư vốn tư nhân, lập kế hoạch định cư, nhập quốc tịch và chăm sóc sức khỏe. Các công ty công nghệ quản lý tài sản cùng nhiều ngân hàng nước ngoài cũng đang tham gia thị trường này.

"Một cố vấn không thể chỉ là người bán sản phẩm nữa. Họ phải đồng hành cùng khách hàng để xây dựng kế hoạch hiện thực hóa các mục tiêu và khát vọng của họ", ông Manpreet Singh, Trưởng bộ phận Đề xuất khách hàng và Tiếp thị của HSBC Việt Nam, nhận định.

Dù vậy, bất động sản vẫn là loại tài sản được giới giàu Việt Nam ưu tiên nắm giữ.

Theo Savills, Việt Nam dẫn đầu châu Á về số lượng dự án nhà ở hàng hiệu trong năm ngoái, cho thấy sức hút của bất động sản cao cấp đối với nhóm khách hàng giàu có.

"Đây không phải những người mua nhà thông thường. Họ là lãnh đạo các tập đoàn, những cá nhân sở hữu tài sản lớn và các doanh nhân thành đạt", bà Nelly Phương Tạ, đại diện Masterise, cho biết.

Theo ông Mauro Gasparotti của Savills, nhóm khách hàng này tìm kiếm sự độc quyền cùng hệ sinh thái dịch vụ đi kèm khi sở hữu các căn hộ hạng sang.

Dẫu vậy, thị trường quản lý tài sản tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Các quy định kiểm soát dòng vốn khiến cá nhân gặp nhiều hạn chế khi chuyển tiền ra nước ngoài. Theo chỉ số của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có quy định kiểm soát dòng vốn ra nước ngoài nghiêm ngặt nhất thế giới.

Ông Bruce Delteil cho rằng điều này khiến nhiều nhà đầu tư không thể tiếp cận đầy đủ các cơ hội đầu tư quốc tế.

Một trở ngại khác là niềm tin đối với các tổ chức tài chính vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau hàng loạt vụ việc bán sai sản phẩm bảo hiểm và trái phiếu cho khách hàng cá nhân.

Song xu hướng chung vẫn rất rõ ràng. Theo Knight Frank, số người sở hữu tài sản từ 30 triệu USD trở lên tại Việt Nam được dự báo sẽ tăng 59% trong 5 năm tới, thuộc nhóm tăng nhanh nhất thế giới.

Khi quy mô tài sản tiếp tục mở rộng và quá trình chuyển giao thế hệ diễn ra mạnh mẽ hơn, nhu cầu về các dịch vụ quản lý tài sản chuyên nghiệp được dự báo sẽ tăng nhanh, mở ra một thị trường còn rất mới tại Việt Nam.

Đối với tầng lớp giàu mới nổi, câu hỏi không còn chỉ là làm thế nào để tạo ra của cải mà là làm thế nào để quản lý, bảo toàn và chuyển giao khối tài sản đó cho thế hệ kế tiếp. Đây có thể sẽ là một trong những thay đổi quan trọng nhất của thị trường tài chính Việt Nam trong những năm tới.