Những công ty chứng khoán đầu tiên gia nhập thị trường carbon Việt Nam

Theo thông tin từ Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), ngày 15/6, 5 công ty chứng khoán đầu tiên được chấp thuận trở thành thành viên lưu ký và thanh toán giao dịch carbon, gồm Công ty CP Chứng khoán VPS (VPS), Công ty CP Chứng khoán VietinBank (CTS), Công ty CP Chứng khoán VNDIRECT (VND), Công ty CP Chứng khoán DNSE (DSE) và Công ty CP Chứng khoán Dầu khí (PSI).

Tiếp đó, ngày 17/6, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã chấp thuận cho 3 đơn vị gồm DNSE, VNDIRECT và VietinBank Securities tham gia hệ thống giao dịch carbon. Các quyết định này tạo cơ sở pháp lý để các công ty chứng khoán thực hiện đầy đủ quy trình giao dịch trên thị trường carbon, từ đặt lệnh, khớp lệnh đến lưu ký tài sản và bù trừ, thanh toán.

Đến ngày 19/6, VNX tiếp tục ghi nhận thêm hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch carbon của Công ty CP Chứng khoán MB (MBS), cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của các định chế tài chính đối với thị trường mới này.

Thị trường carbon là cơ chế cho phép mua bán, trao đổi quyền phát thải khí nhà kính và kết quả giảm phát thải giữa các quốc gia, doanh nghiệp và cá nhân, qua đó tạo động lực kinh tế cho hoạt động cắt giảm phát thải với chi phí tối ưu.

Hàng hóa giao dịch trên thị trường gồm hai nhóm chính là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trong đó, hạn ngạch phát thải là lượng khí nhà kính được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định do cơ quan quản lý phân bổ, còn tín chỉ carbon là chứng nhận có thể giao dịch, tương ứng với một tấn CO₂ tương đương được cắt giảm từ các dự án giảm phát thải đã được thẩm định và công nhận.

Cơ chế vận hành dựa trên nguyên tắc "tổng lượng và trao đổi" (cap-and-trade). Theo đó, các cơ sở phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon, trong khi các đơn vị phát thải thấp hơn có thể bán phần dư thừa. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp được sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ.

Việc hình thành thị trường carbon không chỉ góp phần tối ưu hóa chi phí giảm phát thải của nền kinh tế mà còn mở ra một dòng tài chính mới phục vụ quá trình chuyển đổi xanh, tạo thêm cơ hội kinh doanh cho các định chế tài chính, trong đó có khối công ty chứng khoán.

Theo đánh giá của VNDIRECT, sự ra đời của thị trường carbon gắn với xu hướng dịch chuyển của dòng vốn quốc tế theo các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Trong bối cảnh Việt Nam được kỳ vọng đáp ứng các tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell từ tháng 9/2026, việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch carbon có thể trở thành một yếu tố hỗ trợ thu hút dòng vốn tổ chức nước ngoài - nhóm nhà đầu tư vốn ưu tiên các thị trường có định hướng phát triển bền vững và tiêu chuẩn ESG ngày càng hoàn thiện.