Tham vọng phát triển ngành công nghiệp ô tô, đặc biệt là xe điện, đã đưa Trung Quốc trở thành một trong những trung tâm sản xuất ô tô lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư mạnh tay và sự hậu thuẫn của chính quyền địa phương đang bộc lộ những giới hạn khi thị trường trong nước suy yếu, còn hàng trăm nhà sản xuất phải cạnh tranh để giành giật khách hàng.
Năm 2021, Skyworth Auto tuyên bố nhà máy sản xuất xe điện chủ lực của hãng có thể đạt công suất 100.000 xe mỗi năm. Tuy nhiên, doanh số thực tế tại Trung Quốc trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm nay chỉ đạt 660 chiếc. Tại một số đại lý của hãng ở Nam Kinh và Thượng Hải, phóng viên không tìm thấy xe trưng bày, khách hàng hay nhân viên, dù website doanh nghiệp vẫn giới thiệu các mẫu xe mới và tuyển dụng nhân sự.
Hiệp hội Xe hơi Trung Quốc (CPCA) dự báo tổng doanh số ô tô nội địa trong năm nay sẽ sụt giảm 22%, chỉ đạt 18,5 triệu xe. Đây là mức thấp nhất ghi nhận được kể từ năm 2014
Skyworth là một ví dụ điển hình cho tình trạng khó khăn đang bao trùm ngành ô tô Trung Quốc. Tính đến hết tháng 9, lượng xe ô tô du lịch được người tiêu dùng nước này mua vào đã giảm khoảng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Doanh số cả năm được dự báo chỉ đạt 18,5 triệu xe, ghi nhận mức thấp nhất kể từ năm 2014.
“Tại Trung Quốc, số lượng đối thủ cạnh tranh đã trở nên quá lớn. Vì vậy, một cuộc sàng lọc là điều khó tránh khỏi, thậm chí cần thiết để ngành ô tô có thể phát triển bền vững trong dài hạn”, bà Mary Barra, Giám đốc điều hành General Motors (GM), nhận định.
Tuy nhiên, quá trình sàng lọc này vẫn chưa thực sự diễn ra. Mô hình tăng trưởng từng thúc đẩy ngành ô tô Trung Quốc phát triển nhanh chóng giờ đây lại khiến các doanh nghiệp khó giảm tốc khi điều kiện kinh doanh trở nên bất lợi. Hệ quả là thị trường vẫn tồn tại hàng loạt nhà sản xuất có tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh bấp bênh.
Dây chuyền sản xuất tại nhà máy xe điện của Xiaomi ở Bắc Kinh năm 2024. (Ảnh: VCG/GETTY IMAGES)
Trong nhiều thập kỷ, chính quyền các địa phương Trung Quốc đã phối hợp với khu vực tư nhân đầu tư vào ngành công nghiệp ô tô. Khi xe điện trở thành ưu tiên quốc gia trong thập niên trước, nhiều thành phố đã đổ hàng tỷ USD ngân sách vào các doanh nghiệp được lựa chọn làm đầu tàu phát triển. Theo công ty tư vấn AlixPartners, số thương hiệu xe điện Trung Quốc có ít nhất một mẫu xe được bán ra đã tăng lên mức kỷ lục 143 vào cuối năm 2025.
Nhưng hiện nay, trong bối cảnh dân số suy giảm, hệ thống giao thông công cộng tại các đô thị lớn ngày càng hoàn thiện và dịch vụ taxi tự lái phát triển, triển vọng tăng trưởng dài hạn của thị trường ô tô cá nhân Trung Quốc không còn chắc chắn như trước.
Những khó khăn của ngành ô tô Trung Quốc không chỉ là vấn đề trong nước. Trong nỗ lực tìm kiếm khách hàng, các nhà sản xuất nước này đang đẩy mạnh xuất khẩu bằng những sản phẩm có sức cạnh tranh cao, được sản xuất tại thị trường có chi phí nhân công thấp hơn nhiều so với châu Âu và Mỹ.
Mặc dù các hãng xe Trung Quốc nhìn chung chưa thể bán sản phẩm tại Mỹ, 5 nhà sản xuất lớn nhất của nước này đã chiếm 11,7% thị phần tại châu Âu trong tháng 9.
Sức ép cạnh tranh ngày càng lớn đang buộc các nhà sản xuất ô tô truyền thống phải điều chỉnh hoạt động. Volkswagen đã khởi động chương trình tái cơ cấu quy mô lớn thứ hai trong chưa đầy hai năm, với mục tiêu cắt giảm tới 50.000 việc làm. BMW cũng lên kế hoạch cắt giảm khoảng 8.000 nhân viên sau khi cảnh báo lợi nhuận suy giảm, trong đó có nguyên nhân từ tình hình kinh doanh tại Trung Quốc. Stellantis, tập đoàn sở hữu thương hiệu Chrysler, cũng đang thua lỗ tại châu Âu một phần do cạnh tranh từ các thương hiệu Trung Quốc.
Theo công ty dữ liệu Mobility Global, các nhà máy tại Trung Quốc có thể sản xuất khoảng 63 triệu xe hạng nhẹ mỗi năm.
Theo ông Michael Dunne, nhà sáng lập công ty tư vấn Dunne Insights, những biến động tại thị trường Trung Quốc có thể tạo ra tác động rất lớn đối với ngành ô tô toàn cầu.
Trong khi đó, tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc ngày càng nghiêm trọng. Theo công ty dữ liệu Mobility Global, các nhà máy tại Trung Quốc có thể sản xuất khoảng 63 triệu xe hạng nhẹ mỗi năm, trong khi nhu cầu mua xe của người tiêu dùng trong cả năm chỉ bằng chưa đến 1/3 con số này.
NIO, một trong những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực xe điện Trung Quốc, đã thua lỗ hơn 1 tỷ USD mỗi năm kể từ năm 2021. BAIC Motor, đối tác của Mercedes-Benz và thuộc quyền kiểm soát của chính quyền thành phố Bắc Kinh, cũng cảnh báo thua lỗ do cạnh tranh gay gắt. Ngay cả Xiaomi, hãng từng có danh sách dài khách hàng chờ mua xe, cũng đang gặp khó khăn trong việc hoàn thành mục tiêu doanh số năm nay.
Các nhà sản xuất có một số lựa chọn để duy trì hoạt động. Một trong số đó là tiếp tục giảm giá nhằm giành thị phần trong thị trường nội địa đang thu hẹp. Theo AlixPartners, giá xe tại Trung Quốc đã giảm gần 1/5 kể từ đầu năm 2023. Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, biên lợi nhuận của ngành giảm xuống mức 3,6%, mức thấp nhất trong nhiều năm, theo Hiệp hội Xe hơi Trung Quốc (CPCA).
Phương án thứ hai là đẩy mạnh xuất khẩu. Trung Quốc đang trên đà xuất khẩu 12 triệu xe trong năm nay, tăng mạnh so với mức khoảng 1 triệu xe mỗi năm vào đầu thập kỷ này.
Năm 2023, Trung Quốc vượt Nhật Bản để trở thành nước xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới. Hiện nay, xe Trung Quốc đang mở rộng hiện diện tại nhiều thị trường có thu nhập trung bình và cao, từ Anh, Đức, Singapore đến Mexico và Brazil.
Tại Anh, BYD bán mẫu sedan hybrid Seal với giá tương đương khoảng 44.000 USD, thấp hơn hơn 10.000 USD so với một chiếc Volkswagen Passat có trang bị tương đương.
Công nhân trên dây chuyền sản xuất của nhà máy xe điện Nio tại Hợp Phê năm 2025. (Ảnh: Florence Lo/ Reuters)
“Những mẫu xe này được bán tại Trung Quốc với mức giá mà chúng tôi không thể cạnh tranh nếu xét đến cơ cấu chi phí tại châu Âu”, ông Oliver Blume, Giám đốc điều hành Volkswagen, cho biết trong bản ghi nhớ gửi nhân viên hồi tháng 8.
Sức ép cạnh tranh đã khiến thặng dư thương mại trước đây của Đức với Trung Quốc trong lĩnh vực ô tô chuyển thành thâm hụt. Đức, một trong những cái nôi của ngành công nghiệp ô tô, đang đón nhận ngày càng nhiều thương hiệu Trung Quốc, trong khi các nhà sản xuất nội địa lại gặp khó khăn ngay tại thị trường Trung Quốc.
Bắc Kinh chưa cho thấy dấu hiệu sẽ có những biện pháp quyết liệt để giải quyết tình trạng dư thừa công suất, một phần do chính quyền trung ương không nắm toàn bộ quyền kiểm soát ngành. Các quan chức địa phương, những người từng thúc đẩy đầu tư vào sản xuất ô tô, cũng ngần ngại chấm dứt hoạt động của những doanh nghiệp này.
“Cách thức để các chính quyền cấp tỉnh được đánh giá cao và thăng tiến là tạo ra nguồn thu thuế, duy trì việc làm cho người dân. Có sự thiếu nhất quán giữa kế hoạch của chính phủ trung ương và những gì đang diễn ra ở cấp địa phương”, ông Tu Le, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Sino Auto Insights, nhận định.
Theo AlixPartners, trung bình mỗi thương hiệu xe điện Trung Quốc bán được khoảng 87.000 xe trong năm ngoái. Tuy nhiên, bên cạnh những doanh nghiệp lớn vẫn tồn tại một nhóm thương hiệu gần như không còn hoạt động thực chất, với doanh số dưới 1.000 xe.
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, biên lợi nhuận của ngành sản xuất ô tô Trung Quốc giảm xuống mức 3,6%, mức thấp nhất trong nhiều năm, theo CPCA.
Tình trạng dư thừa không chỉ xuất hiện ở các nhà máy sản xuất xe điện. Quá trình chuyển đổi nhanh chóng sang xe điện và xe hybrid sạc ngoài cũng khiến Trung Quốc còn quá nhiều nhà máy kiểu cũ chuyên sản xuất ô tô sử dụng động cơ đốt trong.
Volkswagen, tập đoàn từng thống trị thị trường Trung Quốc thông qua các liên doanh với doanh nghiệp nhà nước, đã phối hợp với các đối tác đóng cửa 3 nhà máy, giảm công suất sản xuất tại nước này xuống còn khoảng 4 triệu xe, từ mức 5 triệu xe cách đây vài năm. Hãng hiện muốn tiếp tục cắt giảm thêm 500.000 xe công suất sản xuất. Năm ngoái, Volkswagen và Audi chỉ bán được khoảng 2,6 triệu xe tại Trung Quốc, còn doanh số năm nay tiếp tục giảm thêm 30%.
Dù vậy, Volkswagen vẫn đầu tư vào một liên doanh mới để phát triển và sản xuất các mẫu xe điện tích hợp công nghệ tiên tiến, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng Trung Quốc. GM cũng gia hạn liên doanh chủ chốt tại nước này thêm 20 năm. Điều đó cho thấy các nhà sản xuất nước ngoài vẫn coi Trung Quốc là thị trường quá quan trọng để có thể từ bỏ.
Chính quyền Trung Quốc đã bày tỏ lo ngại về tình trạng cạnh tranh quá mức, khi các doanh nghiệp liên tục hạ giá và gia tăng áp lực lẫn nhau. Chính phủ kêu gọi các nhà sản xuất không giảm giá quá sâu, đồng thời đẩy nhanh thanh toán cho những nhà cung cấp đang gặp khó khăn.
Tháng 8, chính phủ khởi động chiến dịch siết chặt giám sát an toàn ô tô, cảnh báo rằng cạnh tranh thiếu lành mạnh có thể khiến các nhà sản xuất cắt giảm những tiêu chuẩn cần thiết để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng bác bỏ những nhận định cho rằng Trung Quốc đang dư thừa công suất, cho rằng tăng trưởng xuất khẩu xuất phát từ lợi thế kinh tế theo quy mô và nhu cầu chuyển đổi xanh tại các quốc gia khác.
Theo ông Fengming Lu thuộc Đại học Quốc gia Australia, Trung Quốc từng thành công trong việc kiềm chế tình trạng dư thừa công suất của ngành thép và nhôm trong thập niên 2010, nhưng việc giải quyết vấn đề tương tự trong ngành ô tô khó khăn hơn nhiều.
“Các nhà máy ô tô sử dụng rất nhiều lao động và gắn bó mật thiết với nền kinh tế địa phương”, ông nhận định.
Lê Anh -
30/10/2026
Xin mời bấm link để đọc các bài viết trong chùm bài
(VNF) - Với quy mô khoảng 447 ha, dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được đề xuất quy hoạch lại hạ tầng, mở rộng quỹ đất công cộng và phát triển không gian xanh. Đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hiện được đưa ra lấy ý kiến cộng đồng đến ngày 1/11.
(VNF) - Thương hiệu xe Nhật Bản Subaru có mặt tại thị trường Việt Nam từ cuối năm 2009, thông qua nhà phân phối độc quyền Công ty TNHH Hình Tượng Ô Tô Việt Nam (Motor Image Việt Nam (MIV). Sau hơn 17 năm góp mặt, Subaru vẫn chưa tạo được dấu ấn tương xứng với danh tiếng của mình.
(VNF) - Đầu năm 2026, chuỗi Nghị quyết 80, 30 và 28 được ban hành, chính thức xác lập công nghiệp văn hóa là một ngành kinh tế chiến lược. Chào mừng ngày Doanh nhân Việt Nam, Đầu tư Tài chính có cuộc đối thoại cùng ông Đinh Bá Thành, Chủ tịch Sáng lập DatVietVAC Group Holdings (DatVietVAC) về những thay đổi vĩ mô của ngành và bài toán chiến lược của một doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực này.
(VNF) - Nhân ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, ông Johnathan Hạnh Nguyễn chia sẻ với VietnamFinance về dòng vốn quốc tế, kinh tế du lịch, thương hiệu Việt và khát vọng mở cánh cửa Việt Nam ra thế giới.
(VNF) - Toyota Việt Nam đang đứng trước một bài toán chiến lược đáng chú ý trong tiến trình điện hóa ngành ô tô. Dù sở hữu danh mục xe hybrid tương đối đa dạng, hãng vẫn chưa thể hiện sự hiện diện tương xứng ở phân khúc xe thuần điện tại thị trường trong nước.
Nhìn thẳng vào những rủi ro pháp lý, kiên định với "vòng tròn năng lực" và đặt trọn niềm tin vào trí tuệ nội sinh, doanh nhân Hồ Minh Hoàng coi tinh thần thượng tôn pháp luật và khát vọng tự chủ hạ tầng quốc gia là thước đo bản lĩnh của doanh nhân Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
(VNF) - Từ những thất bại đầu tiên với chiếc bánh dừa đến hành trình đưa sản phẩm vào 20 quốc gia, phía sau những con số xuất khẩu là câu chuyện về một nữ doanh nhân chọn đi chậm, tích lũy kinh nghiệm, xây dựng đội ngũ và kiên trì tìm chỗ đứng cho nông sản quê nhà.
(VNF) - Ông Phạm Như Ánh cho rằng, chiến lược của MB không đơn giản chỉ ở gói hỗ trợ 10.000 tỷ, lãi suất thấp hơn 1%, mà về lâu dài phải giúp DN có nền tảng giao dịch, tạo nguồn dữ liệu minh bạch để khi cần là được cấp vốn nhanh chóng.
(VNF) - Theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, DN cần lựa chọn mô hình tài chính phù hợp và xây dựng lộ trình từng bước để chính khoản tiết kiệm tạo ra từ chuyển đổi xanh trở thành nguồn lực cho những bước tiếp theo. Làm ESG phải nhìn thấy được ba con số: giảm bao nhiêu chi phí, giảm bao nhiêu phát thải, tăng bao nhiêu năng lực cạnh tranh.
(VNF) - Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, PGS.TS. Trần Đình Thiên - cho rằng Việt Nam đã có đủ “độ lớn” để tham gia cuộc đua xây dựng IFC.
(VNF) - Quyết định 1413/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân đã nêu nhiệm vụ đưa giáo dục tài chính vào trường học từ 2027.
(VNF) - Việc hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam nâng tầm vai trò trong chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia, từ cứ điểm sản xuất trở thành điểm tựa huy động vốn cho các doanh nghiệp FDI.
(VNF) - Ngành bán dẫn là ngành đặc biệt, vừa mang tính công nghiệp vừa liên quan đến công nghệ cao và an ninh quốc gia. Vì vậy, các tập đoàn lớn thường đàm phán trực tiếp với chính phủ các nước để nhận được các gói hỗ trợ đầu tư.
(VNF) - Lãi suất, lạm phát và những biến động của thị trường đang khiến ngày càng nhiều người trẻ quan tâm đến việc tích lũy và quản lý tài sản. Tuy nhiên, tiết kiệm chỉ là bước khởi đầu của hành trình này. Điều quan trọng không phải bắt đầu với số vốn lớn, mà là đi đúng trình tự để đồng tiền tạo ra giá trị theo thời gian.
(VNF) - Theo bà Vương Vân Anh - Phó Tổng Giám đốc Khối Quản lý Tài sản VinaCapital, dòng tiền cá nhân chỉ thực sự trở thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế khi được dẫn dắt bằng tư duy đầu tư bài bản. Trong đó, thay đổi nhận thức của nhà đầu tư là chìa khóa để thúc đẩy quá trình chuyển hóa này.
(VNF) - Theo ông Bùi Minh Giáp - Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, điều quan trọng không phải là quy mô nhập siêu, mà là nền kinh tế đang nhập khẩu điều gì và liệu những dòng vốn nhập khẩu đó có được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, năng suất và xuất khẩu trong tương lai hay không.
(VNF) - Theo ông Bùi Thế Bảo - chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân, nhà sáng lập công ty Chìa Khóa Vàng, đã đến lúc mỗi người cần thay đổi tư duy từ "để dành" sang "đầu tư cho tuổi hưu", chủ động xây dựng một "quỹ hưu trí tự thân". Đây không chỉ là giải pháp đảm bảo an ninh tài chính cá nhân mà còn góp phần hình thành dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế.