Nợ công vượt mốc 40.000 tỷ USD, nước Mỹ đối mặt khủng hoảng tài khóa

“Núi nợ” Mỹ chạm ngưỡng 40 nghìn tỷ USD

Báo cáo mới nhất về số dư tiền mặt và nợ hàng ngày của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy tổng nợ liên bang đang lưu hành đã lên 40,047 nghìn tỷ USD vào ngày 18/8. Trong đó, 32,266 nghìn tỷ USD là chứng khoán Kho bạc do công chúng nắm giữ, còn 7,782 nghìn tỷ USD là nợ liên chính phủ.

Khoản nợ của chính phủ liên bang hiện đã tăng hơn gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ, từ mức 19,95 nghìn tỷ USD khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ đầu tiên vào tháng 1/2017.

Khoảng 1/3 mức tăng này diễn ra trong hai năm chính phủ Mỹ đẩy mạnh vay nợ để tài trợ cho các biện pháp ứng phó với đại dịch Covid-19 dưới thời ông Trump và cựu Tổng thống Joe Biden. Phần còn lại đến từ các lựa chọn chính sách tài khóa của hai tổng thống, kết hợp với tình trạng mất cân đối kéo dài giữa chi tiêu và nguồn thu thuế.

Các tổ chức giám sát ngân sách đã dự báo Mỹ sẽ vượt mốc 40 nghìn tỷ USD từ nhiều tuần trước, đồng thời đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng rằng một cuộc khủng hoảng nợ toàn diện có thể xảy ra nếu các nhà lập pháp không giải quyết triển vọng tài khóa thiếu bền vững, trong đó có các lựa chọn như tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc thực hiện cả hai.

“Khoản nợ 40 nghìn tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ; nó được phản ánh trong toàn bộ nền kinh tế và cuối cùng tác động đến túi tiền của người dân theo nhiều cách khác nhau”, bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB), một tổ chức phi đảng phái, cho biết.

“Càng vay mượn nhiều, chúng ta càng làm trầm trọng thêm lạm phát, thu hẹp nguồn lực dành cho những ưu tiên khác trong ngân sách và khiến đất nước dễ tổn thương hơn trước các tình huống khẩn cấp trong nước cũng như bất ổn quốc tế”, bà MacGuineas nói trong một tuyên bố ngay sau khi dữ liệu của Bộ Tài chính được công bố.

Theo bà MacGuineas, Mỹ chỉ mất chưa đầy 5 tháng để nợ công tăng từ 39 nghìn tỷ USD lên 40 nghìn tỷ USD. Tổng nợ cũng đã tăng gấp 4 lần trong chưa đầy 20 năm, trong khi phải đến năm 1981, nợ công Mỹ mới lần đầu tiên chạm mốc 1 nghìn tỷ USD.

“Thật đáng kinh ngạc khi sự suy giảm tài khóa của một cường quốc toàn cầu lại có thể trở nên dễ dự đoán đến như vậy”, bà nói thêm.

Các chủ nợ nước ngoài của Mỹ có thể đang trở nên thận trọng hơn. Nhu cầu từ các nhà đầu tư nước ngoài, những người đang nắm giữ gần 1/3 lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ, đã suy giảm trong năm qua.

Vài ngày sau khi cuộc đấu giá trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm trị giá 25 tỷ USD kết thúc với lợi suất cao nhất kể từ năm 2021, lợi suất trái phiếu dài hạn hôm 18/8 đã lên mức cao nhất trong gần hai thập kỷ. Các nhà đầu tư đang yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp cho rủi ro trước lượng trái phiếu chính phủ Mỹ được phát hành khổng lồ. Lợi suất trái phiếu biến động ngược chiều với giá trái phiếu.

Ngày 19/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã đưa ra một động thái đáng chú ý nhằm kéo lợi suất trái phiếu dài hạn xuống, khi tuyên bố tăng gấp đôi quy mô các đợt mua lại trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10-30 năm lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn dài tăng thường kéo theo lãi suất các khoản vay thế chấp, vay mua ô tô và vay thương mại tăng lên. Trong bối cảnh núi nợ của Mỹ chưa có dấu hiệu thu hẹp, ông Trump hôm 19/8 tiếp tục nhắc lại lời kêu gọi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất.

Khi được hỏi tại Nhà Trắng liệu người Mỹ có nên lo lắng trước những biến động trên thị trường trái phiếu hay không, ông Trump nói: “Tôi hoàn toàn không nghĩ vậy. Tôi cho rằng chúng ta có một đất nước rất mạnh, và chúng ta đang vượt qua những mức lãi suất vô lý này - chúng thật vô lý. Hãy nhìn xem, khi đất nước chúng ta mạnh mẽ, lãi suất sẽ giảm xuống”.

Những khoản chi khiến “núi nợ” Mỹ ngày càng cao

Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ báo cáo mức thâm hụt ngân sách hàng tháng cao thứ tư trong lịch sử nước này, lên tới 432 tỷ USD trong tháng 7. Nguyên nhân là các khoản hoàn thuế quan khiến nguồn thu từ thuế quan rơi xuống mức âm tháng thứ ba liên tiếp, trong khi chi tiêu cho các chương trình An sinh xã hội và Medicare dành cho người cao tuổi tiếp tục tăng.

Trong 10 tháng của năm tài khóa 2026, mức thâm hụt ngân sách của Mỹ đã vượt tổng mức thâm hụt của cả năm tài khóa 2025, trong khi vẫn còn hai tháng nữa mới kết thúc năm tài khóa hiện tại.

Nợ công Mỹ đã tăng 7,8 nghìn tỷ USD trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, trong đó hơn một nửa được tích lũy trong 9 tháng cuối nhiệm kỳ, khi chính phủ Mỹ đẩy mạnh chi tiêu để ứng phó với đại dịch.

Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, gánh nặng nợ của Mỹ đã tăng thêm 3,8 nghìn tỷ USD, đưa tổng mức tăng trong hai nhiệm kỳ của ông lên 11,6 nghìn tỷ USD tính đến nay.

Trong nhiệm kỳ của ông Biden, nợ công Mỹ tăng thêm 8,4 nghìn tỷ USD. Giai đoạn này cũng chứng kiến hoạt động chi tiêu quy mô lớn để phục hồi sau đại dịch Covid-19, bên cạnh các khoản đầu tư lớn cho cơ sở hạ tầng, trợ cấp năng lượng sạch và những ưu tiên chính sách khác của đảng Dân chủ.

Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm ước tính rằng các lựa chọn chính sách của ông Trump và ông Biden đã đẩy quỹ đạo nợ liên bang lên cao hơn đáng kể so với mức có thể đạt được nếu chỉ duy trì các đạo luật chi tiêu hiện hành tại thời điểm mỗi người nhậm chức.

Chẳng hạn, đạo luật quan trọng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump là One Big Beautiful Bill Act dự kiến làm tăng thêm 4,7 nghìn tỷ USD vào khoản nợ của Mỹ, theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), cơ quan phân tích ngân sách phi đảng phái của Quốc hội Mỹ.

Ông Trump đã định hình nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của mình xoay quanh mục tiêu cắt giảm chi phí, trong đó có việc cắt giảm nhân sự tại các cơ quan liên bang ngay từ đầu nhiệm kỳ theo chỉ đạo của Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE).

Tuy nhiên, phần lớn các khoản cắt giảm chi tiêu của ông tập trung vào các chương trình được gọi là “chi tiêu tùy ý”, vốn chỉ chiếm phần nhỏ nhất trong ngân sách liên bang. Chính phủ Mỹ chi khoảng 7 nghìn tỷ USD mỗi năm, trong đó 60% dành cho các chương trình “chi tiêu bắt buộc”, bao gồm An sinh xã hội, Medicare, Medicaid và chăm sóc cựu chiến binh. Những khoản chi này thường tăng theo chi phí sinh hoạt.

Ngoài ra, khoảng 1,1 nghìn tỷ USD được dùng để trả lãi cho các khoản vay của chính phủ Mỹ. Chi phí này tiếp tục tăng khi núi nợ phình to và lãi suất duy trì ở mức cao.

Trong năm tài khóa 2025, chi phí trả lãi lần đầu tiên vượt qua ngân sách dành cho Lầu Năm Góc. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, chi phí lãi vay thậm chí đã vượt qua chi tiêu cho chương trình Medicare, trở thành khoản mục lớn thứ hai trong ngân sách liên bang, chỉ sau hệ thống An sinh xã hội.

Mỹ đang phải chi ngày càng nhiều để trang trải chi phí hưu trí và chăm sóc y tế cho thế hệ “bùng nổ dân số” (baby boomers). Điều này gây thêm áp lực lên các quỹ tín thác của An sinh xã hội và Medicare, trong bối cảnh nguồn thu từ thuế tiền lương và thuế thu nhập vẫn không đủ để trang trải các khoản chi của chính phủ liên bang.