Nỗi lo sợ mới khiến người Nhật thắt chặt chi tiêu, dồn tiền đầu tư

Thắt chặt chi tiêu để dồn tiền vào NISA

Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) cùng áp lực lạm phát đang khiến nhiều người trẻ Nhật Bản cắt giảm chi tiêu, từ bánh mì kẹp thịt đến các chuyến du lịch, để dành nhiều tiền hơn cho các tài khoản đầu tư miễn thuế NISA.

Rio Taniguchi, bà mẹ hai con 27 tuổi, trước đây gửi tiền vào chương trình bảo hiểm giáo dục cho con đầu lòng. Tuy nhiên, sau khi sinh bé thứ hai vào năm ngoái, cô bắt đầu tìm hiểu các kênh đầu tư khác. Hiện mỗi tháng cô dành khoảng 20.000 yên (123 USD) để đầu tư qua NISA, chương trình trọng điểm của chính phủ nhằm khuyến khích người dân chuyển tiền từ tiết kiệm sang đầu tư.

"Sau khi tìm hiểu về đầu tư trên mạng xã hội, tôi thấy nhiều bài viết cho rằng mua bảo hiểm quỹ giáo dục lúc này không còn phù hợp và nếu không đầu tư qua NISA thì sẽ bỏ lỡ cơ hội", cô cho biết.

Dù không thay đổi số tiền dành cho việc học của con trong tương lai, giá cả leo thang buộc gia đình cô phải cắt giảm nhiều khoản chi. "Trước đây chúng tôi gần như cuối tuần nào cũng ăn ở McDonald's, nhưng giờ thì không nữa. Tôi rất muốn đi du lịch nhưng phải tạm gác lại vì tương lai của các con."

Suốt nhiều thập kỷ, các hộ gia đình Nhật Bản có thể yên tâm gửi tiền trong ngân hàng vì giá cả gần như không biến động. Tuy nhiên, lạm phát kéo dài vượt mục tiêu của Ngân hàng Nhật Bản cùng đà tăng mạnh của thị trường chứng khoán đã khiến việc giữ tiền mặt ngày càng kém hiệu quả.

Nhật Bản lần đầu triển khai NISA vào năm 2014 nhằm khuyến khích các hộ gia đình chuyển một phần tiền tiết kiệm sang cổ phiếu và các tài sản tài chính khác. Chương trình được cải tổ từ năm 2024 với hạn mức đầu tư cao hơn và nhiều ưu đãi thuế để khuyến khích đầu tư dài hạn.

NISA gồm hai hình thức. Một loại chỉ dành cho các quỹ đầu tư tín thác với hạn mức 1,2 triệu yên mỗi năm. Loại còn lại cho phép đầu tư vào cả quỹ đầu tư tín thác và cổ phiếu trong, ngoài nước với hạn mức 2,4 triệu yên mỗi năm.

Người nước ngoài cũng có thể mở tài khoản nếu có thẻ cư trú hợp lệ hoặc giấy chứng nhận thường trú đặc biệt cùng mã số My Number gồm 12 chữ số. Tuy nhiên, do quy định của Mỹ, công dân Mỹ, người sở hữu Thẻ Xanh và cư dân Mỹ bị hạn chế mua một số sản phẩm đầu tư.

Theo Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản, số tài khoản NISA tăng từ 4,92 triệu khi ra mắt năm 2014 lên 28,21 triệu vào cuối năm 2025. Sau khi chương trình được cải tổ, tổng tài sản trong NISA tăng từ 35.000 tỷ yên năm 2023 lên 71.000 tỷ yên vào năm 2025. Đến cuối tháng 6/2025, nhà đầu tư từ 40 tuổi trở xuống chiếm khoảng 49% tổng giá trị mua qua NISA.

Tuy nhiên, khi số người tham gia ngày càng tăng, một thuật ngữ mới cũng xuất hiện là "nghèo vì NISA", chỉ những người cắt giảm chi tiêu hằng ngày để tối đa hóa khoản đầu tư.

Khái niệm này trở thành chủ đề được quan tâm khi một nghị sĩ đối lập hỏi Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama tại phiên họp ủy ban quốc hội giữa tháng 3 rằng bà có biết đến cụm từ này hay không. Bà Katayama đáp: "Điều đó khiến tôi khá bất ngờ. Chúng tôi chưa bao giờ muốn việc tích lũy tài sản trở thành mục tiêu tự thân."

Ông Misa Tei, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Dai ichi Life, cho biết vì thuật ngữ này không có định nghĩa rõ ràng và chủ yếu mang tính khái niệm nên rất khó xác định có bao nhiêu người thuộc nhóm này.

"Lạm phát hiện nay nghiêm trọng hơn nhiều so với thời điểm NISA mới được triển khai. Chắc chắn có không ít người lo ngại rằng nếu giá cả tiếp tục tăng thì cuộc sống sẽ ngày càng khó khăn hơn", ông nói. "Tôi cho rằng số người cảm thấy mình 'nghèo vì NISA' đã tăng lên trong hai năm qua."

FOMO thúc đẩy làn sóng đầu tư của người trẻ

Đà tăng mạnh của thị trường chứng khoán càng thúc đẩy người trẻ tham gia đầu tư. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản đã lập đỉnh hơn 72.000 điểm vào tháng trước, gần gấp đôi so với năm ngoái nhờ sự bứt phá của các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.

"Khác với thế hệ cha mẹ, người trẻ ngày nay tin rằng các khoản đầu tư hiện tại sẽ tăng giá trị về dài hạn", ông Tei nhận định.

Tsubasa Abe, sinh viên năm cuối đại học, dành từ 30% đến 40% thu nhập từ công việc bán thời gian để đầu tư qua NISA và dự định sẽ tăng tỷ lệ này sau khi đi làm vào tháng 4/2027.

"Tôi không quá lo về rủi ro vì đầu tư với tầm nhìn dài hạn. Điều tệ nhất là tôi mất số tiền đã đầu tư. Hơn nữa, tôi vẫn còn ở độ tuổi 20 nên tin rằng mình có thể phục hồi ngay cả khi mắc sai lầm", anh nói.

Tại một đất nước vốn nổi tiếng với thói quen giữ tiền mặt và tâm lý ngại rủi ro tài chính, sự phát triển của NISA phản ánh một sự thay đổi âm thầm trong tư duy. Với nhiều người trẻ Nhật Bản, rủi ro lớn nhất giờ đây không còn là đầu tư mà là không đầu tư.

Tuy nhiên, niềm tin đó vẫn chưa trải qua phép thử của một giai đoạn thị trường giảm kéo dài. Phần lớn nhà đầu tư trẻ chỉ mới tham gia sau khi chương trình NISA được cải tiến vào năm 2024, đúng lúc thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng mạnh.

Theo khảo sát công bố hồi tháng 4/2026 của công ty tuyển dụng JAIC, 19,4% người được hỏi cho biết dự định dùng khoản lương đầu tiên để đầu tư vào các chương trình như NISA, tăng 5,5 điểm phần trăm so với năm trước.

Nỗi lo về tài chính khi nghỉ hưu cùng tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội kiếm lời từ thị trường chứng khoán là những yếu tố chính thúc đẩy xu hướng này.

Một cuộc khảo sát của Văn phòng Nội các Nhật Bản thực hiện vào tháng 11/2023 cho thấy 24,7% người từ 18 đến 29 tuổi dự kiến sẽ chủ yếu dựa vào tiền tiết kiệm và các tài sản khác thay vì lương hưu nhà nước sau khi nghỉ hưu. Tỷ lệ này ở nhóm 50 đến 59 tuổi chỉ là 9,6%.

Dữ liệu của Tập đoàn Giáo dục và Hiểu biết Tài chính Nhật Bản (J FLEC) cũng cho thấy tỷ lệ người ở độ tuổi 20 coi việc tích lũy cho hưu trí là lý do nắm giữ tài sản tài chính đã tăng từ 24,4% năm 2016 lên 40,3% vào năm 2025.

"Trong giờ nghỉ trưa, đồng nghiệp của tôi thường bàn về khả năng trợ cấp hưu trí công sẽ giảm trong tương lai và họ đã bắt đầu đầu tư qua NISA để chuẩn bị. Tôi cũng quan tâm đến đầu tư và mỗi lần mở Instagram lại thấy rất nhiều nội dung về chủ đề này. Lo lắng cho tương lai tài chính của mình và thấy ai cũng đã đầu tư khiến tôi cảm thấy mình cũng phải bắt đầu", Seiya Nakamura, công nhân 24 tuổi ở tỉnh Aichi, cho biết.

Một bài đăng trên X khoe giá trị danh mục NISA tăng gần gấp đôi từ tháng 4 đến cuối tháng 6 đã thu hút 1,87 triệu lượt hiển thị và 3.745 lượt thích. Những bài đăng chia sẻ lợi nhuận như vậy được cho là đang khuyến khích ngày càng nhiều người đổ tiền vào thị trường.

"Trên mạng xã hội, mọi người thường đăng những nội dung như 'Tôi đã đầu tư số tiền này từ đầu năm' hoặc 'Danh mục của tôi đã tăng đến mức này sau khi mua cổ phiếu'. Những bài đăng đó dễ khiến người khác cảm thấy mình cũng phải đầu tư nhiều hơn, từ đó tạo ra tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, hay FOMO", ông Tei nói.