Trong khi hàng tỷ USD được đầu tư cho hạ tầng số và các nền tảng công nghệ hiện đại, một yếu tố cốt lõi lại chưa được quan tâm đúng mức: công nghệ chỉ là phương tiện, còn "tư duy dữ liệu" (Data Mindset) mới là yếu tố quyết định khả năng bứt phá.
Muốn chuyển mình từ một quốc gia gia công phần mềm thành một nền kinh tế dữ liệu, Việt Nam không chỉ cần thêm kỹ sư hay thêm trung tâm dữ liệu, mà cần phá bỏ "bẫy cử nhân" – tư duy coi trọng bằng cấp hơn năng lực thực chiến – để tái cấu trúc nguồn nhân lực theo những tiêu chuẩn hoàn toàn mới.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nhiều doanh nghiệp vẫn chưa coi dữ liệu là nền tảng cho việc ra quyết định. Thay vào đó, dữ liệu chủ yếu được sử dụng để hợp thức hóa những quyết định đã được định sẵn.
"Căn bệnh báo cáo" đang tồn tại khá phổ biến. Thay vì sử dụng dữ liệu để truy tìm nguyên nhân gốc rễ của vấn đề, nhiều bộ phận lại tập trung tối ưu hóa các báo cáo nhằm đáp ứng KPI hoặc làm đẹp kết quả. Khi dữ liệu bị bóp méo ngay từ đầu vào bởi tâm lý "báo cáo cho đẹp", mọi thuật toán AI hay hạ tầng công nghệ hiện đại cũng chỉ tạo ra những kết quả thiếu giá trị. Dữ liệu đầu vào không đáng tin cậy thì dữ liệu đầu ra cũng khó có thể trở thành cơ sở cho những quyết định đúng đắn.
Khoảng cách giữa đội ngũ kỹ thuật và đội ngũ kinh doanh cũng là một rào cản lớn. Không ít đội ngũ kỹ thuật (Data Scientist/Data Analyst) rất giỏi về thuật toán nhưng chưa hiểu đầy đủ những bài toán của thị trường. Ngược lại, các nhà quản lý kinh doanh hiểu khách hàng, hiểu hoạt động sản xuất nhưng lại "mù" dữ liệu. Sự thiếu vắng những "Người phiên dịch dữ liệu" (Data Translator) – những người có khả năng kết nối giữa công nghệ và nghiệp vụ – khiến không ít dự án chuyển đổi số chỉ dừng lại ở giai đoạn thí điểm mà chưa tạo ra giá trị thực sự.
Những hạn chế này cho thấy vấn đề của Việt Nam không nằm ở số lượng kỹ sư công nghệ thông tin, mà nằm ở chất lượng tư duy dữ liệu và cách tổ chức nguồn nhân lực trong doanh nghiệp.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia đang phát triển cho thấy, đầu tư vào con người luôn mang lại hiệu quả bền vững hơn đầu tư đơn thuần vào công nghệ.
Tại Ấn Độ, chiến lược đào tạo đã chuyển dịch từ việc tạo ra những "thợ viết code" sang phát triển đội ngũ "Data Translator" ở quy mô quốc gia. Quốc gia này đẩy mạnh các chương trình đào tạo ngắn hạn, thực chiến (micro-credentialing), trong đó người học phải trực tiếp giải quyết các bài toán kinh doanh của doanh nghiệp. Thông điệp rất rõ ràng: trong nền kinh tế dữ liệu, khả năng kết nối giữa công nghệ và nghiệp vụ quan trọng không kém, thậm chí còn quan trọng hơn việc viết những đoạn mã phức tạp.
Estonia lại lựa chọn một hướng đi khác khi xây dựng "DNA số" cho toàn xã hội. Quốc gia này không chỉ đào tạo chuyên gia công nghệ mà còn giúp mọi công dân, từ học sinh đến người cao tuổi, hình thành thói quen sử dụng dữ liệu trong các tương tác với chính phủ và trong đời sống hằng ngày. Bài học rút ra là chuyển đổi số không phải nhiệm vụ riêng của phòng công nghệ thông tin, mà phải trở thành một kỹ năng sống cơ bản của toàn xã hội.
Trong khi đó, Indonesia hình thành tư duy dữ liệu thông qua chính môi trường làm việc. Các doanh nghiệp công nghệ theo mô hình "super-app" yêu cầu nhân viên sử dụng dữ liệu theo thời gian thực để phục vụ khách hàng. Việc tiếp xúc với dữ liệu mỗi ngày tạo ra một môi trường học tập tự nhiên nhưng rất hiệu quả, buộc người lao động phải hình thành tư duy phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Thay vì tiếp tục chạy theo những mô hình đào tạo truyền thống, Việt Nam cần những cách tiếp cận linh hoạt và thực chất hơn.
Một trong những mô hình đáng chú ý là "Reverse Mentoring" (cố vấn ngược). Tại nhiều tập đoàn lớn, lãnh đạo cấp cao có nhiều kinh nghiệm quản trị nhưng lại chưa theo kịp tốc độ phát triển của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Việc hình thành các cặp cố vấn ngược, trong đó những nhân sự trẻ thuộc thế hệ Gen Z trực tiếp hướng dẫn lãnh đạo cách đặt câu hỏi với dữ liệu, đọc các chỉ số và sử dụng công cụ AI, có thể trở thành con đường ngắn nhất để lan tỏa tư duy dữ liệu từ cấp quản trị xuống toàn bộ tổ chức.
Bên cạnh đó, thay vì chỉ tập trung đào tạo những nhà khoa học dữ liệu (Data Scientist) vốn khan hiếm và có chi phí rất cao, doanh nghiệp nên chú trọng phát triển đội ngũ người quản thủ dữ liệu (Data Curator). Đây là những nhân sự thuộc các phòng ban kinh doanh, tài chính hay nhân sự được trang bị tư duy dữ liệu để có thể thu thập, làm sạch, phân tích dữ liệu và chuyển hóa dữ liệu thành những câu chuyện kinh doanh phục vụ việc ra quyết định. Họ chính là cầu nối mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu.
Hoạt động đào tạo cũng cần thay đổi theo hướng ngắn gọn, linh hoạt và gắn với thực tế. Thay vì những khóa học nặng lý thuyết kéo dài nhiều tháng, doanh nghiệp có thể xây dựng các "phòng thí nghiệm dữ liệu" (Sandbox), nơi nhân viên được giao giải quyết những bài toán cụ thể như giảm tỷ lệ khách hàng rời bỏ, nâng cao doanh thu hay tối ưu chi phí vận hành. Việc tự tìm kiếm dữ liệu, kiểm chứng giả thuyết và rút kinh nghiệm từ những thất bại trong các dự án nhỏ sẽ giúp hình thành năng lực nhanh hơn nhiều so với phương pháp đào tạo truyền thống.
Phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế dữ liệu không thể chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay của ngành giáo dục. Đây phải là sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, chính sách và văn hóa quản trị.
Ở cấp độ doanh nghiệp, cần phá bỏ mô hình các phòng ban hoạt động như những "ốc đảo". Nhân sự dữ liệu phải được làm việc cùng nhân sự kinh doanh để cùng chia sẻ mục tiêu, cùng giải quyết rủi ro và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.
Ở cấp độ chính sách, cần khuyến khích và công nhận các chứng chỉ kỹ năng ngắn hạn trong những lĩnh vực công nghệ mới. Không nên buộc người lao động phải mất nhiều năm để theo đuổi những chương trình đào tạo trong khi công nghệ có thể thay đổi chỉ sau vài tháng. Điều quan trọng hơn bằng cấp là khả năng đáp ứng ngay những yêu cầu của thị trường.
Ở cấp độ văn hóa, doanh nghiệp cần xây dựng tinh thần "phản biện bằng dữ liệu". Lãnh đạo phải sẵn sàng lắng nghe và chấp nhận bị phản biện nếu nhân viên đưa ra được những bằng chứng dữ liệu đủ sức thuyết phục. Chỉ khi dữ liệu trở thành ngôn ngữ chung của tổ chức, tư duy định lượng mới thực sự hình thành.
Phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế dữ liệu không phải là cuộc chạy đua về bằng cấp hay những chứng chỉ quốc tế. Đó trước hết là cuộc chuyển đổi về tư duy. Khi chúng ta thay đổi từ văn hóa "báo cáo để đẹp lòng" sang văn hóa "dữ liệu để quyết định", Việt Nam sẽ không chỉ khai phóng năng lực của hàng triệu lao động mà còn xây dựng được một "hệ miễn dịch" tri thức đủ mạnh để giúp doanh nghiệp tự tin bước ra sân chơi toàn cầu trong kỷ nguyên dữ liệu.
Tags:
(VNF) - Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho rằng Điều 64 Luật Dầu khí năm 2022 đã tháo gỡ nỗi lo trách nhiệm trong hoạt động tìm kiếm, thăm dò. Tuy nhiên, để Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Viêt Nam (Petrovietnam) tiếp tục đầu tư gia tăng trữ lượng, điều cần thiết không chỉ là "lá chắn pháp lý" mà còn là cơ chế chia sẻ rủi ro
(VNF) - Dòng vốn FDI tại Việt Nam không còn chỉ hướng đến những ngành sản xuất truyền thống mà đang mở rộng và dịch chuyển, tham gia sâu vào các lĩnh vực dịch vụ cao cấp, tạo giá trị dài hạn như giáo dục. Điều này phản ánh nhận thức rõ nét của các định chế tài chính quốc tế về chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố mang tính quyết định đối với năng lực cạnh tranh và là nền tảng cho tăng trưởng GDP bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
(VNF) - Ngày 18/7, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng".
(VNF) - Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, Việt Nam không chỉ cần tận dụng các động lực truyền thống mà còn phải tạo ra những đột phá về cải cách thể chế, chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Ông Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, cải cách thể chế vẫn là "điểm nghẽn của các điểm nghẽn" cần được tháo gỡ trước tiên.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số không chỉ tạo thêm động lực cho nền kinh tế mà còn mở ra một cuộc tái phân bổ dòng vốn quy mô lớn. Theo PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, chuyên gia kinh tế trong chu kỳ tăng trưởng mới, dòng tiền sẽ rời trạng thái phòng thủ để tìm đến những lĩnh vực tạo ra năng suất, giá trị thực và dư địa tăng trưởng dài hạn, thay vì chỉ chạy theo các tài sản đầu cơ.
(VNF) - Đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 là mục tiêu khả thi nếu nền kinh tế chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát huy vai trò của kinh tế tư nhân.
(VNF) - Theo TS. Võ Trí Thành, con đường vượt bẫy thu nhập trung bình của Việt Nam không thể chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng, mà cần một nền công nghiệp mới với năng lực công nghệ, quản trị hiện đại và khả năng đổi mới sáng tạo.
(VNF) - Sở hữu mạng lưới FTA rộng khắp nhất khu vực, cơ hội dành cho doanh nghiệp Việt Nam ngày càng lớn, nhưng để biến các cam kết trên giấy thành tăng trưởng thực chất vẫn là bài toán không dễ.
(VNF) - Phát triển khu công nghiệp không còn chỉ là mở rộng quỹ đất hay thu hút thêm nhà máy, mà phải chuyển sang mô hình hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị thông minh. Đây được xem là điều kiện then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng công nghiệp hai con số trong giai đoạn 2026-2030.
(VNF) - Theo các chuyên gia, sau hơn 20 năm được đặt ra, mô hình hợp tác "ba nhà" (Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp) vẫn chưa tạo được bước đột phá như kỳ vọng do thiếu cơ chế liên kết thực chất, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thị trường để thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Do đó, cần xây dựng các quỹ đầu tư mạo hiểm để nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp tại các trường đại học.
(VNF) - Tại Diễn đàn Tài chính Việt Nam 2026, các chuyên gia quốc tế cho rằng để Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) trở thành điểm đến của dòng vốn toàn cầu, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý minh bạch, hạ tầng thị trường hiện đại, đồng thời nắm bắt các xu hướng mới như AI và tài sản số.
(VNF) - Từ vụ buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương, luật sư Phạm Thị Quỳnh Trang nhấn mạnh chứng thư giám định chỉ xác nhận đặc tính kỹ thuật của hàng hóa, không thể trở thành "tấm vé thông hành" cho hàng nhập lậu.
(VNF) - Theo chuyên gia, đề xuất nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng là bước điều chỉnh cần thiết, phản ánh sát hơn thực tế chi phí sinh hoạt hiện nay. Tuy nhiên, mức 3 triệu đồng vẫn chưa được xem là cao, đặc biệt tại các đô thị lớn, và về lâu dài cần có cơ chế điều chỉnh định kỳ theo biến động của giá cả và mức sống.
(VNF) - Khi hậu quả được khắc phục đầy đủ, việc áp dụng hình phạt tiền tương xứng với tính chất, mức độ hành vi nhiều trường hợp sẽ mang lại hiệu quả cao hơn so với hình phạt tù.
(VNF) - Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đang được xem là một trong những mắt xích thể chế quan trọng nhất trong quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Đà Nẵng (VIFC-DN). Theo các chuyên gia, nếu không sớm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đủ rõ ràng, minh bạch và có khả năng vận hành thực chất, dòng vốn lớn sẽ tiếp tục đứng ngoài quan sát.
(VNF) - Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng, điều doanh nghiệp cần hơn cả không phải là thêm các ưu đãi, mà là một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và có thể dự báo để yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất.
(VNF) - TS Nguyễn Bích Lâm - nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê nhận định, nguy cơ “bốn chậm” của nền kinh tế gồm: chậm cải cách thể chế, chậm tái cơ cấu nền kinh tế, chậm nâng cao hiệu quả đầu tư và chậm tăng cường năng lực nội sinh có thể ảnh hưởng tới chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn nếu không được khắc phục kịp thời.
(VNF) - Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Việt Nam cần một cuộc cải cách thể chế sâu rộng và thực chất hơn là những giải pháp ngắn hạn về vốn hay chính sách hỗ trợ.
(VNF) - Việc Chính phủ dự kiến áp dụng cơ chế đánh giá, xếp hạng và giao KPI giải ngân vốn đầu tư công được kỳ vọng sẽ tạo thêm áp lực thực thi đối với các bộ, ngành và địa phương. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Quốc Việt - Chuyên gia chính sách công,Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, KPI chỉ là một công cụ quản trị và không thể trở thành “phép màu” để giải quyết tận gốc tình trạng giải ngân chậm nếu không đi kèm cải cách thể chế, phân cấp mạnh mẽ và nâng cao trách nhiệm của người đứng
(VNF) - Theo TS Lê Duy Bình - Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn từ địa chính trị, bảo hộ thương mại đến biến động chuỗi cung ứng, Việt Nam đang tận dụng khá hiệu quả những cơ hội phát sinh từ các "cơn địa chấn" toàn cầu. Điều này được thể hiện qua đà tăng của xuất khẩu, dòng vốn FDI và sự phục hồi mạnh mẽ của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong 5 tháng đầu năm 2026.
(VNF) - Mô hình sở hữu kỳ nghỉ đã xuất hiện tại Việt Nam nhiều năm và thu hút hàng nghìn khách hàng tham gia nhưng đến nay vẫn chưa có một khung pháp lý chuyên biệt điều chỉnh toàn diện loại hình kinh doanh này. Khoảng trống pháp lý khiến quyền và nghĩa vụ của các bên chủ yếu được xác lập thông qua hợp đồng do DN soạn thảo, đồng thời trở thành một trong những nguyên nhân khiến nhiều tranh chấp phát sinh và kéo dài trong thực tế.
(VNF) - Tổng Giám đốc Techcombank Jens Lottner nhận định, khi các động lực đầu tư vẫn được duy trì, “nút thắt” của tăng trưởng không còn nằm ở nguồn vốn, mà ngày càng gắn với chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thực thi.
Theo chuyên gia, việc công bố cả hai chỉ số GDP và GDP PPP là cần thiết, vì chúng phản ánh các khía cạnh khác biệt nhưng bổ sung cho nhau về bức tranh kinh tế.
(VNF) - Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số sẽ rất khó đạt được nếu không tiếp tục cải cách mạnh chính sách thuế, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực hấp thụ của khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho rằng Điều 64 Luật Dầu khí năm 2022 đã tháo gỡ nỗi lo trách nhiệm trong hoạt động tìm kiếm, thăm dò. Tuy nhiên, để Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Viêt Nam (Petrovietnam) tiếp tục đầu tư gia tăng trữ lượng, điều cần thiết không chỉ là "lá chắn pháp lý" mà còn là cơ chế chia sẻ rủi ro
(VNF) - Sau hơn 50 năm đưa vào sử dụng, khu tập thể Trương Định (phường Tương Mai, Hà Nội) đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục hư hỏng và bị cơi nới, lấn chiếm. Theo quy hoạch mới được công bố, khu tập thể sẽ được cải tạo, xây dựng lại bằng 2 tòa chung cư cao tối đa 30 tầng với hơn 1.000 căn hộ.
