Phát triển nhà đầu tư tổ chức: Không chỉ là nâng tỷ trọng giao dịch

Trong nhiều năm qua, phát triển nhà đầu tư tổ chức luôn được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hình thành cơ cấu nhà đầu tư cân đối, nâng cao chất lượng và tính bền vững của thị trường chứng khoán. Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), để làm rõ những điểm nghẽn trong quá trình phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức, cũng như các giải pháp nhằm xây dựng hệ sinh thái vốn dài hạn cho thị trường.

- Thưa bà, để phát triển nhà đầu tư tổ chức, nếu chỉ tập trung vào việc nâng tỷ trọng giao dịch của khối nhà đầu tư tổ chức thì đã đủ hay chưa? Điều cốt lõi của bài toán phát triển nhà đầu tư tổ chức mà Việt Nam cần hướng tới là gì?

Bà Hoàng Hải Anh: Theo tôi, mục tiêu không đơn thuần là nâng tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ sinh thái nhà đầu tư tổ chức có quy mô đủ lớn, nguồn vốn ổn định và định hướng đầu tư dài hạn.

Tỷ trọng giao dịch chỉ phản ánh hoạt động trên thị trường thứ cấp. Một thị trường có tỷ trọng giao dịch của tổ chức cao nhưng chủ yếu đến từ các quỹ giao dịch ngắn hạn vẫn chưa tạo được nền tảng ổn định. Điều thị trường cần là những nhà đầu tư có khả năng tích lũy vốn dài hạn, đầu tư theo giá trị và đóng vai trò là cổ đông chiến lược của doanh nghiệp.

Ởcác thị trường phát triển, lực lượng này chủ yếu đến từ quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ đầu tư, quỹ tài sản quốc gia (sovereign wealth funds) và các định chế quản lý tài sản chuyên nghiệp. Đây là những tổ chức có nguồn vốn dài hạn, ít chịu áp lực thanh khoản ngắn hạn, có khả năng đầu tư xuyên chu kỳ, góp phần giảm biến động và nâng cao chất lượng định giá thị trường.

Đối với Việt Nam, mục tiêu không phải thay thế nhà đầu tư cá nhân mà là tạo sự cân bằng giữa hai nhóm nhà đầu tư. Nhà đầu tư cá nhân tiếp tục đóng vai trò tạo thanh khoản, trong khi nhà đầu tư tổ chức sẽ là lực lượng định hướng giá trị, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và hỗ trợ phân bổ vốn hiệu quả hơn. Khi cấu trúc này được hình thành, thị trường sẽ vận hành ổn định hơn và thực hiện tốt hơn vai trò huy động vốn cho nền kinh tế.

- Theo bà, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở sự hình thành và phát triển của lực lượng nhà đầu tư tổ chức tại Việt Nam? Để tạo ra nguồn vốn dài hạn cho thị trường, cần ưu tiên phát triển những định chế nào và chính sách cần thay đổi theo hướng ra sao?

Bà Hoàng Hải Anh: Theo tôi, có ba điểm nghẽn chính. Thứ nhất, các nguồn vốn dài hạn chưa hình thành đủ quy mô. Hệ thống quỹ hưu trí tự nguyện vẫn còn nhỏ, chưa trở thành kênh tích lũy vốn quan trọng cho nền kinh tế. Ngành bảo hiểm với tổng tài sản vượt 1 triệu tỷ đồng vẫn chủ yếu đầu tư vào các tài sản có tính an toàn cao như trái phiếu Chính phủ và tiền gửi. Trong khi đó, ngành quản lý quỹ còn khiêm tốn, tỷ lệ người dân đầu tư thông qua quỹ mở còn thấp, còn các quỹ đầu tư tư nhân (Private Equity), quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý.

Bên cạnh vai trò cung cấp vốn cho thị trường chứng khoán, phát triển quỹ hưu trí còn có ý nghĩa rộng hơn trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số. Đây là nền tảng để hình thành hệ sinh thái tài chính phục vụ người cao tuổi, từ tích lũy tài sản, bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe đến các ngành dịch vụ dưỡng lão trong tương lai.

Thứ hai, nguồn cung tài sản đầu tư chất lượng còn hạn chế. Tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước còn chậm, trong khi số lượng doanh nghiệp quy mô lớn, minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn đầu tư của các quỹ tổ chức chưa nhiều. Điều này hạn chế khả năng giải ngân của các dòng vốn dài hạn.

Thứ ba, khả năng tiếp cận thị trường và chuẩn mực vận hành cần tiếp tục được nâng cao. Các yếu tố như giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), chất lượng công bố thông tin, khả năng tiếp cận dữ liệu bằng tiếng Anh và chuẩn mực quản trị doanh nghiệp vẫn ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Đây cũng là những tiêu chí quan trọng được các tổ chức xếp hạng như MSCI và FTSE Russell xem xét.

Để phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức, theo tôi, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, cần thúc đẩy các nguồn vốn dài hạn thông qua việc xây dựng cơ chế khuyến khích quỹ hưu trí tự nguyện, phát triển các sản phẩm đầu tư dài hạn như quỹ mở, ETF và các giải pháp quản lý tài sản chuyên nghiệp.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho các định chế đầu tư theo chuẩn mực quốc tế, bao gồm nâng cao năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp bảo hiểm, phát triển thị trường xếp hạng tín nhiệm và tạo điều kiện cho các quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm phát triển.

Thứ ba, tiếp tục nâng cao chất lượng thị trường thông qua việc cải thiện minh bạch thông tin, chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, mở rộng nguồn cung hàng hóa chất lượng cao và nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

Phát triển nhà đầu tư tổ chức không chỉ là gia tăng số lượng các quỹ đầu tư hay doanh nghiệp bảo hiểm, mà là xây dựng một hệ sinh thái tài chính có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn, góp phần nâng cao chất lượng thị trường và tăng vai trò của thị trường vốn trong nền kinh tế.

Theo bà, đâu là những chính sách cần được ưu tiên trong giai đoạn 3-5 năm tới để xây dựng một hệ sinh thái nhà đầu tư tổ chức đủ mạnh, vừa gia tăng nguồn vốn dài hạn, vừa cải thiện tính ổn định và sức hấp dẫn của thị trường?

Bà Hoàng Hải Anh: Theo tôi, trong giai đoạn 3-5 năm tới, chính sách cần tập trung đồng bộ vào ba nhóm yếu tố: nguồn vốn dài hạn, chất lượng hàng hóa đầu tư và hạ tầng thị trường.

Thứ nhất, phát triển các định chế đầu tư dài hạn. Việt Nam cần ưu tiên xây dựng hệ sinh thái gồm quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ đầu tư và ngành quản lý tài sản. Đây là nền tảng để hình thành dòng vốn trong nước ổn định, có khả năng đầu tư xuyên chu kỳ.

Đặc biệt, trong bối cảnh già hóa dân số, phát triển quỹ hưu trí không chỉ giúp tạo nguồn vốn cho thị trường vốn mà còn thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế phục vụ người cao tuổi như chăm sóc sức khỏe, bất động sản dưỡng lão và các dịch vụ tài chính sau nghỉ hưu.

Thứ hai, đa dạng hóa sản phẩm đầu tư để nâng cao sức hấp dẫn của thị trường. Bên cạnh phát triển quỹ mở và ETF, cần khuyến khích xã hội hóa việc xây dựng và vận hành các bộ chỉ số có khả năng giao dịch (tradable indices), qua đó tạo nền tảng cho các sản phẩm đầu tư thụ động và giúp nhà đầu tư tổ chức có thêm công cụ phân bổ vốn hiệu quả.

Đồng thời, cần tạo điều kiện để các quỹ đầu tư chứng khoán phát triển các sản phẩm cạnh tranh hơn với các kênh đầu tư trực tiếp, đặc biệt trong những lĩnh vực thu hút dòng tiền lớn như bất động sản. Việc phát triển các sản phẩm như quỹ bất động sản (REITs), quỹ chuyên ngành hay các giải pháp quản lý tài sản đa dạng sẽ giúp chuyển dịch dòng vốn từ đầu tư trực tiếp sang các kênh đầu tư chuyên nghiệp hơn.

Thứ ba, nâng cao chất lượng thị trường và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư tổ chức. Cần tiếp tục cải thiện quản trị doanh nghiệp, minh bạch thông tin, áp dụng các chuẩn mực quốc tế như IFRS, tăng cường bảo vệ cổ đông thiểu số, phát triển sản phẩm phòng ngừa rủi ro và hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán.

Ngoài ra, cần duy trì sự nhất quán trong chính sách. Nhà đầu tư tổ chức thường có tầm nhìn nhiều năm, do đó họ cần một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để thu hút nguồn vốn tổ chức, nâng cao chất lượng thị trường và phát huy tốt hơn vai trò huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Trân trọng cảm ơn bà!