Phép thử khắc nghiệt của chứng khoán Hàn Quốc

Từ đỉnh cao AI đến cú đảo chiều của KOSPI

Sau nhiều năm bị mắc kẹt trong vùng định giá thấp, chứng khoán Hàn Quốc đã có màn hồi sinh ngoạn mục trong năm 2025. Bước sang nửa đầu năm 2026, thị trường này tiếp tục tạo nên một cơn địa chấn khi KOSPI liên tục chinh phục những đỉnh cao mới, được tiếp sức bởi cơn sốt AI và kỳ vọng vào vị thế dẫn đầu của ngành bán dẫn. Có thời điểm, chỉ số này vượt ngưỡng 9.100 điểm, đưa Hàn Quốc trở thành thị trường chứng khoán tăng mạnh nhất toàn cầu.

Động lực chính đến từ hai "đầu tàu" là Samsung Electronics và SK Hynix. Cơn sốt AI toàn cầu đã đưa nhu cầu đối với chip nhớ băng thông cao (HBM), DRAM và các linh kiện phục vụ trung tâm dữ liệu tăng vọt, giúp lợi nhuận của các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc cải thiện mạnh. SK Hynix thậm chí có thời điểm vượt Samsung Electronics để trở thành doanh nghiệp niêm yết có giá trị vốn hóa lớn nhất Hàn Quốc.

Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc quá lớn vào nhóm cổ phiếu bán dẫn cũng khiến KOSPI trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Samsung Electronics và SK Hynix có thời điểm chiếm hơn một nửa tỷ trọng của KOSPI. Điều này đồng nghĩa chỉ cần hai cổ phiếu này biến động mạnh, toàn bộ chỉ số sẽ bị kéo theo. Khi kỳ vọng đối với AI thay đổi, mức độ tập trung quá lớn lập tức trở thành rủi ro thay vì lợi thế.

Đó cũng là điều đã xảy ra chỉ sau vài tuần. Đến tháng 7, KOSPI giảm hơn 20% so với đỉnh cuối tháng 6, chính thức rơi vào vùng thị trường gấu. Trong một số phiên giao dịch, chỉ số mất hơn 5% chỉ trong một ngày, buộc Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc phải kích hoạt cơ chế tạm dừng giao dịch thuật toán nhằm hạn chế đà bán tháo.

Điều đáng chú ý là đợt điều chỉnh này không xuất phát từ sự suy yếu của kết quả kinh doanh. Samsung Electronics vừa công bố lợi nhuận quý II tăng gấp 19 lần so với cùng kỳ và vượt dự báo của thị trường. Giá chip nhớ vẫn duy trì ở mức cao nhờ nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI. Tuy nhiên, thay vì tăng giá, cổ phiếu Samsung lại bị bán mạnh, làm vốn hóa thị trường "bốc hơi" hàng chục tỷ USD chỉ trong một phiên.

Theo ông Jung In Yun - Nhà sáng lập Fibonacci Asset Management Global, thị trường không còn nghi ngờ nhu cầu AI mà đang điều chỉnh kỳ vọng về tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai. Đây là sự điều chỉnh định giá sau giai đoạn tăng quá nóng, chứ không phải dấu hiệu chu kỳ AI kết thúc.

Quan điểm này cũng được ông Manishi Raychaudhuri, Giám đốc điều hành Emmer Capital, chia sẻ khi cho rằng sự hoài nghi ngày càng lớn đối với định giá AI cùng mức độ tập trung quá cao của KOSPI đã khiến nhà đầu tư đồng loạt chốt lời.

Một yếu tố khác làm gia tăng biến động là sự bùng nổ của các sản phẩm đầu tư sử dụng đòn bẩy. Hàng tỷ USD đã đổ vào các quỹ ETF đòn bẩy tập trung vào Samsung Electronics và SK Hynix, khiến biến động của hai cổ phiếu này bị khuếch đại đáng kể. Chỉ trong sáu tháng đầu năm, hơn một nửa số lần kích hoạt cơ chế ngắt mạch giao dịch trong lịch sử KOSPI đã xảy ra, phản ánh mức độ dao động chưa từng có của thị trường.

Trước diễn biến này, cơ quan quản lý tài chính Hàn Quốc đã quyết định tạm dừng cấp phép các ETF đòn bẩy mới đối với cổ phiếu đơn lẻ, đồng thời nâng yêu cầu ký quỹ nhằm hạn chế hoạt động đầu cơ quá mức.

Phép thử của một chu kỳ tăng trưởng mới

Đợt lao dốc của KOSPI cho thấy thị trường đã bước sang một giai đoạn khác. Nếu năm 2025 và đầu năm 2026, nhà đầu tư sẵn sàng trả mức định giá rất cao chỉ vì doanh nghiệp gắn với AI thì hiện nay, điều họ quan tâm hơn là khả năng chuyển những kỳ vọng đó thành lợi nhuận bền vững.

Theo Reuters, giới đầu tư ngày càng lo ngại các tập đoàn công nghệ Mỹ có thể điều chỉnh tốc độ đầu tư vào hạ tầng AI sau giai đoạn mở rộng rất nhanh. Chỉ cần xuất hiện dấu hiệu chi tiêu cho AI tăng chậm lại, các doanh nghiệp bán dẫn sẽ lập tức chịu áp lực về định giá.

Không chỉ Hàn Quốc, làn sóng điều chỉnh cũng lan rộng sang các thị trường khác. Chỉ số Philadelphia Semiconductor Index của Mỹ đã rơi vào vùng thị trường gấu sau khi giảm hơn 20% từ đỉnh, trong khi cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp bán dẫn tại Nhật Bản và Đài Loan cũng chịu áp lực mạnh.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng nền tảng của ngành bán dẫn chưa thay đổi. Nguồn cung chip nhớ HBM vẫn trong tình trạng khan hiếm, còn nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI tiếp tục ở mức cao. Các hợp đồng dài hạn giữa Samsung, SK Hynix với những khách hàng lớn vẫn bảo đảm doanh thu trong thời gian tới. Điều đó đồng nghĩa triển vọng kinh doanh chưa suy yếu, song định giá cổ phiếu đang trở về mức phản ánh sát hơn khả năng tăng trưởng thực tế.

Đối với Hàn Quốc, câu chuyện không chỉ nằm ở những biến động của thị trường chứng khoán. Đằng sau mỗi nhịp tăng giảm của KOSPI là sức khỏe của một nền kinh tế phụ thuộc sâu sắc vào ngành bán dẫn - trụ cột trong xuất khẩu và động lực quan trọng của tăng trưởng. Khi nhóm cổ phiếu chip, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu ngành, chi phối xu hướng của thị trường, mọi thay đổi trong kỳ vọng của nhà đầu tư cũng nhanh chóng lan sang đánh giá về triển vọng kinh tế Hàn Quốc.

Reuters từng cho rằng chứng khoán Hàn Quốc có vai trò như một chỉ báo sớm về sức khỏe kinh tế toàn cầu, khi các doanh nghiệp niêm yết tại đây chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động của thương mại quốc tế, xuất khẩu và chu kỳ công nghệ. Tuy nhiên, cơn sốt AI đã khiến vai trò đó thay đổi khi dòng tiền đầu cơ và các sản phẩm đòn bẩy ngày càng chi phối biến động giá, làm cho thị trường đôi lúc tách rời khỏi các yếu tố cơ bản.

Điều này đặt ra bài toán không nhỏ đối với các nhà hoạch định chính sách. Một mặt, Hàn Quốc cần tận dụng lợi thế dẫn đầu trong chuỗi cung ứng AI để duy trì tăng trưởng. Mặt khác, nước này cũng phải hạn chế rủi ro từ sự tập trung quá lớn vào một số doanh nghiệp và một số chủ đề đầu tư.

Đợt điều chỉnh của KOSPI vì thế có thể xem là phép thử đầu tiên đối với một chu kỳ tăng trưởng mới. Sau giai đoạn được thúc đẩy bởi kỳ vọng, thị trường đang quay trở lại với những yếu tố cơ bản: liệu doanh nghiệp có thể tạo ra mức lợi nhuận đủ mạnh để đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư hay không.

Theo ông Rolf Bulk, người đứng đầu bộ phận bán dẫn và cơ sở hạ tầng tại Futurum Group, chỉ số Kospi vẫn tăng hơn 70% trong năm nay, sau khi tăng hơn 75% vào năm ngoái. “Mặc dù sự biến động có thể tiếp diễn trong ngắn hạn, tôi tin rằng triển vọng trung hạn vẫn tích cực. Một khi tâm lý rủi ro toàn cầu ổn định, các nhà đầu tư nước ngoài có khả năng sẽ quay lại đầu tư vào Hàn Quốc do vai trò trung tâm của nước này trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu”, ông Bulk nhận định.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thời điểm phục hồi bền vững của thị trường chứng khoán Hàn Quốc vẫn khó dự đoán và sẽ phụ thuộc một phần vào điều kiện thị trường toàn cầu nói chung. Nếu các doanh nghiệp bán dẫn tiếp tục chứng minh được năng lực tạo lợi nhuận từ làn sóng AI, KOSPI vẫn còn cơ hội lấy lại đà tăng trong trung và dài hạn. Ngược lại, nếu tốc độ đầu tư vào AI chậm lại hoặc kỳ vọng lợi nhuận không được đáp ứng, thị trường Hàn Quốc sẽ còn phải trải qua nhiều phép thử khắc nghiệt hơn trước khi bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới.