Phổ cập kiến thức tài chính toàn dân: Bước tiến trong chiến lược tài chính toàn diện quốc gia

Đưa giáo dục tài chính vào trường học từ năm 2027

Khác với các chương trình tuyên truyền, phổ biến kiến thức tài chính được triển khai trước đây bởi các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính hoặc doanh nghiệp, việc xây dựng Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân lần này được đặt trong tổng thể chiến lược cải cách thị trường tài chính. Theo đó, phổ cập kiến thức tài chính không chỉ hướng tới nâng cao hiểu biết của người dân mà còn được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển nguồn nhân lực tài chính, nâng cao chất lượng thị trường và bảo vệ người tiêu dùng tài chính.

Trong Quyết định 1413/QĐ-TTg, Chính phủ dành riêng nhóm giải pháp về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính và phổ cập kiến thức tài chính với nhiều nhiệm vụ từ đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu đến phổ cập kiến thức tài chính cho toàn xã hội.

Chính phủ yêu cầu xây dựng Đề án phát triển nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao để tổ chức triển khai tại các trường đại học trọng điểm trong giai đoạn 2026-2027. Mục tiêu là xây dựng đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo (AI) trong tài chính, an ninh mạng, dữ liệu lớn, quản trị rủi ro định lượng và tài chính quốc tế. Đồng thời, khai thác hiệu quả các chương trình đào tạo, đối thoại chính sách và mạng lưới chuyên gia quốc tế nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích, đàm phán, xúc tiến đầu tư, hỗ trợ đầu tư cũng như khả năng tiếp cận kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi số, tài chính xanh và cải cách thị trường tài chính cho đội ngũ cán bộ quản lý.

Song song với đó, đề án đặt mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kế toán và kiểm toán theo hướng chuẩn hóa chất lượng nhân lực tại doanh nghiệp, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động đào tạo và tăng cường chuẩn hóa khung tiêu chuẩn năng lực chuyên môn. Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường hợp tác đào tạo với các tổ chức đào tạo quốc tế; đổi mới chương trình đào tạo CPA và kế toán - kiểm toán theo hướng tăng hàm lượng công nghệ, dữ liệu và quản trị rủi ro hiện đại; thúc đẩy công nhận tương đương các chứng chỉ nghề nghiệp với các quốc gia và tổ chức quốc tế lớn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam.

Đề án cũng nhấn mạnh việc phát huy vai trò của các hội nghề nghiệp trong xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp, giám sát đạo đức hành nghề, cập nhật kiến thức chuyên môn và phản biện chính sách. Cùng với đó là nhiệm vụ chuẩn hóa khung năng lực và chứng chỉ hành nghề trong các lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, kế toán và kiểm toán, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2027-2029 do Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và hiệp hội nghề nghiệp liên quan.

Đáng chú ý, Quyết định 1413/QĐ-TTg lần đầu tiên việc phổ cập kiến thức tài chính được xác định là nhiệm vụ ở tầm quốc gia. Theo đó, Chính phủ yêu cầu tiếp tục triển khai Chiến lược tài chính toàn diện, phổ cập kiến thức tài chính cho người dân và đưa giáo dục tài chính vào chương trình giáo dục phổ thông. Đồng thời, xây dựng cơ chế bảo vệ người tiêu dùng tài chính, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp và khiếu nại nhằm góp phần hình thành môi trường tài chính minh bạch, an toàn và bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì xây dựng Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân trong năm 2027 với sự phối hợp của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan.

Ngoài việc xây dựng đề án, Bộ Giáo dục và Đào tạo còn được giao xây dựng và triển khai các chương trình giáo dục, phổ cập kiến thức về tài chính xuyên suốt từ giáo dục phổ thông đến các chương trình đào tạo chuyên sâu về tài chính ở bậc đại học và sau đại học. Đồng thời, phối hợp với các trường đại học quốc tế triển khai các chương trình đào tạo liên thông và cấp các chứng chỉ tài chính quốc tế, qua đó từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính theo chuẩn mực quốc tế.

Theo lộ trình thực hiện Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, việc xây dựng Đề án phát triển nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026-2027; Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân sẽ được xây dựng trong năm 2027; trong khi nhiệm vụ chuẩn hóa khung năng lực và chứng chỉ hành nghề đối với các lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, kế toán và kiểm toán được triển khai trong giai đoạn 2027-2029. Những nhiệm vụ này tạo thành một chuỗi giải pháp liên kết, từ đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, chuẩn hóa đội ngũ hành nghề đến phổ cập kiến thức tài chính cho toàn dân, hướng tới xây dựng nền tảng nhân lực và dân trí tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045.

Từ chủ trương đến lộ trình triển khai

Thực tế gần đây, nhiều cơ quan quản lý, chuyên gia giáo dục và tổ chức quốc tế đã nghiên cứu, xây dựng học liệu cũng như đề xuất các giải pháp nhằm từng bước đưa giáo dục tài chính vào nhà trường.

GS.TS. Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh giáo dục tài chính là một trong những mục tiêu quan trọng để thực hiện thành công Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia.

Theo ông, quản lý tài chính cá nhân không đơn thuần là biết kiếm tiền hay tiết kiệm mà là sự kết hợp giữa thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư và quản trị rủi ro, đồng thời gắn với việc hình thành thói quen, hành vi tài chính và hiểu biết về các sản phẩm, dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, hiện nay nhiều người dân Việt Nam vẫn còn xa lạ với những khái niệm tài chính cơ bản, vì vậy việc giáo dục tài chính ngay từ nhà trường là bước đi mang tính chiến lược và cấp bách.

Ở góc độ cơ quan quản lý, PGS.TS. Phạm Quốc Khánh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng giáo dục tài chính cần được triển khai theo hướng lồng ghép vào các môn học và hoạt động giáo dục, thay vì chỉ tổ chức dưới dạng những chuyên đề riêng lẻ. Theo ông, cùng với việc xây dựng nội dung phù hợp, đội ngũ giáo viên cũng cần được bồi dưỡng kiến thức và phương pháp giảng dạy để có thể truyền tải các kỹ năng tài chính một cách gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với từng lứa tuổi.

Định hướng này cũng tương đồng với dự thảo quy định về hoạt động giáo dục tăng cường mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng. Theo dự thảo, các cơ sở giáo dục phổ thông sẽ có thêm không gian để chủ động tổ chức các hoạt động STEM, STEAM, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, giáo dục hướng nghiệp, khởi nghiệp và các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là điều kiện thuận lợi để các trường tích hợp giáo dục tài chính thông qua những nội dung gần gũi với cuộc sống như quản lý chi tiêu, tiết kiệm, sử dụng dịch vụ ngân hàng an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện lừa đảo trực tuyến hay hiểu các quyền cơ bản của người tiêu dùng tài chính.

Đồng quan điểm, bà Lê Anh Lan - chuyên gia giáo dục của UNICEF Việt Nam, cho rằng giáo dục tài chính không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức cơ bản mà cần hướng tới việc hình thành các kỹ năng quản lý tài chính cá nhân như chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư và quản trị rủi ro. Để làm được điều đó, giáo viên cần được trang bị kiến thức chuyên môn, đồng thời hiểu rõ tâm lý cũng như những rào cản mà học sinh có thể gặp phải khi tiếp cận các khái niệm liên quan đến tiền bạc và tài chính.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, việc thiếu nền tảng giáo dục tài chính bài bản sẽ tạo ra những "vùng trũng" về nhận thức, tác động tiêu cực đến sự ổn định của nền kinh tế trong dài hạn. Xa hơn, khi người dân biết quản lý tài chính và lựa chọn các kênh đầu tư chính thống, nguồn vốn trong xã hội sẽ được phân bổ hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện và tăng trưởng kinh tế bền vững.