Quản lý tài sản thời 'một chạm': Khi công nghệ càng nhanh, NĐT càng cần thận trọng

Quản lý tài sản không bắt đầu khi có nhiều tiền

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu liên tục biến động, công nghệ ngày càng rút ngắn khoảng cách giữa nhà đầu tư và các cơ hội tài chính, bài toán quản lý tài sản, tài chính cá nhân cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS, nhà đầu tư nên quan tâm đến quản lý tài chính cá nhân ngay từ khi bắt đầu có thu nhập và có quyền chủ động với khoản tiền của mình. Quản lý tài sản không bắt đầu khi một người có thật nhiều tiền, mà bắt đầu từ lần đầu tiên họ phải chủ động lựa chọn giữa nhu cầu hiện tại và những mục tiêu trong tương lai.

Trong các buổi chia sẻ tại trường đại học và các khóa học về đầu tư, bà Hạnh thường đặt câu hỏi về việc người trẻ đang lựa chọn phong cách sống nào, giữa YOLO và YONO.

YOLO, viết tắt của “You Only Live Once”, thường được hiểu là chỉ sống một lần. Với nhóm theo phong cách này, tiền được xem là công cụ để tận hưởng, trải nghiệm cuộc sống và chưa thực sự dành nhiều sự quan tâm cho quản lý tài sản. Trong khi đó, YONO - “You Only Need One” - thiên về tiêu dùng tiết kiệm, chi tiêu có chọn lọc và ưu tiên tích lũy dài hạn.

“Tôi cho rằng không có phong cách nào hoàn toàn đúng hoặc sai. Nhưng nếu YOLO bị hiểu thành việc kiếm được bao nhiêu thì tiêu hết bấy nhiêu, hoặc đầu tư theo cảm xúc khi chưa có quỹ dự phòng, thì một quyết định bốc đồng trong ngắn hạn có thể để lại hệ quả trong nhiều năm”, bà Hạnh cho biết.

Theo bà, quản lý tài sản không buộc người trẻ phải lựa chọn một trong hai phong cách trên. Một phương pháp quản lý phù hợp có thể giúp cân bằng giữa chi tiêu, dự phòng và đầu tư, tức vẫn sống hết mình nhưng không tiêu hết tiền, đồng thời chuẩn bị cho tương lai mà không bỏ lỡ hiện tại.

Cùng với sự thay đổi trong hành vi tài chính, ngành quản lý tài sản cũng đang đứng trước một dư địa tăng trưởng lớn. Thị trường không chỉ chuyển từ giao dịch tại quầy sang trực tuyến, mà còn chuyển từ việc tư vấn từng giải pháp riêng lẻ sang đồng hành với nhà đầu tư trên một hành trình tài chính được kết nối.

Tháng 6 vừa qua, tổng tài sản do ngành quản lý quỹ tại Việt Nam đã vượt 834.000 tỷ đồng, nhưng mới tương đương khoảng 5-6% GDP, còn cách khá xa một số thị trường lân cận như Thái Lan, Malaysia.

Trong khi đó, McKinsey dự báo đến năm 2027, quy mô tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam có thể đạt khoảng 600 tỷ USD, trong đó phần tài sản được quản lý chuyên nghiệp có thể tăng thêm khoảng 65-75 tỷ USD.

Khoảng cách giữa quy mô hiện tại và tiềm năng trong tương lai cho thấy nhu cầu quản lý tài sản chuyên nghiệp tại Việt Nam được kỳ vọng còn tăng mạnh. Điều này đòi hỏi các tổ chức tài chính không chỉ nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro, mà còn phải thay đổi tư duy trong phát triển giải pháp cho khách hàng.

“Nếu trước đây các tổ chức tài chính thường cạnh tranh để giúp khách hàng ‘chạm’ nhanh hơn, thì trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh còn nằm ở khả năng giúp khách hàng đưa ra quyết định đầu tư có cơ sở hơn”, bà Hạnh nhận định.

Khi “một chạm” rút ngắn khoảng cách giữa cảm xúc và hành động

Công nghệ đang giúp các hoạt động phân bổ tài sản, tích lũy hay đầu tư có thể được thực hiện chỉ bằng "một chạm". Tuy nhiên, sự thuận tiện này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng kiểm soát hành vi của nhà đầu tư.

Một trong những rủi ro đáng lưu ý là các thủ đoạn lừa đảo trên nền tảng số ngày càng chuyên nghiệp. Theo bà Hạnh, trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ việc với kịch bản khá tương đồng: các đối tượng tiếp cận nhà đầu tư qua mạng xã hội, kéo họ vào những hội nhóm có nhiều tài khoản khoe lợi nhuận hoặc tự nhận là chuyên gia, sau đó hướng dẫn tải ứng dụng không chính thống.

Ban đầu, nhà đầu tư có thể được phép rút một khoản tiền nhỏ để tạo niềm tin. Nhưng khi nộp số tiền lớn hơn, tài khoản có thể bị khóa hoặc yêu cầu đóng thêm các khoản như “thuế”, “phí xác minh” hay “tiền bảo đảm”.

Bà Hạnh nhấn mạnh, không phải cứ tài sản số hay blockchain thì đều là lừa đảo. Nhà đầu tư cần phân biệt giữa một tài sản minh bạch, được giao dịch trên nền tảng phù hợp với pháp luật, với những mô hình sử dụng thuật ngữ công nghệ để che giấu hoạt động huy động tiền.

“Một ứng dụng đẹp, hội thảo đông người hay chữ ‘blockchain’ không tự động tạo ra tính hợp pháp. Lợi nhuận hiển thị trên màn hình cũng chưa phải là lợi nhuận thực nếu nhà đầu tư không thể rút tiền”, bà nói.

Để ứng phó với các rủi ro này, theo bà, nhiều thị trường đang triển khai đồng thời ba lớp bảo vệ. Cơ quan quản lý cần hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt hoạt động quảng cáo, huy động vốn trái phép và xử lý sớm các nền tảng có dấu hiệu vi phạm. Các tổ chức tài chính cần tăng cường giám sát giao dịch bất thường. Trong khi đó, nhà đầu tư phải chủ động kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức, nguồn tải ứng dụng và nơi tiếp nhận dòng tiền trước khi giao dịch.

Theo bà Hạnh, trước những thủ đoạn ngày càng chuyên nghiệp, không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai nhà đầu tư. Thị trường càng số hóa, khung pháp lý càng phải rõ ràng và hàng rào giám sát càng cần chặt chẽ.

Bên cạnh rủi ro lừa đảo, tốc độ của công nghệ còn có thể khuếch đại những sai lầm xuất phát từ chính tâm lý nhà đầu tư. “Rủi ro lớn nhất của đầu tư ‘một chạm’ không phải là chạm nhầm, mà chính là việc để ngón tay đi nhanh hơn suy nghĩ”, bà Hạnh nhận định.

Từ góc độ tài chính hành vi, bà cho rằng quyết định của nhà đầu tư cá nhân thường chịu ảnh hưởng bởi cảm xúc và các thiên kiến tâm lý. Phổ biến nhất là FOMO - tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội.

Chẳng hạn, trong một nhóm chat, khi nhiều tài khoản cùng nhắc đến một mã cổ phiếu, liên tục đăng ảnh chốt lời và thúc giục rằng “không mua bây giờ sẽ lỡ sóng”, nhà đầu tư rất dễ cho rằng đám đông đang nắm giữ thông tin mà mình không có. Khi thao tác mua chỉ mất vài giây, khoảng cách từ cảm xúc đến hành động gần như bị xóa bỏ.

Sai lầm thứ hai là quá tự tin sau một vài giao dịch có lãi. Nhà đầu tư có thể nhầm lẫn giữa kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực của bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn. Trong khi đó, thao tác dễ dàng không đồng nghĩa với rủi ro đã giảm; biến động giá và áp lực trả nợ vay vẫn còn nguyên.

Sai lầm phổ biến thứ ba là mua trước, lập kế hoạch sau. Nhiều người xuống tiền khi chưa xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn phù hợp và phương án xử lý nếu giá giảm. Khi thị trường đảo chiều, họ dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn và bán ra ở thời điểm bất lợi.

Vì vậy, trước khi “chạm”, nhà đầu tư nên tự tạo cho mình một khoảng dừng để kiểm tra nguồn tin, xác định lý do đầu tư và đặt trước giới hạn rủi ro có thể chấp nhận.

Theo bà Hạnh, công nghệ có thể giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin và hành động nhanh hơn, nhưng một quyết định đầu tư phù hợp vẫn phải dựa trên mục tiêu tài chính và khả năng chấp nhận rủi ro của mỗi người.