Quỹ đầu tư 180 triệu USD của Úc âm thầm xây mạng lưới vốn tại Việt Nam

Từ 5 quỹ đến 26 doanh nghiệp Việt Nam

Australian Development Investments (ADI) không phải một quỹ đầu tư tư nhân thông thường. Đây là công cụ đầu tư tạo tác động có quy mô tương đương gần 179 triệu USD của Chính phủ Úc, do Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cấp vốn và Sarona Asset Management quản lý.

ADI được phát triển từ chương trình thử nghiệm Emerging Markets Impact Investment Fund, vốn ban đầu chỉ có quy mô tương đương khoảng 28,6 triệu USD. Việc nâng hạn mức lên gần 179 triệu USD cho thấy Canberra đang coi tài chính phát triển là một công cụ ngày càng quan trọng để thu hút vốn tư nhân vào khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đặc biệt là Đông Nam Á.

Việt Nam đang nổi lên ở trung tâm chiến lược này. Trong thông báo tháng 5/2026, phía Úc cho biết Việt Nam chiếm khoảng 40% danh mục ADI và là thị trường lớn nhất xét theo số doanh nghiệp, với 26 doanh nghiệp vừa và nhỏ được hỗ trợ thông qua 5 quỹ đầu tư. Nhóm doanh nghiệp này tạo ra khoảng 5.781 việc làm, giúp khoảng 260.000 doanh nhân nhỏ tiếp cận tài chính và đóng góp thêm 19,2 MW công suất điện mặt trời.

Trong 26 doanh nghiệp, lớn nhất là AVV Alpha của Ascend Vietnam Ventures, với 19 công ty có mối liên hệ mạnh với Việt Nam. Danh mục bao gồm những cái tên như MFast, TechCoop, FoodMap, Qode, ByteRover, BlokID - sau đổi tên thành Vaudit - cùng nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ khác. ADI cam kết khoảng 3,7 triệu USD vào AVV Alpha.

Thông qua SWEEF Fund I, ADI có thêm hai khoản đầu tư nổi bật tại Việt Nam là TEKY Academy và USM Healthcare. Khoản cam kết của ADI vào quỹ này tương đương khoảng 4,4 triệu USD.

Với Lendable MSME Fintech Credit Fund, mối liên hệ với Việt Nam là F88. Tuy nhiên, đây là trường hợp cần phân biệt rõ: ADI không phải cổ đông F88. Lendable cấp vốn vay cho công ty vận hành thuộc tập đoàn F88, vì vậy quan hệ ở đây thuộc lĩnh vực tín dụng tư nhân, thay vì sở hữu cổ phần. ADI cam kết khoảng 4,2 triệu USD vào Lendable.

Trong lĩnh vực năng lượng, Clime Capital thông qua SEACEF II đầu tư vào Nami Distributed Energy và Stride, hai doanh nghiệp phát triển các giải pháp năng lượng phân tán và điện mặt trời tại Việt Nam. ADI cam kết khoảng 3,2 triệu USD vào SEACEF II.

Hai doanh nghiệp còn lại nằm dưới Asia Business Builders Fund II là Dược Vương và Kyna English. Khoản cam kết của ADI vào quỹ này tương đương khoảng 5,5 triệu USD.

Tuy nhiên, 26 doanh nghiệp tại Việt Nam không nhất thiết đồng nghĩa với 26 pháp nhân đăng ký tại Việt Nam. Riêng AVV Alpha đầu tư vào các công ty có mối liên hệ mạnh với Việt Nam, bao gồm doanh nghiệp phục vụ thị trường Việt Nam, được xây dựng bởi đội ngũ Việt Nam hoặc đặt trung tâm phát triển tại Việt Nam. Một số pháp nhân có thể đăng ký tại Singapore hoặc Mỹ.

Tương tự, tổng khoảng 21 triệu USD mà ADI cam kết vào 5 quỹ cũng không thể được hiểu đơn giản là 21 triệu USD đã trực tiếp rót vào doanh nghiệp Việt Nam. Ba trong số các quỹ nói trên đầu tư tại nhiều quốc gia và vốn của ADI nằm ở tầng quỹ, không phải lúc nào cũng có thể phân bổ trực tiếp xuống từng doanh nghiệp.

Đây chính là đặc điểm đáng chú ý trong mô hình của ADI. Chính phủ Úc không trực tiếp lựa chọn từng doanh nghiệp khởi nghiệp hay công ty Việt Nam để đầu tư. Thay vào đó, vốn được đặt vào các quỹ chuyên nghiệp, sau đó những nhà quản lý quỹ này chịu trách nhiệm tìm kiếm, lựa chọn, đầu tư và quản trị danh mục.

Trong nhiều trường hợp, vốn nhà nước còn đóng vai trò như vốn xúc tác, chấp nhận mức rủi ro cao hơn để thu hút thêm tiền từ các nhà đầu tư tư nhân vào cùng cấu trúc.

Đến cuối năm 2025, ADI cho biết khoảng 28,1 triệu USD vốn cam kết của mình đã giúp huy động thêm khoảng 129,9 triệu USD vốn tư nhân, tương đương hơn 4,6 USD vốn tư nhân cho mỗi 1 USD vốn ADI. Sức ảnh hưởng thực tế của ADI không chỉ nằm ở số tiền Chính phủ Úc trực tiếp bỏ ra, mà còn ở khả năng dùng vốn nhà nước để mở khóa một lượng vốn tư nhân lớn hơn nhiều lần.

Cùng thời điểm công bố danh mục Việt Nam, ADI thông báo cam kết tối đa 10 triệu USD vào Do Ventures Fund II, khoản đầu tư đầu tiên trong một "cửa sổ đầu tư vào Việt Nam" mới. Đến tháng 8/2026, ADI tiếp tục cam kết 13 triệu USD vào Circulate Capital Asia Fund II, quỹ tập trung vào kinh tế tuần hoàn tại nhiều thị trường châu Á, trong đó có Việt Nam.

Những khoản đầu tư đầu tiên bắt đầu đi tới M&A

Một số khoản đầu tư đã bắt đầu bước sang giai đoạn tạo thanh khoản. Trường hợp rõ nhất là USM Healthcare. Tháng 1/2026, tập đoàn Nissha của Nhật Bản công bố kế hoạch mua 60% USM Healthcare, doanh nghiệp sản xuất thiết bị y tế tại Việt Nam. Giao dịch hoàn tất vào tháng 5 và USM trở thành công ty con của Nissha.

SWEEF - quỹ nhận vốn từ ADI - được nêu trực tiếp là một trong các bên bán. Điều này tạo ra một chuỗi vốn khá rõ. Tiền của Chính phủ Úc đi qua ADI, vào SWEEF, tiếp tục đi vào USM Healthcare và cuối cùng xuất hiện một tập đoàn Nhật Bản mua quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Giá trị giao dịch và lượng cổ phần SWEEF bán không được công bố, do đó chưa thể tính được lợi nhuận, tỷ suất hoàn vốn hay xác định đây có phải thương vụ thoái toàn bộ vốn hay không. Tuy vậy, việc SWEEF xuất hiện trong nhóm bên bán cho thấy ít nhất một khoản đầu tư được ADI hậu thuẫn tại Việt Nam đã đi tới một sự kiện thanh khoản thực sự.

Một doanh nghiệp khác là Stride lại cho thấy dấu hiệu tái định giá mạnh. Stride từng nhận vốn từ Clime Capital và Touchstone Partners. Đến tháng 5/2026, doanh nghiệp huy động thêm 15 triệu USD trong vòng Series B do Lightrock và TRIREC đồng dẫn dắt, trong khi Clime Capital tiếp tục tham gia.

Touchstone đồng thời bán một phần cổ phần và cho biết định giá Stride tại vòng mới đã tăng khoảng 7,25 lần so với thời điểm họ đầu tư ban đầu. Con số này không có nghĩa là ADI đã lãi 7,25 lần, bởi mức giá mua ban đầu, thời điểm đầu tư và quyền lợi kinh tế của từng nhà đầu tư khác nhau. Tuy nhiên, nó cho thấy một tài sản trong hệ sinh thái ADI đã được các nhà đầu tư mới định giá cao hơn đáng kể, đồng thời bắt đầu xuất hiện giao dịch cổ phần thứ cấp.

TechCoop là một trường hợp khác đáng theo dõi. Doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp này đã huy động một gói Series A trị giá 70 triệu USD, gồm 28 triệu USD vốn cổ phần và 42 triệu USD vốn vay, với AVV là một trong những nhà đầu tư chủ chốt. Công ty con Farmnet sau đó tiếp tục nhận thêm 11,75 triệu USD vốn vay, trong khi TechCoop hướng tới một vòng Series B mới.

Một số doanh nghiệp khác trong AVV Alpha cũng đã huy động được những vòng vốn lớn hơn sau khoản đầu tư ban đầu. Vaudit gọi được 7,3 triệu USD trong vòng vốn hạt giống, Obello khoảng 8,5 triệu USD, Bootloader khoảng 5 triệu USD, còn Virtual Internships đã bước tới vòng Series A trị giá hơn 14 triệu USD.

Đây chưa phải những khoản lợi nhuận đã được hiện thực hóa, nhưng là tín hiệu cho thấy các khoản vốn ban đầu của ADI đang giúp một số doanh nghiệp bước sang vòng tài trợ tiếp theo và thu hút thêm nhà đầu tư tổ chức.

Báo cáo tài chính của phía Úc cho thấy giá trị tài sản của ADI tăng mạnh trong những năm gần đây, nhưng phần lớn sự gia tăng phản ánh việc Chính phủ Úc cấp thêm vốn, thay vì có thể coi trực tiếp là lợi nhuận đầu tư. Các báo cáo cũng không công bố riêng cho Việt Nam những chỉ tiêu quan trọng như giá trị tài sản ròng, tỷ suất hoàn vốn nội bộ hay mức sinh lời trên vốn đầu tư.

ADI cho biết khoảng 50 công ty trong toàn danh mục tạo ra hơn 1,3 tỷ USD doanh thu và khoảng 51 triệu USD EBITDA trong năm 2025, nhưng vẫn lỗ ròng tổng cộng khoảng 46 triệu USD.

Con số 46 triệu USD này cũng không phải khoản lỗ của ADI, mà là kết quả kinh doanh tổng hợp của các doanh nghiệp trong danh mục, nhiều công ty trong số đó vẫn đang ở giai đoạn đầu tư để tăng trưởng. Vì vậy, hiện chưa thể nói Chính phủ Úc đã "lãi lớn" từ Việt Nam. Nhưng có thể thấy rằng, danh mục Việt Nam của ADI đang bắt đầu chuyển từ giai đoạn giải ngân sang giai đoạn tái định giá, huy động những vòng vốn tiếp theo và xuất hiện các sự kiện thanh khoản đầu tiên.