Quỹ mở và ETF: 'Đường dẫn' dòng tiền cá nhân vào quỹ đạo chuyên nghiệp

“Thừa tiền”, nhưng thiếu vốn dài hạn

Theo số liệu của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), đến cuối tháng 6/2026, thị trường có hơn 13,43 triệu tài khoản giao dịch chứng khoán, trong đó gần 13,36 triệu tài khoản thuộc về nhà đầu tư cá nhân trong nước. Chỉ trong nửa đầu năm nay, số lượng tài khoản mở mới đã tăng thêm khoảng 1,56 triệu. Con số này phản ánh sức hút ngày càng lớn của thị trường chứng khoán đối với dòng tiền trong dân.

Với gần 100% số lượng tài khoản và hơn 80% giá trị giao dịch, nhà đầu tư cá nhân đang là lực lượng chi phối thanh khoản trên thị trường. Quy mô nhà đầu tư liên tục mở rộng đã góp phần duy trì sức sôi động của thị trường chứng khoán và trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn. Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng, lực lượng tạo ra thanh khoản lớn nhất chưa phải là lực lượng cung cấp nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Phần lớn dòng tiền của nhà đầu tư cá nhân vẫn vận động theo chu kỳ tâm lý và biến động ngắn hạn của thị trường. Khi thị trường hưng phấn, dòng tiền đổ mạnh vào cổ phiếu; nhưng khi xuất hiện những yếu tố bất lợi, áp lực bán cũng gia tăng rất nhanh. Đặc điểm này khiến dòng vốn trên thị trường thiếu tính ổn định, trong khi doanh nghiệp lại cần những nguồn lực tài chính có khả năng đồng hành trong các kế hoạch đầu tư và phát triển dài hạn.

“Chúng ta không thiếu tiền, tiền trong dân rất nhiều. Nhưng làm sao nắn dòng vốn đó vào các kênh dài hạn lại là thách thức lớn”, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quỹ đầu tư PV (PVI AM) đánh giá. Theo vị chuyên gia, điều thị trường cần không phải là loại bỏ hay thay thế nhà đầu tư cá nhân, mà là giúp dòng tiền của hàng triệu nhà đầu tư cá nhân vận động theo hướng chuyên nghiệp và dài hạn hơn.

Đây cũng là định hướng trong Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam và Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán. Giai đoạn 2026 – 2030, để củng cố chiều sâu, Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam xác định, một trong bốn nhóm giải pháp trọng tâm là cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp. Mục tiêu là từng bước hình thành cơ cấu nhà đầu tư cân bằng hơn, giảm sự phụ thuộc vào dòng tiền ngắn hạn và nâng cao tính ổn định của thị trường.

Trong khi đó, Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư cá nhân giảm từ khoảng 80–85% hiện nay xuống còn 60–70%, đồng thời phát triển khoảng 500 quỹ đầu tư với tổng giá trị tài sản ròng (NAV) tương đương 5% GDP.

Theo ông Bùi Hoàng Hải, Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), việc “nắn” dòng tiền cá nhân vào quỹ đạo chuyên nghiệp cũng là xu hướng tất yếu khi nền kinh tế bước sang một nấc phát triển mới. Sau khi World Bank xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập cao, cấu trúc tài sản và hành vi đầu tư của người dân được kỳ vọng sẽ thay đổi theo hướng tương đồng với nhiều nền kinh tế phát triển. Thay vì tập trung vào các giao dịch ngắn hạn mang tính đầu cơ, nhà đầu tư sẽ ngày càng ưu tiên các kênh đầu tư dài hạn, được quản lý chuyên nghiệp, nhằm bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản. Đây cũng chính là nền tảng để ngành quản lý quỹ mở rộng quy mô và trở thành nguồn cung vốn dài hạn cho thị trường vốn.

Quỹ mở và ETF: Đưa dòng tiền cá nhân vào quỹ đạo chuyên nghiệp

Đồng quan điểm với bà Trịnh Quỳnh Giao, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư, Công ty Cổ phần Chứng khoán An Bình cho rằng, để chuyển hóa hàng triệu dòng tiền nhỏ lẻ thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế, hầu hết các thị trường vốn phát triển đều dựa vào một “đường dẫn” vốn chuyên nghiệp là ngành quản lý quỹ.

Theo ông Minh, thay vì mỗi nhà đầu tư tự nghiên cứu doanh nghiệp, lựa chọn cổ phiếu và liên tục đưa ra quyết định mua - bán, dòng tiền được tập hợp và giao cho các công ty quản lý quỹ đầu tư theo chiến lược bài bản, kỷ luật và dài hạn. Nhờ đó, hàng triệu khoản tiền nhỏ được hợp thành những danh mục đầu tư quy mô lớn, đủ sức đồng hành với doanh nghiệp trong nhiều năm thay vì chỉ chạy theo những nhịp tăng giảm của thị trường.

“Hãy hình dung một người có 5 triệu đồng nhàn rỗi. Nếu tự đầu tư, họ thường chỉ đủ mua một vài mã cổ phiếu, trong khi việc lựa chọn doanh nghiệp, xác định thời điểm mua - bán hay kiểm soát rủi ro đều phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân. Nhưng nếu 5 triệu đồng đó được đưa vào quỹ, cùng với hàng trăm nghìn nhà đầu tư khác, quỹ có thể hình thành danh mục trị giá hàng nghìn tỷ đồng, đầu tư vào hàng chục doanh nghiệp thuộc nhiều ngành nghề khác nhau. Rủi ro được phân tán, còn việc lựa chọn cổ phiếu được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia”, ông Minh phân tích.

Theo các chuyên gia, hai công cụ được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm trong quá trình này là quỹ mở và quỹ hoán đổi danh mục (ETF). Với quỹ mở, nhà đầu tư có thể bắt đầu chỉ từ vài trăm nghìn đồng thông qua việc mua chứng chỉ quỹ theo giá trị tài sản ròng (NAV). Thay vì phải dành thời gian đọc báo cáo tài chính, theo dõi bảng điện hay lo lắng trước những biến động mỗi phiên giao dịch, họ có thể ủy thác việc đầu tư cho đội ngũ quản lý quỹ chuyên nghiệp. Đây cũng là lý do quỹ mở được ví như hình thức “thuê chuyên gia đầu tư”, phù hợp với những người không có nhiều thời gian nhưng vẫn muốn tích lũy tài sản trong dài hạn.

Trong khi đó, ETF (Exchange-Traded Fund) lại mang đến một cách tiếp cận khác. Chỉ với một lệnh mua chứng chỉ quỹ ETF mô phỏng chỉ số VN30, nhà đầu tư gần như đã sở hữu một phần của 30 doanh nghiệp vốn hóa lớn nhất thị trường, thay vì phải bỏ ra số tiền lớn để mua từng cổ phiếu riêng lẻ. Nhờ đầu tư theo chỉ số, ETF có chi phí quản lý thấp, danh mục minh bạch và vẫn có thể mua bán ngay trên sàn như một cổ phiếu thông thường.

“Dòng tiền cá nhân không hề mất đi khi chảy vào các quỹ đầu tư, mà chỉ thay đổi cách vận hành. Thay vì hàng triệu người cùng tự giao dịch mỗi ngày, dòng vốn được quản lý tập trung, đầu tư có kỷ luật và hướng tới giá trị dài hạn. Đó mới là nền tảng để thị trường hình thành nguồn vốn bền vững cho doanh nghiệp và nền kinh tế”, ông Nguyễn Thế Minh nhấn mạnh.

“Đường dẫn” đã có, nhưng còn “hẹp”

Dù dư địa phát triển còn rất lớn, “đường dẫn” đưa dòng tiền cá nhân vào đầu tư chuyên nghiệp tại Việt Nam còn vẫn khá “hẹp”, đặc biệt là thị trường ETF. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 20 quỹ ETF dựa trên nhiều bộ chỉ số khác nhau, song số lượng quỹ có quy mô lớn và thanh khoản cao vẫn còn hạn chế. Giao dịch ETF hiện chỉ chiếm khoảng 1–2% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường, trong khi tại Hàn Quốc, tỷ lệ này có thể lên tới 20–30%.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, để phát triển các sản phẩm đầu tư thụ động, Việt Nam cần thực hiện đánh giá khoảng cách với các thị trường phát triển nhằm xác định những điểm còn thiếu trong hệ sinh thái quản lý quỹ. Thay vì phát triển dàn trải, thị trường nên tập trung xây dựng một số ETF có quy mô và thanh khoản đủ lớn để tạo sức hút đối với nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng cho rằng cần từng bước mở rộng quyền chủ động cho các công ty quản lý quỹ trong việc xây dựng các bộ chỉ số riêng để phát hành ETF, thay vì chỉ phụ thuộc vào các bộ chỉ số do Sở Giao dịch Chứng khoán xây dựng. Việc này sẽ giúp các quỹ chủ động thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu của thị trường, đồng thời gia tăng khả năng huy động dòng vốn từ người dân.

Từ góc độ doanh nghiệp quản lý quỹ, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc PVI AM, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực phát triển sản phẩm mà ở hành vi của nhà đầu tư. Theo bà, rào cản lớn nhất không chỉ là sản phẩm mà còn là thói quen đầu tư ngắn hạn và khoảng trống về niềm tin đối với các quỹ đầu tư.

Vị chuyên gia tiết lộ, PVI AM đang phối hợp với một ngân hàng lớn để phát triển quỹ dành cho nhóm khách hàng có tài sản lớn. Tuy nhiên, thay vì kỳ hạn 5 năm như thông lệ quốc tế, phía ngân hàng chỉ đề xuất sản phẩm có thời hạn 2 năm vì lo ngại nhà đầu tư chưa sẵn sàng cam kết đầu tư dài hạn. Điều này cho thấy, dù nhu cầu đầu tư thông qua quỹ đang gia tăng, tâm lý ưu tiên tính thanh khoản và khả năng rút vốn nhanh vẫn là rào cản lớn đối với sự phát triển của ngành quản lý quỹ. Do đó, để mở rộng “đường dẫn” cho dòng tiền cá nhân, các công ty quản lý quỹ cần tập trung phát triển một số sản phẩm chủ lực có quy mô và thanh khoản đủ lớn, thay vì dàn trải quá nhiều sản phẩm nhưng không tạo được sức hút đối với nhà đầu tư.

Song song với đó, cần đẩy mạnh giáo dục tài chính thông qua sự phối hợp giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các công ty quản lý quỹ, cơ quan báo chí và các trường đại học nhằm trang bị kiến thức, từng bước giúp nhà đầu tư chuyển dịch tư duy từ “lướt sóng cổ phiếu” sang “ủy thác quản lý tài sản” cho các định chế đầu tư chuyên nghiệp.

Đồng thời, chính sách cũng cần tạo thêm động lực cho ngành quỹ phát triển. Dẫn kinh nghiệm từ Trung Quốc, bà cho biết quốc gia này đã miễn thuế đối với các quỹ tương hỗ từ hơn 10 năm trước nhằm khuyến khích dòng vốn đầu tư dài hạn. Đây cũng là một gợi ý đáng tham khảo nếu Việt Nam muốn thúc đẩy dòng tiền cá nhân dịch chuyển mạnh hơn vào các kênh đầu tư chuyên nghiệp.