'Sếu đầu đàn' rời vùng an toàn, đặt cược vào năng lượng xanh

Năng lượng xanh trở thành “tọa độ” mới của dòng vốn tư nhân

Trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường, dòng vốn luôn có xu hướng dịch chuyển tới những lĩnh vực hội tụ đồng thời ba yếu tố: dư địa tăng trưởng lớn, khả năng tạo giá trị dài hạn và được hỗ trợ bởi những xu hướng dịch chuyển mang tính nền tảng. Nếu giai đoạn 2010 – 2020 được xem là thời kỳ bùng nổ của bất động sản, hạ tầng và sản xuất công nghiệp, thì bước sang giai đoạn 2026 – 2030, năng lượng tái tạo đang nổi lên như một “tọa độ đầu tư” mới đối với khu vực tư nhân Việt Nam.

Sự dịch chuyển này không diễn ra ngẫu nhiên. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, cùng với áp lực từ các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới tại các thị trường xuất khẩu lớn, năng lượng sạch đang trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.

Nhìn vào những động thái đầu tư gần đây có thể thấy rõ xu hướng này. Tập đoàn Taseco – doanh nghiệp vốn được biết đến nhiều trong lĩnh vực bất động sản, hạ tầng công nghiệp và dịch vụ phi hàng không đã ký kết biên bản ghi nhớ với tỉnh Lai Châu để nghiên cứu đầu tư tổ hợp điện mặt trời quy mô khoảng 1.000 MW với tổng vốn dự kiến lên tới 22.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 – 2030.

Đối với Taseco, đây không đơn thuần là một dự án đầu tư mới mà là bước chuyển chiến lược nhằm mở rộng hệ sinh thái kinh doanh sang lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Quy mô vốn gần 1 tỷ USD cho thấy doanh nghiệp đang nhìn nhận năng lượng tái tạo như một trụ cột phát triển mới thay vì một lĩnh vực đầu tư bổ trợ.

Trong khi đó, sự tham gia của Tập đoàn Hòa Phát mang ý nghĩa đặc biệt hơn. Là doanh nghiệp sản xuất thép lớn nhất Việt Nam và nằm trong nhóm các ngành tiêu thụ điện năng nhiều nhất nền kinh tế, việc Hòa Phát góp vốn thành lập doanh nghiệp điện gió ngoài khơi với vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây năng lượng được xem là đầu vào sản xuất, thì nay năng lượng sạch đang trở thành một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn carbon, việc chủ động nguồn điện xanh không chỉ giúp giảm chi phí dài hạn mà còn là điều kiện để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

Một ví dụ khác là chiến lược mở rộng mạnh mẽ của VinEnergo – hạt nhân trong hệ sinh thái năng lượng của Vingroup. Chỉ trong thời gian ngắn, doanh nghiệp này liên tục triển khai các pháp nhân chuyên trách tại nhiều địa phương từ Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ đến vùng núi phía Bắc, đồng thời tham gia đầu tư các dự án điện gió quy mô lớn.

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của Vingroup không dừng lại ở từng dự án đơn lẻ mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái năng lượng quy mô quốc gia. Đây là dấu hiệu cho thấy năng lượng tái tạo đã được nhìn nhận như một ngành kinh doanh chiến lược trong dài hạn.

Khi bất động sản, thép và hạ tầng cùng tìm đến năng lượng

Nếu vài năm trước, việc một doanh nghiệp bất động sản hay xây dựng chuyển hướng sang điện gió, điện mặt trời có thể được xem là hiện tượng cá biệt, thì hiện nay xu hướng này đang diễn ra trên diện rộng.

Một trong những ví dụ điển hình là Tổng công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc. Doanh nghiệp này đã nâng tỷ lệ sở hữu tại Công ty TNHH Năng lượng tái tạo Vững Bền lên mức chi phối, qua đó trực tiếp tham gia vào các dự án điện gió quy mô lớn.

Động thái trên phản ánh một thực tế quan trọng: mô hình phát triển khu công nghiệp trong giai đoạn mới không còn dừng lại ở việc cho thuê đất hay phát triển hạ tầng cơ bản. Các nhà đầu tư ngày càng phải cung cấp những giải pháp tổng thể hơn, trong đó năng lượng xanh trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi để thu hút các tập đoàn sản xuất quốc tế.

Xu hướng này đặc biệt rõ nét khi ngày càng nhiều doanh nghiệp FDI đặt ra yêu cầu về tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong hoạt động sản xuất. Do đó, các nhà phát triển khu công nghiệp buộc phải tích hợp yếu tố năng lượng sạch vào chiến lược phát triển nếu muốn duy trì sức hấp dẫn.

Tại khu vực miền Trung, Tập đoàn Cường Thịnh Thi cũng đang nghiên cứu hàng loạt dự án điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không chỉ tập trung vào nguồn phát điện mà còn hướng tới giải quyết bài toán lưu trữ, một trong những thách thức lớn nhất của ngành năng lượng tái tạo hiện nay.

Điều này cho thấy dòng vốn tư nhân đang bắt đầu chuyển từ tư duy khai thác cơ hội sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái. Những doanh nghiệp tham gia sớm không chỉ muốn sở hữu các dự án điện mà còn hướng tới chiếm lĩnh các mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị năng lượng xanh.

Ởgóc độ rộng hơn, làn sóng đầu tư hiện nay phản ánh sự thay đổi về cấu trúc của nền kinh tế. Trong nhiều năm, bất động sản là nơi hấp thụ lượng vốn rất lớn từ khu vực tư nhân. Tuy nhiên, khi thị trường bước vào giai đoạn tái cơ cấu và yêu cầu phát triển bền vững trở nên cấp thiết hơn, dòng vốn bắt đầu tìm kiếm những lĩnh vực mới có khả năng tạo tăng trưởng dài hạn.

Năng lượng tái tạo hội tụ đầy đủ những điều kiện đó. Đây là lĩnh vực có nhu cầu rất lớn, thời gian phát triển kéo dài hàng thập kỷ, gắn chặt với quá trình công nghiệp hóa và nhận được sự hỗ trợ từ các cam kết quốc tế về chuyển đổi xanh.

Có thể nói, điều đang diễn ra không đơn thuần là sự đa dạng hóa danh mục đầu tư của doanh nghiệp mà là quá trình tái phân bổ nguồn lực quy mô lớn trong nền kinh tế. Một phần dòng vốn từng tập trung vào đất đai, tài sản hữu hình và các lĩnh vực tăng trưởng truyền thống đang dịch chuyển sang hạ tầng năng lượng của tương lai.

Khơi thông dòng vốn cho tham vọng Net Zero

Dù triển vọng rất lớn, năng lượng tái tạo vẫn là ngành có đặc thù đầu tư khác biệt so với nhiều lĩnh vực khác. Đây là ngành đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, thời gian thu hồi kéo dài và phụ thuộc mạnh vào tính ổn định của chính sách.

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, để đạt các mục tiêu chuyển đổi năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng “0”, Việt Nam sẽ cần huy động lượng vốn lên tới hàng trăm tỷ USD trong nhiều thập kỷ tới. Riêng nhu cầu phát triển nguồn điện mới và nâng cấp hạ tầng truyền tải đã đặt ra áp lực tài chính rất lớn.

Trong bối cảnh đó, việc các tập đoàn tư nhân trong nước chủ động tham gia là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, nguồn lực của doanh nghiệp nội địa dù lớn đến đâu cũng khó có thể một mình đáp ứng nhu cầu đầu tư khổng lồ của toàn ngành.

Thực tế, phần vốn chủ sở hữu trong các dự án năng lượng thường chỉ chiếm từ 20% đến 30% tổng mức đầu tư. Phần còn lại phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, phát hành trái phiếu, các quỹ đầu tư hoặc nguồn tài chính quốc tế. Điều này khiến câu chuyện năng lượng xanh không còn là vấn đề riêng của doanh nghiệp mà trở thành bài toán của toàn bộ hệ thống tài chính.

Thách thức đầu tiên nằm ở sự ổn định của khung chính sách. Các dự án năng lượng thường có vòng đời hàng chục năm, do đó nhà đầu tư cần một môi trường pháp lý đủ rõ ràng và có khả năng dự báo. Cơ chế giá điện, chính sách mua bán điện trực tiếp, quy hoạch phát triển nguồn điện hay các quy định về đấu nối đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư.

Thách thức thứ hai là phát triển hệ sinh thái tín dụng xanh. Hiện nay, phần lớn nguồn vốn của hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn mang tính ngắn hạn trong khi các dự án năng lượng đòi hỏi nguồn vốn trung và dài hạn. Nếu không có các cơ chế hỗ trợ phù hợp, khả năng tiếp cận vốn của các dự án quy mô lớn sẽ gặp nhiều hạn chế.

Bên cạnh đó, việc thu hút các dòng vốn quốc tế cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Các quỹ đầu tư xanh, tổ chức tài chính phát triển và định chế tài chính quốc tế không chỉ mang đến nguồn vốn giá rẻ mà còn hỗ trợ về công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Trong xu thế toàn cầu hóa dòng vốn xanh, Việt Nam đang có cơ hội lớn để trở thành điểm đến hấp dẫn nếu xây dựng được môi trường đầu tư minh bạch và ổn định. Đây sẽ là yếu tố quyết định để biến tiềm năng thành hiện thực.

Cuộc “di cư” của dòng vốn sang năng lượng xanh có thể xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026 – 2030. Thành công của quá trình này sẽ không chỉ được đo bằng số lượng dự án hay quy mô vốn đầu tư, mà còn bằng khả năng hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh đủ mạnh để đồng hành cùng tham vọng Net Zero và đưa Việt Nam bước vào một chu kỳ phát triển bền vững hơn trong những thập niên tới.