Siêu AI Kimi K3 của Trung Quốc, một 'DeepSeek mới' khiến Mỹ lo ngại

Nếu DeepSeek từng khiến giới công nghệ Mỹ chấn động khi tung ra một mô hình trí tuệ nhân tạo có hiệu năng gần tương đương các đối thủ hàng đầu nhưng chi phí phát triển thấp hơn rất nhiều, thì giờ đây Trung Quốc dường như lại tiếp tục tạo nên một cú hích mới.

Nhân vật mới đang thu hút sự chú ý là Kimi K3, mô hình AI do startup Moonshot AI phát triển. Chỉ hai ngày sau khi chính thức ra mắt, Moonshot AI buộc phải tạm dừng nhận thêm người dùng đăng ký mới vì lượng truy cập vượt xa năng lực tính toán hiện có.

Điều khiến Kimi K3 nhanh chóng gây sốt là khả năng cạnh tranh trực tiếp với các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ như GPT thế hệ mới của OpenAI hay Claude của Anthropic. Thậm chí trong một số bài kiểm tra, Kimi K3 còn đạt kết quả vượt trội trong khi được cung cấp miễn phí.

Sự xuất hiện của Kimi K3 đang đẩy cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc lên một mức độ căng thẳng mới. Trong nhiều năm qua, Washington liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI nhằm làm chậm khả năng phát triển những hệ thống có thể phục vụ mục đích quân sự của Bắc Kinh.

Ngay sau khi Kimi K3 ra mắt, một số quan chức Mỹ cùng công ty Anthropic tiếp tục cáo buộc Moonshot AI sử dụng kỹ thuật "distillation" (chưng cất mô hình), tức huấn luyện AI mới dựa trên đầu ra của các mô hình AI Mỹ. Moonshot AI phủ nhận hoàn toàn những cáo buộc này.

Kimi K3 thách thức hiệu quả của các lệnh cấm công nghệ từ Mỹ

Sự xuất hiện của Kimi K3 cũng làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả thực sự của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ mà Mỹ áp đặt đối với Trung Quốc.

Trong nhiều năm, giới công nghệ tin rằng việc phát triển các mô hình AI tiên tiến đòi hỏi hàng chục tỷ USD đầu tư vào trung tâm dữ liệu cùng số lượng lớn GPU cao cấp - những sản phẩm mà Washington đã hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.

Tuy nhiên, Kimi K3 cho thấy các công ty Trung Quốc vẫn có thể tiến gần trình độ hàng đầu thế giới ngay cả khi bị hạn chế tiếp cận phần cứng hiện đại.

Một điểm khác biệt quan trọng của Kimi K3 là đây là mô hình open-weight. Khác với các hệ thống AI thương mại của Mỹ vốn hoạt động chủ yếu thông qua dịch vụ trả phí trên nền tảng đám mây, Moonshot AI cho phép lập trình viên tải về miễn phí, chỉnh sửa và triển khai mô hình trên máy chủ riêng.

Điều này giúp Kimi K3 dễ dàng được doanh nghiệp và các nhà phát triển trên toàn cầu áp dụng hơn.

Theo Chelsey Tam, chuyên gia phân tích cấp cao của Morningstar, nhiều tổ chức ưu tiên các mô hình mở vì họ có thể tự vận hành hệ thống và kiểm soát hoàn toàn dữ liệu nhạy cảm thay vì phụ thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ AI bên ngoài.

Việc bị hạn chế tiếp cận chip AI tiên tiến và nguồn vốn đầu tư khổng lồ cũng khiến nhiều doanh nghiệp Trung Quốc lựa chọn chiến lược phát triển mô hình mở thay vì xây dựng các nền tảng đóng giống OpenAI hay Anthropic.

Moonshot AI được thành lập cách đây ba năm bởi Yang Zhilin, kỹ sư phần mềm ngoài 30 tuổi đến từ thành phố Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông.

Ngay từ khi học tại Đại học Thanh Hoa - ngôi trường kỹ thuật danh giá nhất Trung Quốc, Yang đã được đánh giá là một sinh viên đặc biệt xuất sắc dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Tang Jie, người sau này sáng lập startup AI nổi tiếng Z.ai.

Sau đó, Yang sang Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) làm nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành khoa học máy tính dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov - chuyên gia AI từng giữ vị trí lãnh đạo tại Meta và Apple.

Yang sau đó giải thích quyết định trở về Trung Quốc xuất phát từ hai lý do. Thứ nhất là môi trường thuận lợi với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, các quỹ đầu tư mạo hiểm và chất lượng giáo dục ngày càng cải thiện. Thứ hai là ông tin AI sẽ trở thành cơ hội phát triển lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Năm 32 tuổi, Yang thành lập Moonshot AI, trở thành một trong những doanh nhân AI trẻ nhất Trung Quốc.

Một "khoảnh khắc DeepSeek" mới?

Việc Kimi K3 thu hút sự chú ý trên toàn cầu khiến nhiều người liên tưởng tới DeepSeek hồi đầu năm 2025.

Nếu DeepSeek từng gây bất ngờ khi chứng minh rằng một mô hình AI mạnh không nhất thiết phải tiêu tốn hàng chục tỷ USD đầu tư, thì Kimi K3 tiếp tục củng cố nhận định rằng khoảng cách giữa AI Trung Quốc và Mỹ đang thu hẹp nhanh chóng.

Trong nhiều bài đánh giá độc lập, Kimi K3 đạt hiệu năng tiệm cận các hệ thống hàng đầu như GPT 5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không nên xem Kimi K3 chỉ đơn thuần là một "DeepSeek thứ hai".

Ivan Su, Giám đốc tại Morningstar, nhận định lợi thế về giá của K3 không còn quá vượt trội như DeepSeek R1 khi mới ra mắt, đồng nghĩa ưu thế chi phí không phải điểm nổi bật nhất.

Điều quan trọng hơn là Kimi K3 cho thấy các doanh nghiệp AI Trung Quốc đang liên tục cải thiện năng lực sau thành công của DeepSeek.

Theo nhà phân tích Poe Zhao, DeepSeek từng là một bất ngờ, còn Kimi K3 chứng minh rằng sự tiến bộ của Trung Quốc đang trở thành xu hướng có thể lặp lại.

Sau DeepSeek, mỗi khi Moonshot AI, Alibaba hay Z.ai công bố mô hình mới, thị trường đều dành sự quan tâm lớn hơn trước, đồng thời tốc độ ra mắt sản phẩm cũng đang tăng lên đáng kể.

Wei Sun, chuyên gia AI của Counterpoint Research, đánh giá khoảng cách chung giữa AI Trung Quốc và Mỹ hiện chỉ còn khoảng từ ba đến sáu tháng, mặc dù sự chênh lệch còn phụ thuộc từng lĩnh vực và từng loại tác vụ.

Dẫu vậy, một số chuyên gia vẫn tỏ ra thận trọng khi đánh giá Kimi K3. Malik Ahmed Khan của Morningstar cho rằng các mô hình AI mã nguồn mở thường được tối ưu mạnh cho các bài kiểm tra chuẩn (benchmark), nên kết quả trong thực tế có thể chưa hoàn toàn phản ánh đúng năng lực tổng thể.

Mỹ lo ngại điều gì từ Kimi K3?

Đối với các công ty công nghệ Mỹ, sự xuất hiện của những mô hình AI miễn phí nhưng có hiệu năng tương đương như Kimi K3 có thể làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của các sản phẩm thương mại hiện nay.

OpenAI và Anthropic từ lâu đã cáo buộc nhiều phòng thí nghiệm AI Trung Quốc, bao gồm Moonshot AI, DeepSeek và Alibaba, khai thác năng lực từ các mô hình AI của Mỹ thông qua kỹ thuật distillation. Những cáo buộc này càng gia tăng sau khi Kimi K3 được công bố.

Lãnh đạo mảng doanh nghiệp của Moonshot AI, Huang Zhenxin, đã bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc trên.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ vẫn tiếp tục gia tăng sức ép. Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios tuyên bố Washington có thông tin cho rằng Moonshot AI đã sử dụng mô hình Fable của Anthropic để phát triển K3, đồng thời gọi đây là hành vi đánh cắp công nghệ ở quy mô công nghiệp nếu được chứng minh là đúng.

Lãnh đạo phụ trách chính sách của Anthropic, Sarah Heck, cũng cáo buộc Moonshot AI thực hiện hành vi "đánh cắp tài sản trí tuệ" và "gián điệp công nghiệp", coi đây là thách thức đối với an ninh quốc gia Mỹ.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo Washington có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt hoặc đưa các doanh nghiệp Trung Quốc vào danh sách hạn chế nếu phát hiện hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ.