Trong một quán cà phê tại Hà Nội, Minh (24 tuổi) xoay xoay chiếc máy ảnh mới mua trên tay. Trên mạng xã hội, thiết bị trị giá 25 triệu đồng này là món đồ điện tử được săn lùng nhưng trên thực tế, nó là gánh nặng tài chính bám đuổi Minh mỗi ngày.
Với 3 triệu đồng trợ cấp từ bố mẹ mỗi tháng, Minh vốn dĩ không có khả năng chi trả cho một khoản đầu tư lớn như vậy. Dù vậy, rào cản tài chính nhanh chóng bị xóa bỏ nhờ tính năng “mua trước trả sau” tích hợp ngay trên sàn thương mại điện tử: không tiền mặt trả trước, duyệt hồ sơ trong hai phút. Quyết định mua sắm diễn ra tức thì, đi kèm khoản trả góp 2,3 triệu đồng mỗi tháng.
“Thời điểm đó, tôi không cảm thấy mình đang mắc nợ. Nó tạo cảm giác như một khoản chi phí cố định trích từ lương hàng tháng. Thế nhưng giờ đây, việc gồng gánh trả nợ mỗi tháng thực sự rất mệt mỏi”, Minh chia sẻ.
Câu chuyện của Minh không phải cá biệt. Các khảo sát hành vi tiêu dùng gần đây cho thấy hơn 60% người trẻ trong độ tuổi 18-30 từng sử dụng ít nhất một hình thức vay tiêu dùng số, phổ biến nhất là thẻ tín dụng và dịch vụ “mua trước, trả sau”.
Sự bùng nổ của các ứng dụng BNPL (mua trước trả sau), ví điện tử và vay tiền online đã mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho giới trẻ. Song đằng sau những khoản trả góp vài trăm nghìn đồng để thỏa mãn nhu cầu tức thời, chiếc bẫy tín dụng số âm thầm siết chặt, biến tự do tài chính của nhiều bạn trẻ thành gánh nặng nợ nần kéo dài nhiều năm.
Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, TS Hoàng Văn Thành, Trưởng Bộ môn Luật Kinh tế, Khoa Luật, Học viện Ngân hàng, nhận định bẫy tín dụng số hình thành từ sự gặp nhau giữa một người vay chưa có nền tảng tài chính vững chắc và một quy trình cấp tín dụng được thiết kế để quyết định vay trở nên quá nhanh, quá nhẹ và ít tạo cảm giác rủi ro.
Lỗ hổng đến từ hai phía. Ở phía sinh viên, phổ biến nhất là sự nhầm lẫn giữa hạn mức tín dụng và thu nhập.
“Được cấp một hạn mức không đồng nghĩa có thêm tiền, mà chỉ là thêm một nghĩa vụ phải hoàn trả trong tương lai. Nhiều bạn trẻ chỉ nhìn vào số tiền phải trả từng tháng mà không cộng tổng nghĩa vụ của nhiều khoản vay cùng lúc, cũng không tính đầy đủ lãi, phí dịch vụ, phí bảo hiểm, tiền phạt và lãi quá hạn. Trong khi thu nhập của sinh viên vốn chưa ổn định, quyết định vay lại dễ bị chi phối bởi nhu cầu tiêu dùng, tâm lý muốn sở hữu ngay và niềm tin rằng tương lai sẽ có tiền để trả”, ông Thành nói.
Về phía nền tảng, đáng lo ngại hơn là những thiết kế có khả năng dẫn dắt quyết định người dùng, nhấn mạnh con số “0%”, “0 đồng trả trước”, “duyệt trong vài phút” hay số tiền trả mỗi kỳ, nhưng làm mờ tổng số tiền phải hoàn trả. Một số nền tảng còn chủ động cấp sẵn hạn mức, liên tục gửi thông báo thúc giục, đặt đồng hồ đếm ngược hoặc làm nổi bật nút “vay ngay”, trong khi điều kiện, phí và hậu quả chậm trả bị giấu sau nhiều lớp màn hình.
Ông Thành dẫn chứng, với hình thức BNPL được đặt ngay tại bước thanh toán, người dùng rất dễ nhầm lẫn đây chỉ là một phương thức thanh toán thông thường, thay vì một quyết định tín dụng thực sự với đầy đủ hệ quả pháp lý và tài chính đi kèm.
Theo ông Thành, bảo vệ người trẻ khỏi bẫy tín dụng số không có nghĩa là cấm BNPL hay hạn chế tín dụng số mà là kiểm soát việc cấp tín dụng thiếu trách nhiệm, chi phí bị che mờ, giao diện thúc đẩy vay quá mức cũng như hoạt động thu hồi nợ xâm phạm quyền của người vay.
Đại diện Học viện Ngân hàng đề xuất, cơ quan quản lý nên yêu cầu mọi sản phẩm tín dụng số hiển thị ngay trước khi người dùng xác nhận những thông tin cốt lõi, gồm tên và tư cách pháp lý của bên thực sự cấp tín dụng, số tiền thực nhận, tổng số tiền phải hoàn trả, toàn bộ lãi và phí, lịch trả nợ và hậu quả của việc chậm trả. Không nên cho phép một sản phẩm quảng cáo “0%” nếu người vay vẫn phải trả những khoản phí làm tăng đáng kể tổng chi phí.
Song song với đó, cần thúc đẩy nguyên tắc cho vay có trách nhiệm. Việc một sinh viên có căn cước công dân, điện thoại thông minh hoặc lịch sử mua sắm không đồng nghĩa với việc người đó có khả năng trả nợ. Bên cấp tín dụng phải đánh giá nguồn thu nhập, nghĩa vụ nợ hiện có và nguy cơ vay đồng thời trên nhiều nền tảng. Những trường hợp liên tục vay lại, gia hạn hoặc vay mới để trả khoản cũ cần được hệ thống cảnh báo sớm.
Ngoài ra, cần kiểm soát rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng tín dụng. Người vay phải biết ai là bên cấp tiền, ai quyết định hạn mức, ai thu lãi và phí, ai tiếp nhận khiếu nại và thông tin về khoản vay có được cung cấp cho CIC hay không. Không thể để hình ảnh của ứng dụng, người bán hàng và bên cấp tín dụng bị trộn lẫn đến mức người vay không biết mình đang mắc nợ ai, ông Thành nói.
Với các bạn sinh viên, ông Thành khuyến nghị hạn mức tín dụng không phải là thu nhập, còn sự thuận tiện của vài cú chạm trên màn hình không hề làm giảm tính ràng buộc của nghĩa vụ trả nợ. Chỉ nên vay khi đã biết rõ tổng số tiền phải trả, nguồn tiền trả từng kỳ, và phương án xử lý nếu thu nhập bất ngờ bị gián đoạn.
Trong trường hợp đã rơi vào cảnh vay ứng dụng này để trả ứng dụng khác, ông Thành cho rằng bước đầu tiên và quan trọng nhất là dừng ngay việc vay mới để bù đắp khoản nợ cũ. Cách làm này không giải quyết được thiếu hụt tài chính, mà chỉ khiến tổng lãi, phí và tiền phạt tiếp tục phình to.
Đồng thời, nên chia sẻ với gia đình, nhà trường hoặc người có kiến thức pháp lý, thay vì cố che giấu đến khi khoản nợ vượt khỏi khả năng xử lý. Nếu có dấu hiệu đe dọa, làm nhục, cưỡng ép chuyển tiền, phát tán dữ liệu hoặc liên hệ với người không có nghĩa vụ trả nợ, sinh viên cần lưu chứng cứ, khiếu nại đến đơn vị cho vay và trình báo cơ quan có thẩm quyền.
Ởgóc độ giáo dục, ông Thành đề xuất nhà trường không nên dừng lại ở một buổi tuyên truyền chung chung, mà cần hướng dẫn cụ thể cách đọc hợp đồng vay, tính tổng chi phí thực, kiểm tra thông tin CIC, nhận diện ứng dụng có dấu hiệu bất hợp pháp, đồng thời mở kênh tư vấn kín, không kỳ thị, cùng cơ chế hỗ trợ cho những nhu cầu cấp thiết như học phí, tiền trọ hay chi phí y tế.
“Tấm khiên phù hợp không phải là ngăn người trẻ tiếp cận công nghệ tài chính mà là bảo đảm họ được cung cấp thông tin đầy đủ, được đánh giá khả năng trả nợ một cách có trách nhiệm, và có cơ chế hỗ trợ trước khi một khó khăn tài chính nhỏ phát triển thành khủng hoảng nợ”, ông nói.
Tags:
(VNF) - Từ tháng 6/2026, thị trường trái phiếu ngân hàng đã sôi động trở lại cả về quy mô phát hành lẫn mặt bằng lãi suất. Nhiều ngân hàng đẩy mạnh phát hành trái phiếu với lãi suất lên tới 10%/năm trong bối cảnh áp lực vốn tăng cao.
(VNF) - Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính đã đưa việc bổ sung khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới, bao gồm ngân hàng số, lên bàn nghị sự ở cấp cao nhất, qua đó tạo cơ sở để Ngân hàng Nhà nước đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, soạn thảo các quy định cụ thể.
(VNF) - Theo giới phân tích, việc mua cổ phần một ngân hàng đã sẵn có thị phần dẫn đầu mảng quản lý gia sản như Techcombank là cách nhanh nhất để những ngân hàng ngoại nhảy thẳng vào cuộc chơi đúng lúc thị trường sắp bùng nổ.
(VNF) - China Eximbank đề xuất thu xếp khoản vay 6,5 tỷ USD cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trong đó tính tới phương án sử dụng nhân dân tệ và huy động hợp vốn từ các ngân hàng Trung Quốc. Đằng sau đề xuất này là một trong những định chế tài chính chính sách lớn nhất Trung Quốc, với tổng tài sản hơn 6.000 tỷ nhân dân tệ.
(VNF) - Nếu Techcombank thực sự đưa một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài vào với tỷ lệ 15%, phần lớn số cổ phiếu này khó có thể đến từ room ngoại còn trống.
(VNF) - Gần 40 năm hiện diện tại Việt Nam, BNP Paribas từng đầu tư 20% vào OCB trước khi thoái toàn bộ vốn. Lịch sử hoạt động và các thương vụ M&A của ngân hàng Pháp cho thấy một chiến lược mở rộng linh hoạt tại các thị trường và lĩnh vực giàu tiềm năng.
(VNF) - Chỉ một ngày sau khi xuất hiện thông tin BNP Paribas và KB Kookmin Bank cùng nhắm tới ít nhất 15% cổ phần Techcombank trong thương vụ có thể trị giá 2 tỷ USD, ngân hàng Pháp đã chính thức phủ nhận kế hoạch này.
(VNF) - FTSE Russell vừa công bố kết quả rà soát bán niên tháng 9/2026, theo đó SSB của SeABank là một trong 27 cổ phiếu Việt Nam mới được đưa vào FTSE Global All Cap Index, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Điều này có thể giúp SSB được nhiều quỹ và nhà đầu tư quốc tế theo dõi hơn, qua đó có cơ hội gia tăng thanh khoản, thu hút dòng tiền và hỗ trợ giá cổ phiếu.
(VNF) - Việc tái định giá lại các khoản vay mua nhà theo lãi suất thả nổi cao giúp lợi suất tài sản đầu ra của ngân hàng tăng trưởng tốt hơn chi phí vốn. Tuy nhiên, lãi suất thả nổi tăng cao cũng kéo theo rủi ro về nợ xấu.
(VNF) - BNP Paribas của Pháp và KB Kookmin Bank của Hàn Quốc được cho là đang đàm phán riêng biệt để mua ít nhất 15% cổ phần Techcombank, với giá trị thương vụ có thể lên tới khoảng 2 tỷ USD. Nếu một trong hai thương vụ thành công, đây sẽ là bước đi đáng chú ý của một định chế tài chính quốc tế vào thị trường ngân hàng Việt Nam.
(VNF) - Đã có 12 ngân hàng đăng ký tham gia chương trình tín dụng hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa, với tổng quy mô 408.000 tỷ đồng.
(VNF) - Phía ngân hàng KB Kookmin cho hay, Techcombank chỉ là một trong số ứng viên tiềm năng và cả hai chưa ở giai đoạn đàm phán hay thảo luận cụ thể về việc mua lại cổ phần.
(VNF) - BIDV đã hoàn tất phân phối hơn 498 triệu cổ phiếu cho hơn 67.600 cổ đông, qua đó nâng vốn điều lệ từ hơn 72.800 tỷ đồng lên hơn 77.782 tỷ đồng.
(VNF) - Theo Reuters, hai ngân hàng ngoại là BNP Paribas và KB Kookmin đang đàm phán riêng rẽ để mua ít nhất 15% cổ phần tại Techcombank.
(VNF) - Trong tháng 8, lượng phát hành trái phiếu mới tập trung ở nhóm ngân hàng. Tính từ đầu tháng đến nay, có thêm 23.900 tỷ đồng trái phiếu ngân hàng, lãi suất tới 10%/năm.
(VNF) - Giá USD tại các ngân hàng giảm khá mạnh trong bối cảnh đồng bạc xanh trên thế giới suy yếu. Giá USD ở thị trường tự do lao dốc, giảm tới hơn 100 đồng.
(VNF) - Lãi suất chứng chỉ tiền gửi tại nhiều ngân hàng đang cao hơn đáng kể so với tiền gửi tiết kiệm thông thường cùng kỳ hạn, trong đó mức cao nhất lên tới 9%/năm cho kỳ hạn 6 tháng.
(VNF) - Nhiều ngân hàng tung chiêu độc lạ trong cuộc đua huy động tiền gửi như cộng thêm lãi suất, treo thưởng biệt thự hàng chục tỷ đồng, sổ tiết kiệm và vàng SJC.
(VNF) - Loạt ngân hàng tư nhân gồm Techcombank, MB và VPBank đang rốt ráo triển khai các phương án tăng vốn quy mô lớn. Trong đó, Techcombank có thể sớm trở thành ngân hàng có quy mô vốn điều lệ lớn nhất hệ thống.
(VNF) - Phòng chờ thương gia, fast track hay những chiếc thẻ cao cấp từng là những dấu hiệu dễ nhận biết nhất của ngân hàng ưu tiên. Nhưng với giới tinh hoa ngày nay, “được ưu tiên” đang mang một ý nghĩa rộng hơn: không chỉ là sở hữu thêm đặc quyền, mà là được thấu hiểu về phong cách sống, nhu cầu tài chính và cách mỗi người muốn sử dụng thời gian.
(VNF) - Trong khuôn khổ Sustainable Finance Awards 2026, Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) được tạp chí Global Finance (Mỹ) vinh danh là "Ngân hàng có hoạt động Tài trợ Bền vững tốt nhất Việt Nam". Đây là năm thứ tư liên tiếp SHB nhận được giải thưởng uy tín này, khẳng định những nỗ lực của Ngân hàng trong việc phát triển các giải pháp tài chính bền vững, đồng hành cùng mục tiêu tăng trưởng xanh quốc gia.
(VNF) - Lợi nhuận ngành ngân hàng tăng mạnh trong quý II/2026 khi biên lãi ròng phục hồi và tín dụng tăng tốc.
(VNF) - Lãi suất huy động tiếp tục duy trì ở mức cao khi nhiều ngân hàng tung chương trình cộng thêm lãi suất. Một số khoản tiền gửi có thể hưởng lãi suất thực tế lên tới 9,4%/năm.
(VNF) - VietinBank đang làm thủ tục đấu giá hai nhóm tài sản bảo đảm liên quan đến Xuyên Việt Oil, với tổng giá khởi điểm gần 1.800 tỷ đồng.
(VNF) - Từ tháng 6/2026, thị trường trái phiếu ngân hàng đã sôi động trở lại cả về quy mô phát hành lẫn mặt bằng lãi suất. Nhiều ngân hàng đẩy mạnh phát hành trái phiếu với lãi suất lên tới 10%/năm trong bối cảnh áp lực vốn tăng cao.
(VNF) - Tuyến cao tốc La Sơn – Hòa Liên dài gần 66km, nối TP. Huế với TP. Đà Nẵng, đang được hoàn thiện những hạng mục cuối cùng sau khi cơ bản hoàn thành mở rộng lên 4 làn xe.
