Sony khai tử đĩa game cho PlayStation, thị trường 7 tỷ USD nguy cơ sụp đổ

Hãng Sony xác nhận sẽ ngừng phát hành đĩa vật lý cho các tựa game mới trên hệ máy PlayStation kể từ tháng 1/2028, đánh dấu bước chuyển hoàn toàn sang phân phối kỹ thuật số.

Động thái này không chỉ thay đổi cách người dùng mua và sở hữu trò chơi mà còn đe dọa trực tiếp thị trường mua bán game cũ trị giá hàng tỷ USD, đồng thời khiến nhiều người nhớ lại một trong những khoảnh khắc mang tính biểu tượng nhất của ngành công nghiệp game cách đây hơn một thập kỷ.

Tháng 6/2013, Sony từng phát hành một đoạn video ngắn chỉ kéo dài vài giây nhưng tạo nên tiếng vang lớn. Trong video, lãnh đạo PlayStation khi đó là Shuhei Yoshida chỉ đơn giản đưa một chiếc đĩa game cho đồng nghiệp Adam Boyes để minh họa cách chia sẻ trò chơi trên PlayStation.

Hành động tưởng chừng đơn giản ấy lại được xem là màn "cà khịa" trực diện đối với Microsoft Xbox, thời điểm hãng này áp dụng những chính sách kiểm soát nghiêm ngặt việc chia sẻ và chuyển nhượng game.

Cũng trong năm đó, Chủ tịch kiêm CEO Sony Computer Entertainment America lúc bấy giờ là Jack Tretton từng tuyên bố trước đông đảo khán giả rằng người dùng hoàn toàn có thể bán lại game, đổi game tại cửa hàng, cho bạn bè mượn hoặc giữ chúng mãi mãi nếu đã mua bản đĩa PlayStation 4.

Ông nhấn mạnh rằng khi người chơi mua một đĩa game PS4, họ sở hữu quyền sử dụng bản sao đó theo ý muốn.

Phát biểu này nhận được tràng pháo tay kéo dài từ khán phòng và góp phần thổi bùng làn sóng phản đối khiến Microsoft buộc phải rút lại nhiều chính sách gây tranh cãi của Xbox.

Thế nhưng sau hơn một thập kỷ, nhiều game thủ cho rằng Sony đang trở thành chính "kẻ phản diện" mà họ từng chế giễu.

Game thủ mất quyền bán lại, cho mượn và sưu tầm trò chơi

Theo thông báo mới nhất, tất cả các trò chơi mới phát hành trên PlayStation kể từ tháng 1/2028 sẽ không còn được sản xuất dưới dạng đĩa Blu-ray.

Nếu các phiên bản hộp vẫn được bày bán tại cửa hàng, bên trong sẽ chỉ chứa mã tải (download code) thay vì đĩa game như trước đây.

Một trong những bom tấn đầu tiên được cho là áp dụng mô hình mới chính là Grand Theft Auto 6 của Rockstar Games, trò chơi được cộng đồng game thủ mong chờ nhất nhiều năm qua.

Đối với Sony, lợi ích kinh tế của quyết định này khá rõ ràng.

Việc loại bỏ hoàn toàn đĩa vật lý giúp công ty cắt giảm đáng kể chi phí sản xuất đĩa, vỏ hộp, in ấn, đóng gói và vận chuyển. Đồng thời, Sony cũng có thể bán game trực tiếp thông qua PlayStation Store mà không phải chia sẻ doanh thu với nhiều khâu phân phối truyền thống, từ đó cải thiện đáng kể biên lợi nhuận.

Michael Pachter, Giám đốc hoạch định chiến lược tại Wedbush Securities, nhận định với CNBC rằng Sony chắc chắn sẽ tiết kiệm được chi phí nhờ quyết định này.

Tuy nhiên, theo ông, "người tiêu dùng mới là bên phải trả giá" khi họ mất đi rất nhiều quyền lựa chọn.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa đĩa game và mã tải nằm ở quyền sở hữu.

Một chiếc đĩa vật lý có thể được bán lại sau khi chơi xong, đổi lấy trò chơi khác, cho bạn bè mượn, làm quà tặng hoặc đơn giản là lưu giữ trong bộ sưu tập nhiều năm sau đó.

Ngay cả khi cửa hàng trực tuyến đóng cửa, đĩa game vẫn có thể hoạt động nếu phần cứng còn tương thích.

Trong khi đó, mã tải kỹ thuật số không mang lại bất kỳ quyền nào kể trên.

Người chơi sẽ không thể bán lại game để thu hồi một phần chi phí, cũng không thể tìm mua những bản game cũ với mức giá rẻ hơn trên thị trường đã qua sử dụng.

Điều này đồng nghĩa Sony sẽ kiểm soát gần như toàn bộ vòng đời thương mại của trò chơi: từ nơi bán, mức giá, thời điểm giảm giá cho tới việc người dùng còn được phép truy cập game trong bao lâu.

Kazunori Ito, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, cho rằng đây là một sự thay đổi đầy nghịch lý.

Theo ông, chính Sony từng giành được thiện cảm rất lớn vào năm 2013 khi quảng bá đĩa vật lý như giải pháp đơn giản và thân thiện nhất với người tiêu dùng.

Ngay sau thông báo mới, nhiều game thủ đã tìm lại đoạn video nổi tiếng năm 2013 trên YouTube để bình luận đầy chua chát.

Một người viết: "Cảm giác như xem lại video đám cưới sau khi hai người đã ly hôn”.

Một bình luận khác mỉa mai: "Đúng là đỉnh cao rồi cũng có ngày sụp đổ”.

Thị trường game cũ trị giá 7 tỷ USD đối mặt nguy cơ biến mất

Quyết định của Sony cũng tác động trực tiếp tới toàn bộ ngành kinh doanh game cũ trên toàn cầu.

Theo công ty nghiên cứu Dataintelo, thị trường mua bán trò chơi đã qua sử dụng, bao gồm game, máy chơi game, phụ kiện và thiết bị ngoại vi, đạt quy mô khoảng 7,2 tỷ USD trong năm 2025 và có thể tăng lên gần 13,8 tỷ USD vào năm 2034 nếu xu hướng hiện tại tiếp tục.

Tuy nhiên, sự phát triển này có nguy cơ bị đảo ngược khi nguồn cung game vật lý ngày càng ít đi.

Michael Pachter cho biết trong nhiều năm qua, khoảng một phần ba số trò chơi được giao dịch trên thị trường dưới dạng hàng đã qua sử dụng.

Số tiền người chơi thu được từ việc bán lại game cũ thường được dùng để mua các tựa game mới, tạo nên một vòng tuần hoàn quan trọng đối với toàn bộ hệ sinh thái bán lẻ.

Theo ông, khi game vật lý biến mất, các cửa hàng bán lẻ truyền thống chuyên kinh doanh trò chơi điện tử sẽ đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.

Kazunori Ito cũng dự báo thị trường game cũ sẽ tiếp tục thu hẹp và cuối cùng biến mất hoàn toàn.

Michael Futter, đồng sáng lập hãng tư vấn ngành game F-Squared, cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc chuyển sang định dạng kỹ thuật số.

Theo ông, PlayStation là một hệ sinh thái khép kín do Sony kiểm soát hoàn toàn.

Trên PC, người chơi có thể mua cùng một trò chơi từ nhiều nền tảng khác nhau như Steam, Epic Games Store hay GOG, tạo ra môi trường cạnh tranh về giá và các chương trình khuyến mại.

Trong khi đó, người dùng PlayStation gần như chỉ còn lựa chọn PlayStation Store.

Futter nhấn mạnh Sony muốn người dùng tin rằng quá trình số hóa trên PC và console là giống nhau, nhưng thực tế hoàn toàn khác biệt vì mức độ kiểm soát của Sony lớn hơn rất nhiều.