Tài chính cá nhân và mục tiêu Net Zero: Mỗi quyết định đầu tư là một 'lá phiếu' xanh

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, bà Nguyễn Cẩm Chi, phụ trách Tư vấn Phát triển Bền vững tại MCG Consulting Group, cho rằng mỗi quyết định đầu tư của người dân đều có thể trở thành một “lá phiếu” định hướng dòng vốn xanh cho nền kinh tế.

- Trước đây, Net Zero thường được nhìn nhận là câu chuyện của Chính phủ và doanh nghiệp. Theo bà, trong giai đoạn hiện nay, tài chính cá nhân có thể trở thành “đòn bẩy” quan trọng cho mục tiêu này như thế nào?

Bà Nguyễn Cẩm Chi: Tôi nghĩ điều đầu tiên cần làm là bỏ đi cách nhìn rằng tài chính cá nhân chỉ là “phần nhỏ” trong bức tranh Net Zero. Thực tế, vốn luôn chảy theo nhu cầu, và nhu cầu lớn nhất của nền kinh tế đến từ hàng chục triệu cá nhân.

Tín dụng xanh của Việt Nam đã đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, nhưng phần lớn nguồn vốn này được hình thành từ tiền gửi của người dân. Điều đó có nghĩa mỗi khoản tiết kiệm đều đang gián tiếp quyết định dòng vốn chảy vào đâu.

Khi người dân quan tâm “tiền của tôi đang đi đâu”, lựa chọn quỹ ESG, sản phẩm tiết kiệm xanh hay tiêu dùng có trách nhiệm, họ tạo ra tín hiệu thị trường buộc ngân hàng và doanh nghiệp phải thay đổi theo.

Nếu coi mỗi quyết định chi tiêu, tiết kiệm hay đầu tư của người dân là một “lá phiếu” cho tương lai của nền kinh tế, theo bà, những sản phẩm tài chính nào sẽ có vai trò quan trọng nhất trong việc định hướng dòng vốn vào các mục tiêu Net Zero?

Nhiều người sẽ nghĩ đến trái phiếu xanh hay quỹ ESG trước. Nhưng theo tôi, tài khoản tiền gửi mới là “lá phiếu” có sức nặng nhất. Lý do rất đơn giản: phần lớn nguồn vốn để ngân hàng cho vay đều đến từ tiền gửi của người dân. Khi ngân hàng sử dụng nguồn vốn đó để cấp tín dụng cho các dự án xanh, thì chính người gửi tiền cũng đang gián tiếp góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Vì vậy, nếu các sản phẩm tiền gửi hoặc tiết kiệm xanh được phát triển mạnh, đây sẽ là kênh huy động vốn rất lớn cho mục tiêu Net Zero. Sau đó mới đến trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững. Đây là công cụ huy động vốn trực tiếp cho các dự án xanh, nhưng hiện vẫn chủ yếu dành cho nhà đầu tư tổ chức, còn cơ hội tham gia của nhà đầu tư cá nhân chưa nhiều.

Tiếp theo là quỹ đầu tư ESG và các quỹ đầu tư theo chủ đề, thông qua chứng chỉ quỹ. Đây là cách để người dân đầu tư vào các doanh nghiệp phát triển bền vững mà không cần tự lựa chọn từng cổ phiếu. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là các quỹ phải minh bạch để tránh tình trạng “tẩy xanh”.

Xa hơn, tôi cho rằng Việt Nam còn nhiều dư địa cho bảo hiểm xanh, quỹ hưu trí xanh và đặc biệt là fintech xanh. Những sản phẩm như thẻ tín dụng xanh, ứng dụng theo dõi lượng phát thải hay các chương trình tiết kiệm xanh tích hợp yếu tố trò chơi có thể giúp đưa tài chính xanh đến gần người dân hơn.

Nếu phải chọn một sản phẩm có tác động lớn nhất, tôi vẫn chọn tiền gửi ngân hàng. Nhưng nếu phải chọn công cụ giúp lan tỏa mạnh nhất, tôi sẽ chọn fintech, bởi đây là kênh tiếp cận người dân ngay trong những giao dịch tài chính cá nhân hằng ngày và có thể thay đổi hành vi một cách tự nhiên.

- Nhiều nhà đầu tư cá nhân bắt đầu quan tâm đến các quỹ ESG hoặc trái phiếu xanh, nhưng vẫn ưu tiên lợi nhuận. Theo bà, liệu sẽ xuất hiện một thế hệ nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận mức sinh lời thấp hơn để đổi lấy tác động tích cực đến môi trường hay không?

Bà Nguyễn Cẩm Chi: Trước hết, tôi muốn nhìn vấn đề từ một góc độ khác. Nhiều người mặc nhiên cho rằng đầu tư có trách nhiệm đồng nghĩa với việc phải chấp nhận mức sinh lời thấp hơn. Theo tôi, giả định đó chưa thực sự đúng.

Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy các danh mục đầu tư tích hợp yếu tố ESG không hề kém hiệu quả so với danh mục truyền thống trên nhiều khung thời gian. Lý do rất “tài chính”: rủi ro khí hậu, xét cho cùng, cũng là rủi ro tài chính.

Khi carbon ngày càng được định giá - Việt Nam cũng đã có thị trường carbon vận hành từ tháng 6/2026 - thì những doanh nghiệp phát thải lớn sẽ phải đối mặt với chi phí và rủi ro cao hơn. Nói cách khác, một danh mục đầu tư tập trung vào các tài sản phát thải cao đang mang trong mình những rủi ro mà thị trường có thể chưa phản ánh đầy đủ vào giá.

Vì vậy, tôi không tin thế hệ tạo ra bước ngoặt sẽ là thế hệ “chấp nhận lãi thấp để đổi lấy lương tâm”. Xây một thị trường trên nền tảng hy sinh là xây trên cát. Theo tôi, thế hệ tạo ra thay đổi sẽ là thế hệ nhìn thấy những rủi ro mà cách tiếp cận đầu tư truyền thống chưa đánh giá đầy đủ và từ chối trả giá cho những rủi ro đó.

Họ không đầu tư xanh chỉ vì đạo đức, mà vì họ hiểu rằng đó cũng là một quyết định tài chính hợp lý. Ở Việt Nam, việc nhà đầu tư cá nhân vẫn ưu tiên lợi nhuận và sự an toàn là điều hoàn toàn bình thường. Điều chúng ta cần làm không phải là kêu gọi họ hy sinh lợi nhuận, mà là giúp họ nhận ra rằng, về dài hạn, bỏ qua yếu tố bền vững mới là lựa chọn đắt đỏ.

- Theo bà, điều gì sẽ tạo ra bước ngoặt để đầu tư có trách nhiệm không còn là lựa chọn của một nhóm nhỏ, mà trở thành xu hướng phổ biến với nhà đầu tư cá nhân Việt Nam?

Bà Nguyễn Cẩm Chi: Tôi không nghĩ bước ngoặt đó sẽ đến từ một cuộc “thức tỉnh đạo đức” tập thể. Thị trường không mở rộng nhờ lòng tốt, mà nhờ niềm tin và sự tiện lợi. Theo tôi, cần có ba điều kiện cùng hội tụ.

Thứ nhất, yếu tố “xanh” phải được lượng hoá thành những con số tài chính cụ thể, ví dụ như carbon phải có giá.

Thứ hai, các sản phẩm đầu tư xanh phải đủ dễ tiếp cận.

Thứ ba, niềm tin phải được bảo chứng bằng những tiêu chuẩn rõ ràng, ví dụ như các chuẩn mực về công bố thông tin, cơ chế xác minh độc lập và hệ thống dán nhãn đáng tin cậy, để nhà đầu tư thực sự tin rằng sản phẩm mình lựa chọn là “xanh” đúng nghĩa.

Tựu trung, bước ngoặt sẽ đến khi đầu tư xanh không còn được nhìn nhận như một sự hy sinh, mà trở thành lựa chọn hợp lý nhất vì những phương án còn lại đã bộc lộ rủi ro và chi phí cao hơn. Khi đó, nhà đầu tư cá nhân không cần là người lý tưởng. Họ chỉ cần là người lý trí.

Trân trọng cảm ơn bà!