Tài chính nhúng: Khi dịch vụ tài chính 'ẩn mình' trong mọi mặt của đời sống

Dịch vụ tài chính “ẩn minh” trong đời sống

Khi các dịch vụ tài chính, ngân hàng lần lượt được số hóa và có thể được cung cấp, sử dụng thông qua điện thoại thông minh cùng các nền tảng điện tử, một xu hướng mới cũng dần hình thành, làm thay đổi cách người dùng tiếp cận dịch vụ tài chính. Đó là Embedded Finance (tài chính nhúng) - mô hình đưa các dịch vụ thanh toán, tín dụng, bảo hiểm hay đầu tư “ẩn mình” trong các nền tảng số, giúp người dùng tiếp cận dịch vụ ngay tại nơi nhu cầu phát sinh, thay vì phải tìm đến một ngân hàng hay tổ chức tài chính riêng biệt.

Lấy ví dụ trong lĩnh vực cho vay tiêu dùng, các dịch vụ Buy Now Pay Later (Mua trước, trả sau) xuất hiện trên ví điện tử hay sàn thương mại điện tử thực chất là một hình thức của tài chính nhúng. Các tổ chức cho vay hợp tác với các nền tảng số để cung cấp tín dụng ngay tại điểm chạm tiêu dùng. Tương tự, bảo hiểm thiết bị điện tử, bảo hiểm thời trang được giới thiệu ngay khi khách hàng thanh toán đơn hàng trên sàn thương mại điện tử, hay bảo hiểm du lịch được tích hợp trong các ứng dụng đặt vé, đặt phòng khách sạn.

Những dịch vụ tài chính được tích hợp theo mô hình này thường có giá trị giao dịch không lớn và gần như “ẩn mình” trong trải nghiệm của người dùng. Tuy nhiên, giá trị mà chúng mang lại cho các đơn vị cung cấp dịch vụ lại lớn hơn nhiều so với quy mô của từng giao dịch.

Riêng ở mảng tín dụng nhúng, việc nhanh chóng tích hợp khoản vay vào các nền tảng số đã góp phần thúc đẩy doanh số đáng kể. Nhiều công ty tài chính xem tài chính nhúng là động lực tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới khi vừa mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, vừa tối ưu chi phí bán hàng, rút ngắn quy trình giải ngân và cải thiện trải nghiệm người dùng.

Ởlĩnh vực bảo hiểm, những sản phẩm như bảo hiểm thiết bị điện tử, bảo hiểm thời trang, bảo hiểm bảo vệ người tiêu dùng hay bảo hiểm du lịch vốn không phải là lựa chọn được người dùng chủ động tìm kiếm. Tuy nhiên, khi được tích hợp ngay trong quá trình mua sắm, đặt vé hay đặt phòng, các sản phẩm này trở nên dễ nhận biết và thuận tiện tiếp cận hơn. Nói cách khác, tài chính nhúng đã đưa các sản phẩm bảo hiểm đến đúng thời điểm phát sinh nhu cầu, biến những dịch vụ vốn ít được quan tâm trở thành một phần tự nhiên trong trải nghiệm tiêu dùng.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM, xu hướng tài chính nhúng giúp người dùng tiếp cận tín dụng ngay tại thời điểm mua sắm, nhận bồi thường bảo hiểm ngay khi thanh toán viện phí hoặc tự động tích lũy đầu tư trong quá trình chi tiêu. Tất cả diễn ra liền mạch trong trải nghiệm số mà không cần bước qua “cổng kết nối” vật lý tại ngân hàng hay công ty tài chính.

Quy mô thị trường tài chính nhúng toàn cầu đạt khoảng 104,8 tỷ USD năm 2024 và được dự báo tăng trưởng với tốc độ CAGR 32,8%/năm để đạt 588,5 tỷ USD vào năm 2030, theo dữ liệu từ Grand View Research. Tại châu Âu, thị trường tài chính nhúng đã tạo ra từ 20 - 30 tỷ EUR trong năm 2023, tương đương khoảng 3% tổng doanh thu ngân hàng khu vực. McKinsey & Company (2024) dự báo con số này có thể chiếm 20-25% doanh thu cho vay bán lẻ và doanh nghiệp vừa và nhỏ vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng khối lượng tài chính nhúng nhanh gấp ba lần so với tín dụng phân phối trực tiếp trong thập kỷ qua.

Tại thị trường Việt Nam, GS.TS Nguyễn Đức Trung đánh giá xu hướng này đã bắt đầu hiện diện trong thương mại điện tử, trong dịch vụ vận tải,… song vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.

Dữ liệu thanh toán - nền tảng của tài chính nhúng

Phía sau những trải nghiệm tài chính liền mạch của mô hình Embedded Finance không chỉ là công nghệ tích hợp, mà còn là khả năng khai thác, phân tích dữ liệu được tạo ra từ chính các nền tảng số. Mỗi giao dịch thanh toán, mỗi hành vi mua sắm hay mỗi lần sử dụng dịch vụ đều để lại những dữ liệu có giá trị, tạo cơ sở để doanh nghiệp thiết kế, phân phối và cá nhân hóa các sản phẩm tài chính.

Dữ liệu hành vi người dùng được xem là nền tảng cốt lõi để tài chính nhúng có thể mở rộng quy mô và phát triển mạnh mẽ. Đây cũng là lợi thế nổi bật của các nền tảng số - nơi các dịch vụ tài chính được “nhúng” trực tiếp vào hành trình trải nghiệm của khách hàng.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Trung, lịch sử giao dịch thanh toán là hồ sơ tài chính phi truyền thống có giá trị tương đương, thậm chí vượt trội so với hồ sơ tín dụng ngân hàng truyền thống trong việc phản ánh hành vi tài chính thực tế và khả năng hoàn trả nợ. Khoảng 30% người trưởng thành Việt Nam hiện không có hồ sơ tín dụng tại tổ chức tài chính chính thức nhưng vẫn thực hiện hàng trăm giao dịch thanh toán số mỗi tháng - đây là nguồn dữ liệu thay thế chưa được khai thác.

Trong khi đó, Ant Group (Trung Quốc) đã cho vay hàng chục triệu tiểu thương và cá nhân dựa trên dữ liệu giao dịch và hành vi số trên nền tảng Alipay, với quy trình phê duyệt chỉ trong vài giây và không yêu cầu tài sản thế chấp. Ông Nguyễn Đức Trung cho rằng khoảng cách giữa thực tiễn Việt Nam và tiến bộ quốc tế này chính là cơ hội chiến lược cần nắm bắt.

Các lớp dữ liệu được tạo ra từ hoạt động thanh toán và mua sắm, nếu được quản trị tốt và khai thác có trách nhiệm, sẽ trở thành nền tảng của một hệ sinh thái tài chính toàn diện. Khi đó, tín dụng, bảo hiểm, đầu tư và quản trị tài chính cá nhân đều có thể trở thành những dịch vụ dễ tiếp cận đối với mọi cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, dù số lượng giao dịch thanh toán thông minh tăng mạnh nhưng dữ liệu vẫn phân mảnh trong các hệ thống riêng biệt, thiếu kết nối và chưa tạo ra giá trị liên ngành. GS.TS Nguyễn Đức Trung cho rằng để vượt qua thách thức này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế quản trị dữ liệu.

Trong ngắn hạn, ông Trung đề xuất xây dựng khung pháp lý đồng bộ về cơ chế chia sẻ dữ liệu nhằm khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, đồng thời tránh tình trạng dữ liệu thanh toán quốc gia tập trung vào một số ít doanh nghiệp tư nhân. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu thông qua việc ban hành các quy tắc và khuôn khổ chung về dữ liệu thanh toán, bao gồm mẫu giao dịch, định danh và định dạng QR/API để thúc đẩy tương tác.

Đồng thời, cần có hướng dẫn về các “sản phẩm dữ liệu” có thể chia sẻ giữa các bên, chẳng hạn dữ liệu thanh toán nền tảng đã được loại bỏ thông tin nhận dạng cá nhân. Bên cạnh đó là cơ chế thiết lập sandbox finTech, khuyến khích ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm các mô hình mới trong môi trường có rủi ro được kiểm soát.