Tăng trưởng hai con số: Việt Nam không thể mãi trông vào 'động lực ngoại'

Doanh nghiệp nội địa phải là lực lượng bảo đảm tăng trưởng

- Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, đâu là những nền tảng quan trọng nhất để bảo đảm tăng trưởng bền vững?

TS Phạm Anh Tuấn: Tôi cho rằng việc tăng trưởng cao hơn mục tiêu của nền kinh tế Việt Nam phải dựa trên hai nhiệm vụ rất quan trọng. Thứ nhất là phải tăng năng suất lao động của người lao động trong nền kinh tế.

Thứ hai là phát triển hệ thống doanh nghiệp nội địa, trong đó lực lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ có vai trò rất quan trọng. Để phát triển được hệ thống doanh nghiệp, chúng ta cần những chính sách vi mô đột phá. Những chính sách này không nên chỉ mang tính hỗ trợ tạm thời mà phải hướng tới mục tiêu phát triển dài hạn.

Tôi cho rằng doanh nghiệp có thể được nhìn nhận theo nhiều cấp độ, từ doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa đến doanh nghiệp vừa và lớn, cuối cùng là những doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt, tiên phong.

Tôi rất mong muốn Việt Nam phát triển được những doanh nghiệp lớn có khả năng dẫn dắt và cạnh tranh quốc tế, qua đó kéo các nhóm doanh nghiệp còn lại cùng phát triển. Đồng thời, các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn cũng phải có điều kiện để lớn lên, phát triển thành những doanh nghiệp có quy mô và năng lực cạnh tranh cao hơn.

- Vậy theo ông, những chính sách vi mô nào cần được ưu tiên để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển?

TS Phạm Anh Tuấn: Trước hết là phải tiếp tục cải cách thể chế, làm sao giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp kinh doanh mà phải mất quá nhiều thời gian, chi phí cho những thủ tục không cần thiết thì sẽ rất khó nâng cao hiệu quả. Bên cạnh đó là vấn đề nguồn lực. Doanh nghiệp phải được tiếp cận những nguồn lực cơ bản, trước hết là vốn. Ngoài ra, họ cần có điều kiện tiếp cận đất đai thuận lợi hơn để có thể tổ chức sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh hiện nay, khi lãi suất ngân hàng còn cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa rất khó tiếp cận nguồn vốn. Chính phủ cũng mong muốn các ngân hàng thương mại giảm lãi suất, nhưng đây đồng thời là bài toán kinh doanh của chính các ngân hàng. Do đó, cần có những giải pháp giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được nguồn vốn với chi phí hợp lý. Khi chi phí vốn ở mức phù hợp, doanh nghiệp mới có thêm nguồn lực để đầu tư và phát triển.

- Một trong những vấn đề được ông nêu ra là phát triển thị trường vốn. Ông đánh giá thế nào về vai trò của trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới?

TS Phạm Anh Tuấn: Trong hệ thống tài chính tiền tệ có nhiều hình thức để huy động vốn từ những người thừa vốn sang những người thiếu vốn. Hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam vẫn dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng. Trong khi đó, ở những quốc gia có hệ thống tài chính phát triển, doanh nghiệp có nhiều lựa chọn hơn và trái phiếu doanh nghiệp là một trong những kênh huy động vốn phổ biến. Đối với doanh nghiệp, trái phiếu giúp họ chủ động hơn trong kế hoạch huy động vốn. Tất nhiên, điều này phải dựa trên nền tảng doanh nghiệp có chất lượng, nhận được sự tin tưởng của thị trường và có kế hoạch trả nợ đầy đủ cho nhà đầu tư. Khó khăn của Việt Nam là trong những năm qua, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã xuất hiện nhiều vấn đề. Có doanh nghiệp lợi dụng việc phát hành trái phiếu nhưng sau đó không thực hiện tốt nghĩa vụ trả nợ, ảnh hưởng đến uy tín của cả thị trường. Ở thời điểm hiện tại, tôi cho rằng niềm tin đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa thực sự cao. Tuy nhiên, nếu chúng ta vượt qua được giai đoạn này, xử lý tốt vấn đề tín nhiệm doanh nghiệp và khôi phục niềm tin của nhà đầu tư, đây sẽ là một kênh huy động vốn rất quan trọng.

- Ông đánh giá thế nào về tiềm năng của các kênh vốn mới như thị trường tài sản mã hóa?

TS Phạm Anh Tuấn: Đây là một thị trường có thể tạo ra nguồn lực mới cho doanh nghiệp, nhưng hiện vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện. Bên cạnh những lợi ích, thị trường tài sản mã hóa cũng đặt ra nhiều vấn đề về quản lý nhà nước, công nghệ, bảo mật và thậm chí cả những nguy cơ liên quan đến tội phạm xuyên quốc gia. Do đó, cần thêm thời gian để hoàn thiện khung pháp lý. Mục tiêu là vừa giúp doanh nghiệp tận dụng được cơ hội để thu hút nguồn vốn mới, vừa bảo đảm cơ quan quản lý có thể kiểm soát được các rủi ro phát sinh.

Khoa học công nghệ phải trở thành động lực tăng trưởng

- Nếu phải lựa chọn một cải cách có khả năng tạo ra bước ngoặt cho tăng trưởng Việt Nam trong 5 năm tới, ông sẽ ưu tiên lĩnh vực nào?

TS Phạm Anh Tuấn: Tôi cho rằng một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng hai con số là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là yếu tố quan trọng đối với doanh nghiệp mà còn đối với cả quốc gia. Tất cả chúng ta đều phải hướng đến đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bởi đây là những yếu tố giúp công việc được thực hiện hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng. Khi năng suất lao động được nâng lên, nền kinh tế sẽ có điều kiện tăng trưởng cao hơn.

Đặc biệt, khoa học công nghệ phải được doanh nghiệp ứng dụng và thương mại hóa. Chúng ta không thể chỉ nghiên cứu ra công nghệ rồi cất ở đâu đó. Công nghệ phải được đưa ra thị trường, được người dân và doanh nghiệp sử dụng. Khi doanh nghiệp thương mại hóa được công nghệ và tạo ra nguồn lực, họ lại có điều kiện đầu tư trở lại cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo ở mức độ cao hơn.

Đây phải là một quá trình liên tục. Tôi cho rằng doanh nghiệp nội địa của Việt Nam phải đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình này. Chúng ta không thể chỉ trông chờ vào doanh nghiệp nước ngoài trong việc phát triển công nghệ phục vụ lợi ích của Việt Nam.

- Theo ông, đâu là những điểm nghẽn vi mô đang làm giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực và hạn chế sức bật của doanh nghiệp?

TS Phạm Anh Tuấn: Có lẽ đây là câu hỏi rất rộng, bởi các giải pháp luôn phải được nhìn nhận cả trong ngắn hạn và dài hạn. Về dài hạn, chúng ta phải xây dựng nền tảng phát triển cho doanh nghiệp. Đó là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực quản trị hiện đại và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong ngắn hạn, cần tiếp tục cải thiện thể chế để doanh nghiệp giảm bớt quy trình, thủ tục và thuận lợi hơn trong sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp cũng phải được cung cấp các nguồn lực cơ bản, đặc biệt là vốn và đất đai. Nếu không có nhà xưởng và không có vốn thì doanh nghiệp rất khó tiến hành sản xuất, kinh doanh. Đây là những lĩnh vực mà nhà nước có thể hỗ trợ trong giai đoạn ngắn hạn. Còn về dài hạn, bản thân doanh nghiệp phải tự mạnh lên, hướng tới những mục tiêu lớn hơn, bước ra thị trường quốc tế và cạnh tranh với các doanh nghiệp trên thế giới.

- Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tạo tác động như thế nào đối với doanh nghiệp sau hơn một năm triển khai?

TS Phạm Anh Tuấn: Để đánh giá đầy đủ tác động thì cần có những số liệu cụ thể để minh họa. Tuy nhiên, điều tôi nhận thấy rõ nhất ở thời điểm hiện tại là tác động về mặt tinh thần và nhận thức. Trước khi có Nghị quyết 57, vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa được nhấn mạnh như hiện nay. Trong khoảng một năm qua, tôi nhận thấy các doanh nghiệp đã ý thức rõ hơn về việc phải phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động của mình. Tôi cho rằng thời gian tới sẽ có thêm những số liệu thống kê để cho thấy những thay đổi về nhận thức này đã chuyển hóa thành hiệu quả thực tế như thế nào.

- Ông có thông điệp gì về hướng đi của chính sách để tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế?

TS Phạm Anh Tuấn: Tôi cho rằng có ba điều quan trọng. Thứ nhất, muốn tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam phải tăng năng suất lao động và phát triển hệ thống doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ hai, để phát triển hệ thống doanh nghiệp, cần những chính sách vi mô đột phá, căn cơ và hướng đến mục tiêu dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào những giải pháp hỗ trợ tạm thời.

Thứ ba, doanh nghiệp phải được hỗ trợ về nguồn lực và được hoạt động trong một môi trường thể chế thuận lợi, minh bạch, hiện đại; làm sao để doanh nghiệp không phải mất quá nhiều thời gian và chi phí cho việc tuân thủ thủ tục, đồng thời có thể tiếp cận vốn, đất đai và các nguồn lực cần thiết.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!