Tháng đầu tiên DMX trên sàn: Vào MSCI Large Cap, vốn ngoại mua cả nghìn tỷ nhưng giá trở về mức IPO

Ngày 6/8, gần 1,27 tỷ cổ phiếu CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh (HoSE: DMX) chính thức giao dịch trên HoSE với giá tham chiếu 80.000 đồng/cổ phiếu. Ở mức giá này, doanh nghiệp được định giá khoảng 101.400 tỷ đồng, tương đương gần 3,9 tỷ USD, lập tức gia nhập nhóm doanh nghiệp vốn hóa trên 100.000 tỷ đồng của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Khởi đầu của DMX khá thuận lợi. Cổ phiếu đóng cửa phiên đầu tiên ở 82.000 đồng, tăng 2,5%. Phiên kế tiếp lên 84.000 đồng và đến ngày 10/8 đã đạt 88.100 đồng. Đỉnh đóng cửa 90.000 đồng xuất hiện trong hai phiên 12-13/8, trong khi giá cao nhất trong phiên có lúc đạt 90.600 đồng. Chỉ sau chưa đầy một tuần giao dịch, DMX từng cao hơn giá IPO khoảng 13%.

Tuy nhiên, khi tháng 8 khép lại sớm đối với thị trường chứng khoán Việt Nam ở phiên 28/8, DMX đóng cửa ở 79.900 đồng. Gần như toàn bộ phần chênh lệch giá từng hình thành trong những phiên đầu tiên đã biến mất. Vốn hóa doanh nghiệp cũng trở lại quanh 101.300 tỷ đồng, sát mức định giá tại IPO. Hành trình từ 80.000 đồng lên hơn 90.000 đồng rồi quay lại 79.900 đồng chỉ diễn ra trong 17 phiên giao dịch.

Hút gần nghìn tỷ đồng vốn ngoại ngay sau khi chào sàn

Ngày 6/8, MSCI phát đi một thông báo riêng cho Điện Máy Xanh, quyết định bổ sung cổ phiếu vào MSCI Global Standard Indexes và xếp thẳng vào phân khúc Large Cap, hiệu lực từ ngày 20/8. MSCI xác định loại sự kiện là IPO, tức cổ phiếu lần đầu phát hành ra công chúng. Do Large Cap là một cấu phần của Standard Index, DMX cũng được đưa vào MSCI Vietnam Standard Index và qua đó nằm trong hệ thống MSCI Frontier Markets.

DMX không phải chờ kỳ rà soát định kỳ của MSCI. Đây là trường hợp được xem xét theo cơ chế fast-track dành cho những IPO có quy mô đủ lớn, cho phép cổ phiếu mới niêm yết vượt qua yêu cầu về lịch sử giao dịch thông thường nếu đáp ứng các ngưỡng cần thiết về vốn hóa và khả năng đầu tư. Quyết định được đưa ra ngay sau phiên giao dịch đầu tiên cho thấy quy mô gần 4 tỷ USD của Điện Máy Xanh đã đủ lớn để MSCI nhanh chóng xác định vị trí của cổ phiếu trong hệ thống chỉ số.

Dòng vốn ngoại cũng phản ứng gần như tức thì. Ngày 7/8, khối ngoại mua ròng khoảng 682-700 tỷ đồng DMX, phần lớn thông qua giao dịch thỏa thuận gần 8,3 triệu cổ phiếu. Đây là cổ phiếu được nhà đầu tư nước ngoài mua ròng mạnh nhất toàn thị trường trong phiên, dù khối ngoại vẫn bán ròng nhẹ trên HoSE.

Đến phiên 10/8, khối ngoại tiếp tục mua ròng khoảng 170 tỷ đồng. Chỉ trong hai phiên nổi bật này, lượng mua ròng đã vào khoảng 850 tỷ đồng. Sau khi tính các phiên mua bán đan xen tiếp theo, số liệu giao dịch trong phần lớn tháng vẫn cho thấy trạng thái mua ròng lũy kế ở DMX quanh vùng 800 tỷ đồng.

Sự quan tâm này không hoàn toàn bất ngờ. Trước khi lên sàn, vốn ngoại đã đóng vai trò rất lớn trong IPO của Điện Máy Xanh. DMX bán thành công hơn 166,4 triệu cổ phiếu, huy động 13.315 tỷ đồng. Khoảng 90% lượng phân phối thuộc về các nhà đầu tư tổ chức, riêng các quỹ và tổ chức nước ngoài chiếm tới 73%. Sau thương vụ, MWG vẫn nắm gần 86% vốn Điện Máy Xanh.

Có thể thấy dòng vốn ngoại đã đi trước sự kiện MSCI. Việc cổ phiếu được MSCI fast-track vào Large Cap giống như một bước xác nhận tiếp theo đối với một thương vụ đã thu hút mạnh các định chế quốc tế ngay từ IPO.

Nhưng phản ứng của giá cho thấy câu chuyện không kéo dài mãi. Thanh khoản DMX đạt khoảng 1,9 triệu cổ phiếu trong phiên đầu và vọt lên hơn 9 triệu cổ phiếu ngày 7/8, trong đó phần lớn đến từ các giao dịch thỏa thuận. Ngày 10/8 vẫn có hơn 3 triệu cổ phiếu được sang tay. Sau đó, khối lượng nhanh chóng giảm xuống quanh 1-1,5 triệu cổ phiếu rồi chỉ còn vài trăm nghìn đơn vị mỗi phiên.

Ba phiên giao dịch đầu tiên đã chiếm gần hai phần ba lượng giao dịch của DMX trong cả tháng đầu tiên. Tuy nhiên, khi phần lớn nhu cầu này được hấp thụ, dòng tiền mới suy yếu và giá không còn đủ lực duy trì vùng 90.000 đồng.

Thậm chí ngày 20/8, thời điểm việc đưa DMX vào MSCI chính thức có hiệu lực, cổ phiếu không tăng mà giảm hơn 2%. Phiên kế tiếp tiếp tục mất giá. Hiệu ứng MSCI, nếu có, dường như đã được phản ánh từ trước thay vì tạo ra một cú tăng giá ngay ngày cơ cấu.

Large Cap hơn 100.000 tỷ đồng nhưng free float là nút thắt

18/8 là ngày DMX giao dịch không hưởng quyền nhận cổ tức tiền mặt 4.000 đồng/cổ phiếu. Công ty dành hơn 5.000 tỷ đồng để trả cổ tức, chốt danh sách ngày 19/8 và thanh toán từ ngày 26/8.

Trước ngày giao dịch không hưởng quyền, DMX đóng cửa ở 88.500 đồng. Sau khi trừ 4.000 đồng cổ tức, giá tham chiếu lý thuyết chỉ còn khoảng 84.500 đồng. Như vậy, không thể coi toàn bộ mức giảm từ 88.500 đồng xuống vùng 83.000 đồng sau đó là thiệt hại thực của cổ đông.

Tuy nhiên, yếu tố cổ tức cũng không giải thích hết diễn biến. DMX tiếp tục giảm sau ngày chốt quyền, lần lượt xuống 81.800 đồng ngày 20/8, 79.700 đồng ngày 21/8 và 77.500 đồng ngày 25/8. Trong phiên 25/8, cổ phiếu có lúc xuống 76.300 đồng trước khi hồi phục trở lại vùng 79.000-80.000 đồng trong những ngày cuối tháng.

Đến 28/8, DMX đóng cửa ở 79.900 đồng, thấp hơn 100 đồng so với giá IPO. Nhưng nếu cộng 4.000 đồng cổ tức đã nhận, một nhà đầu tư mua cổ phiếu tại IPO với giá 80.000 đồng và nắm giữ đến cuối tháng vẫn có tổng giá trị khoảng 83.900 đồng/cổ phiếu, tương đương lợi suất trước thuế gần 4,9%.

Như vậy, cổ đông IPO chưa thực sự quay về mức hòa vốn. Phần lợi nhuận từ tăng giá cổ phiếu gần như biến mất, nhưng cổ tức vẫn giúp tổng lợi suất duy trì dương.

Về cấu trúc sở hữu, DMX được MSCI gọi là Large Cap vì quy mô vốn hóa toàn doanh nghiệp rất lớn. Tuy nhiên, trọng số thực tế của cổ phiếu trong các chỉ số MSCI không được quyết định chỉ bởi con số hơn 100.000 tỷ đồng đó. MSCI còn sử dụng Foreign Inclusion Factor – FIF, phản ánh phần vốn cổ phần được xem là sẵn có để nhà đầu tư quốc tế nắm giữ.

Sau IPO, MWG vẫn sở hữu gần 86% Điện Máy Xanh. Phần còn lại ngoài công ty mẹ chỉ chiếm khoảng 14%. Không thể mặc nhiên coi toàn bộ 14% này là FIF chính thức của MSCI, bởi nhà cung cấp chỉ số còn áp dụng các quy tắc riêng về free float, cổ đông chiến lược và giới hạn sở hữu nước ngoài. Nhưng cấu trúc này đủ để cho thấy khoảng cách rất lớn giữa vốn hóa toàn phần và phần vốn hóa thực sự có thể được tính vào các chỉ số quốc tế.

Nếu lấy mức khoảng 14% chỉ để minh họa, một doanh nghiệp vốn hóa 4 tỷ USD chỉ có khoảng 560 triệu USD vốn hóa tương ứng với phần cổ phiếu nằm ngoài nhóm sở hữu chi phối. Đây chính là nghịch lý của DMX trong tháng đầu tiên.

Một bên là nhãn MSCI Large Cap, vốn hóa hơn 100.000 tỷ đồng và một IPO thu hút hàng chục quỹ ngoại. Bên kia là lượng cổ phiếu tự do tương đối nhỏ, thể hiện qua việc thanh khoản nhanh chóng co lại chỉ vài phiên sau khi những giao dịch lớn ban đầu kết thúc.