Trước ngày chốt 21/8: Thanh khoản lao dốc, chứng khoán Việt trông chờ gì từ FTSE?

Phiên 17/8 đưa câu chuyện thanh khoản trở lại tâm điểm khi giá trị khớp lệnh trên HoSE chỉ còn khoảng 10.600 tỷ đồng, thấp hơn gần 30% so với bình quân 20 phiên và xuống vùng thấp nhất kể từ giữa tháng 7.

Trong tuần thị trường hướng sự chú ý tới FTSE Russell, mức giao dịch này dễ được diễn giải như biểu hiện của tâm lý đứng ngoài chờ thông tin. Nhưng kéo khung quan sát lùi lại một tháng cho thấy thanh khoản thấp không phải hiện tượng mới xuất hiện trước kỳ rà soát.

Ngày 17/7, khi còn hơn một tháng mới tới mốc 21/8, giá trị khớp lệnh HoSE đã chỉ quanh 10.500 tỷ đồng. Trước đó, trong tháng 6, giá trị giao dịch bình quân cổ phiếu trên HoSE đạt khoảng 18.400 tỷ đồng mỗi phiên, giảm hơn 24% so với tháng 5. Những phiên giao dịch thanh khoản quanh 10.000-11.000 tỷ đồng đã xuất hiện trước khi FTSE trở thành tâm điểm ngắn hạn. Dòng tiền thận trọng là một xu hướng kéo dài nhiều tuần hơn là phản ứng đơn lẻ trước một sự kiện.

Thanh khoản thấp nhưng tiền chưa rời khỏi thị trường chứng khoán

Cần lưu ý là thanh khoản trong một tháng qua không suy giảm liên tục. Trái lại, tiền lập tức xuất hiện khi biến động giá đủ mạnh.

Chỉ ba phiên sau đáy thanh khoản 17/7, VN-Index giảm gần 44 điểm trong ngày 20/7 nhưng giá trị giao dịch HoSE lại bật lên gần 19.600 tỷ đồng. Sang ngày 21/7, dù chỉ số tiếp tục giảm, giá trị khớp lệnh còn vượt 23.000 tỷ đồng.

Mô hình này tiếp tục xuất hiện trong những tuần sau: các phiên giảm sâu thường đi kèm giao dịch tăng mạnh hơn, trong khi những nhịp hồi lại không thu hút lượng tiền tương xứng. Tuần đầu tháng 8, dù VN-Index phục hồi đáng kể, giá trị giao dịch bình quân HoSE chỉ khoảng 17.500 tỷ đồng mỗi phiên, giảm gần 13% so với tuần liền trước.

Thị trường vì vậy dường như đang trải qua trạng thái "thanh khoản có điều kiện". Tiền chưa biến mất, nhưng nhà đầu tư ít sẵn sàng giao dịch trong những phiên bình thường. Người mua không muốn đuổi giá khi chỉ số hồi phục, trong khi bên bán cũng không quá quyết liệt nếu chưa xuất hiện cú sốc. Khi giá biến động đủ lớn, cả hoạt động giảm vị thế lẫn bắt đáy mới đồng thời được kích hoạt và kéo thanh khoản lên.

Một phần nguyên nhân còn nằm ngoài thị trường Việt Nam. Ông Lu Hui Hung, Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ Phú Hưng, cho rằng dòng vốn quốc tế hiện chịu tác động đồng thời từ bất ổn địa chính trị, chính sách thương mại và đặc biệt là sức hút rất lớn của làn sóng trí tuệ nhân tạo tại các thị trường phát triển. Nhóm bán dẫn và công nghệ với những doanh nghiệp như Nvidia, TSMC hay Samsung đang tạo ra câu chuyện tăng trưởng lợi nhuận đủ mạnh để hút dòng tiền toàn cầu.

Trong khi đó, dù Việt Nam có triển vọng tăng trưởng cao và sắp được nâng hạng, cấu trúc doanh nghiệp đầu ngành vẫn chủ yếu tập trung ở ngân hàng, bất động sản và tiêu dùng. Theo ông Lu Hui Hung, câu chuyện Việt Nam hấp dẫn nhưng trong ngắn hạn chưa dễ cạnh tranh về "độ nóng" với nhóm công nghệ và bán dẫn trên thị trường quốc tế.

Ngày 21/8 và phép thử lớn hơn sau nâng hạng

FTSE Russell đã xác nhận từ ngày 7/4 rằng Việt Nam đáp ứng các điều kiện để chuyển từ Frontier lên Secondary Emerging, với hiệu lực từ khi thị trường mở cửa ngày 21/9/2026. Vì vậy, ý nghĩa của ngày 21/8 nằm ở kỳ rà soát bán niên FTSE Global Equity Index Series tháng 9. Theo lịch được FTSE công bố và các tổ chức trong nước cập nhật, đây là thời điểm danh sách cuối cùng các cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện tham gia các chỉ số liên quan sẽ được xác định.

Sau mốc này, các quỹ và công ty chứng khoán mới có thể tính chính xác hơn lượng vốn thụ động dự kiến phân bổ vào từng cổ phiếu. Nhà đầu tư chủ động cũng có gần một tháng để định vị trước ngày thay đổi chính thức có hiệu lực, khiến giai đoạn 21/8-21/9 có thể chứng kiến sự phân hóa mạnh về thanh khoản giữa các mã được thêm vào và phần còn lại của thị trường.

Dòng tiền trong tháng 9 còn phức tạp bởi cách FTSE thiết kế quá trình chuyển đổi. Việt Nam sẽ được đưa vào các chỉ số toàn cầu theo bốn giai đoạn: 10% trọng số vào tháng 9/2026, thêm 20% vào tháng 3/2027, 35% tháng 6/2027 và 35% còn lại tháng 9/2027. FTSE ước tính khoảng 1,5 tỷ USD vốn thụ động có thể vào Việt Nam trong toàn bộ quá trình, với khoảng 10% được triển khai ở giai đoạn đầu.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam được loại khỏi hệ thống Frontier trong một lần. Về nguyên lý, các danh mục thụ động trực tiếp bám chỉ số FTSE Frontier sẽ phải giảm tỷ trọng Việt Nam về 0, trong khi phía Emerging mới mua từng phần. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa toàn bộ các quỹ liên quan Frontier sẽ đồng loạt "xả" toàn bộ cổ phiếu Việt Nam.

Ví dụ như Fubon FTSE Vietnam ETF bám FTSE Vietnam 30 Index, một chỉ số riêng cho cổ phiếu Việt Nam, chứ không trực tiếp mô phỏng một chỉ số Frontier rộng. Việc FTSE vẫn duy trì FTSE Vietnam 30 trong hệ thống chỉ số Việt Nam làm giảm đáng kể khả năng quỹ này buộc phải thanh lý toàn bộ danh mục chỉ vì quốc gia được chuyển hạng. Do đó, tháng 9 có thể giống một cuộc chuyển giao dòng vốn giữa các danh mục Frontier và Emerging hơn là một đợt mua hay bán đơn thuần.

Các ước tính về lượng tiền mới trên thị trường chứng khoán cũng không hoàn toàn giống nhau. Trong khi FTSE ước tính khoảng 1,5 tỷ USD vốn thụ động trong toàn bộ lộ trình, ông Lu Hui Hung cho rằng riêng dòng vốn thụ động từ ETF có thể vào khoảng 1,7 tỷ USD, còn vốn chủ động có tiềm năng lớn hơn nhiều.

Theo đánh giá của ông, tổng dòng vốn vào Việt Nam trong giai đoạn đầu có thể đạt khoảng 4-6 tỷ USD, trong khi ở những kịch bản tích cực, dòng tiền từ các quỹ chủ động có thể lên tới 5-8 tỷ USD.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cho rằng nâng hạng mới chỉ là điều kiện mở cửa cho dòng vốn, không phải lời giải hoàn chỉnh cho thanh khoản. Điểm yếu mang tính cấu trúc của Việt Nam nằm ở cơ cấu nhà đầu tư. Theo ông Lu Hui Hung, thị trường hiện có khoảng 20.000 tài khoản nhà đầu tư tổ chức, rất nhỏ so với gần 13,6 triệu tài khoản cá nhân. Trong năm 2025, hơn một nửa giá trị giao dịch vẫn đến từ nhà đầu tư cá nhân. Trong khi đó, ở nhiều thị trường phát triển, quỹ đầu tư, bảo hiểm và quỹ hưu trí tạo ra một nguồn cầu dài hạn ổn định hơn nhiều.

Sự áp đảo của dòng tiền cá nhân giúp thị trường Việt Nam có những giai đoạn giao dịch rất sôi động, nhưng cũng khiến thanh khoản dễ biến động theo tâm lý. Đó cũng có thể là một phần lời giải cho hình ảnh một tháng qua: tiền tăng mạnh khi thị trường biến động nhưng nhanh chóng lùi lại khi cơ hội ngắn hạn không còn rõ ràng.

Bài toán sau nâng hạng không chỉ là bao nhiêu tỷ USD sẽ vào Việt Nam, mà còn là dòng tiền nào sẽ ở lại. Theo ông Lu Hui Hung, muốn thị trường phát triển bền vững, Việt Nam cần đồng thời nâng chất lượng hàng hóa, thúc đẩy IPO, tăng minh bạch, bảo vệ tốt hơn cổ đông nhỏ và đặc biệt phát triển quỹ mở, ETF, bảo hiểm, quỹ hưu trí cùng ngành quản lý tài sản. Một nguồn cầu tổ chức lớn hơn không chỉ giúp giảm tính đầu cơ mà còn cải thiện chất lượng định giá và tăng khả năng huy động vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp.