Thế giới bước vào kỷ nguyên lãi suất cao: Ai sẽ phải trả giá?

Lợi suất trái phiếu toàn cầu đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm. Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm cũng tăng mạnh.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã vượt 3%, mức cao nhất kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 11/2023, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Anh cũng lên mức cao nhất kể từ sau năm 2008 trong những ngày gần đây.

Đợt bán tháo mới nhất phản ánh sự kết hợp của nhiều yếu tố, gồm lượng nợ chính phủ phát hành ở mức cao, cú sốc giá dầu làm gia tăng lo ngại về lạm phát và kỳ vọng các ngân hàng trung ương có thể duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt trong thời gian dài hơn.

Diễn biến này có thể không chỉ là một đợt biến động khác trên thị trường trái phiếu mà còn kéo theo những tác động sâu rộng đối với các nền kinh tế và thị trường tài chính.

“Đây là sự tiếp nối của một xu hướng trung hạn và có thể còn kéo dài trong nhiều năm nữa”, ông Robin Brooks, chuyên gia cao cấp tại Viện Brookings, cho biết.

Bà Natalia Lojevsky, giám đốc điều hành tại CIFC Asset Management, cũng nhận thấy lợi suất trái phiếu có thể còn tăng thêm khi lượng nợ phát hành lớn đang gặp phải rủi ro lạm phát gia tăng.

Chính phủ: Hóa đơn lãi vay ngày càng lớn

Các chính phủ nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ đà tăng của lợi suất trái phiếu. Gánh nặng nợ công hiện đã ở mức cao tại nhiều quốc gia, trong khi việc tái cấp vốn cho các khoản nợ đáo hạn với lãi suất cao hơn sẽ từng bước làm tăng chi phí trả lãi và gây thêm áp lực lên ngân sách.

“Các quốc gia dễ bị tổn thương nhất là những nước có sự kết hợp giữa thâm hụt ngân sách lớn, gánh nặng nợ cao và phụ thuộc vào nguồn vốn nước ngoài. Pháp nổi bật trong nhóm các nền kinh tế phát triển”, ông Masahiko Loo, chiến lược gia cấp cao về trái phiếu tại State Street Investment Management, cho biết.

Ông dẫn chứng tình hình tài khóa xấu đi của Pháp, sự thiếu quyết tâm chính trị trong việc củng cố ngân sách và những bất ổn liên quan đến bầu cử.

Ông cho biết thêm, tại các thị trường mới nổi, những quốc gia cùng lúc đối mặt với thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai đặc biệt dễ bị tổn thương. Lãi suất toàn cầu cao hơn khiến chi phí vay tăng lên, đồng thời làm gia tăng rủi ro tài chính.

Các chính phủ có thể tìm cách kiềm chế lợi suất trái phiếu thông qua việc mua lại trái phiếu hoặc điều chỉnh quy mô và kỳ hạn phát hành nợ. Tuy nhiên, những biện pháp này không giải quyết được sự mất cân đối cơ bản giữa nhu cầu vay nợ quá lớn của chính phủ và khả năng hấp thụ của nhà đầu tư.

“Lợi suất trái phiếu càng tăng, triển vọng tài chính dài hạn của nhiều quốc gia càng trở nên khó khăn hơn”, theo Deutsche Bank.

Nhật Bản là một ví dụ rõ nét về áp lực này. Nợ chính phủ của nước này tương đương hơn 200% GDP, khiến nền tài chính đặc biệt nhạy cảm với chi phí vay tăng cao. Ước tính chi phí trả nợ quốc gia sẽ chiếm hơn 25% tổng chi tiêu chính phủ trong năm tài chính 2026.

Doanh nghiệp: Kế hoạch tăng trưởng gặp sức ép

Các doanh nghiệp sẽ phải trả nhiều hơn khi tái cấp vốn cho các khoản vay hiện hữu hoặc huy động vốn để mở rộng hoạt động. Những công ty có nhu cầu vay vốn lớn, bảng cân đối kế toán yếu hoặc sử dụng nhiều khoản vay lãi suất thả nổi sẽ đặc biệt dễ bị tổn thương.

Theo ông Thomas Browne, nhà quản lý danh mục đầu tư tại Keeley Teton Advisors, các công ty vốn hóa nhỏ thường sử dụng nhiều khoản nợ lãi suất thả nổi hơn các doanh nghiệp lớn. Điều này khiến chi phí lãi vay của họ có thể tăng nhanh hơn khi mặt bằng lãi suất đi lên.

“Những điểm dễ tổn thương nhất là những lĩnh vực sử dụng đòn bẩy cao và đã quen với nguồn vốn dồi dào”, ông Loo cho biết.

Ông nhấn mạnh rằng bất động sản thương mại, các công ty được hậu thuẫn bởi vốn đầu tư tư nhân, các danh mục cho vay trực tiếp và những doanh nghiệp phần mềm chất lượng thấp nằm trong nhóm dễ chịu tác động nhất. Nhiều dự án được xây dựng dựa trên giả định nguồn vốn sẽ luôn dồi dào và có chi phí thấp.

Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một vấn đề phức tạp khác. Các công ty công nghệ đang phát hành lượng lớn trái phiếu để xây dựng trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng liên quan, qua đó phải cạnh tranh với chính phủ và các doanh nghiệp khác trong việc thu hút nguồn vốn.

Người tiêu dùng: Sức ép phân hóa theo thu nhập

Lợi suất dài hạn cao hơn sẽ tác động đến lãi suất vay mua nhà, vay mua ô tô và nhiều hình thức tín dụng hộ gia đình khác. Tuy nhiên, gánh nặng này sẽ không được phân bổ đồng đều.

"Phần dài hạn của đường cong lợi suất thực sự quan trọng vì nó tác động đến chi phí vốn, không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn đối với người vay thế chấp và thị trường nhà ở”, ông Holzenthaler, quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Catalyst Funds, cho biết.

Các chuyên gia thị trường nhận định người tiêu dùng có thu nhập thấp, những người phải dành phần lớn thu nhập cho việc trả nợ và mua các nhu yếu phẩm, có thể là nhóm cảm nhận tác động đầu tiên. Trong khi đó, các hộ gia đình giàu có hơn có thể hưởng lợi từ lãi suất tiết kiệm cao hơn và nhìn chung có khả năng đáp ứng các khoản thanh toán hàng tháng lớn hơn.

“Hãy nhìn vào sự phân hóa hình chữ K giữa người tiêu dùng theo thu nhập. Những người cảm nhận rõ nhất tác động này là những người phải dành một tỷ lệ lớn tiền lương để trả góp ô tô, trả tiền nhà hoặc thanh toán các khoản vay sinh viên. Người có thu nhập thấp sẽ chịu ảnh hưởng nhiều hơn người giàu”, ông Holzenthaler nói thêm.

Tác động có thể xuất hiện dần dần khi các khoản vay lãi suất cố định đáo hạn và các hộ gia đình phải tái thế chấp. Tuy nhiên, nếu áp lực lên nhóm người tiêu dùng thu nhập thấp khiến chi tiêu suy yếu, tác động này có thể lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.

Nhà đầu tư chứng khoán: Chịu áp lực từ lợi suất

Thị trường chứng khoán đã cho thấy khả năng phục hồi mạnh mẽ, được hỗ trợ bởi lợi nhuận doanh nghiệp cao và kỳ vọng năng suất sẽ cải thiện nhờ trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu tăng khiến các tài sản được coi là an toàn như trái phiếu chính phủ trở nên hấp dẫn hơn so với cổ phiếu, đồng thời làm giảm giá trị hiện tại mà nhà đầu tư dành cho lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp.

“Đến một thời điểm nào đó, lợi suất cao hơn sẽ trở thành một trải nghiệm khó khăn đối với thị trường chứng khoán”, bà Lojevsky nói.

“Thị trường chứng khoán đã cho thấy khả năng vượt qua hoặc phớt lờ đà tăng lợi suất này một cách đáng kinh ngạc. Nhưng cuối cùng, tác động đó cũng bắt đầu xuất hiện và tôi nghĩ đó là điều đang xảy ra.”

Tuy nhiên, lợi suất cao hơn cũng tạo ra một nhóm hưởng lợi đáng chú ý: những người mua trái phiếu mới. Các khoản thanh toán lãi suất lớn hơn giúp tạo ra một lớp đệm trước nguy cơ giá trái phiếu tiếp tục giảm, khác với môi trường lợi suất thấp hồi đầu thập kỷ này.

Deutsche Bank ước tính lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có thể tăng lên khoảng 5,5% trong năm tới. Khi đó, mức giảm giá trái phiếu có thể bắt đầu vượt quá khoản thu nhập từ lãi mà nhà đầu tư nhận được. Trong vòng hai năm, lợi suất cần tăng lên khoảng 6,4% để tổng lợi nhuận của trái phiếu trở nên âm.

Cách tính này dựa trên tổng lợi nhuận danh nghĩa, bao gồm cả thu nhập từ lãi trái phiếu và mức thay đổi giá thị trường của trái phiếu.