Thị trường tài chính biến động, đầu tư gì để 'phòng thủ' chắc mà vẫn sinh lời?

'Bến đỗ' khi thị trường biến động

Những tháng gần đây, thị trường tài chính liên tục đặt nhà đầu tư vào trạng thái lưỡng nan. Giá vàng bạc và kim loại quý biến động mạnh theo thông tin lãi suất và địa chính trị. Có thời điểm vàng lập đỉnh, nhưng cũng không ít phiên điều chỉnh sâu chỉ trong vài ngày.

Chứng khoán thì phân hóa mạnh và không dành cho tất cả, mà cần có hiểu biết sâu về thị trường và từng doanh nghiệp. Nếu tham gia khi không hiểu rõ, nhà đầu tư cá nhân dễ rơi vào trạng thái “mở bảng điện là căng thẳng”.

Tiền số vẫn giữ đặc trưng biến động cao, lợi nhuận lớn đi kèm rủi ro lớn, phù hợp với một nhóm nhỏ chấp nhận được cú sốc tâm lý.

Trong bối cảnh đó, một bộ phận nhà đầu tư, đặc biệt ở độ tuổi 25-35, rơi vào tình trạng quen thuộc: có tiền nhàn rỗi nhưng không biết để đâu cho hợp lý.

Gửi ngân hàng thì lãi suất thấp. Đầu tư cổ phiếu hoặc tiền số thì lo mất ngủ vì biến động. Mua bất động sản lại chưa đủ vốn hoặc chưa muốn gánh thêm áp lực vay. Tiêu hết thì không cam lòng.

Không ít người chọn cách chờ. Nhưng chờ trong lo lắng, vì tiền để yên quá lâu cũng là một dạng rủi ro và luôn trong trạng thái "đang mất tiền vì tiền không sinh lời".

Trong bối cảnh đó, một khái niệm bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn trong các cuộc trò chuyện riêng tư giữa những người làm văn phòng, chủ doanh nghiệp nhỏ, hay người đã từng trải qua vài chu kỳ thị trường: chứng chỉ quỹ mở trái phiếu.

Điều đáng nói là, không giống cổ phiếu hay tiền số - nơi thông tin tràn ngập trên mạng xã hội - quỹ trái phiếu thường xuất hiện rất lặng lẽ. Ít khoe lợi nhuận, ít câu chuyện “x2 tài khoản”, cũng hiếm khi được quảng bá rầm rộ.

Anh Tùng Anh (32 tuổi, nhân viên công nghệ tại Hà Nội) chia sẻ rằng anh bắt đầu tìm đến quỹ trái phiếu sau một giai đoạn “đu đỉnh” cổ phiếu năm 2022. “Lúc đó tôi không muốn rút hết tiền khỏi thị trường, nhưng cũng không đủ tự tin để tiếp tục đánh cổ phiếu. Tôi chuyển một phần sang quỹ trái phiếu, coi như chỗ đậu tạm cho tiền.”

Chị Hương (29 tuổi, kinh doanh online) thì bắt đầu đầu tư chứng chỉ quỹ sau khi rút tiền gửi tiết kiệm đáo hạn. “Không phải tôi kỳ vọng lãi cao, chỉ là muốn tiền đỡ mất giá hơn mà không phải theo dõi mỗi ngày.”

Bạn Nguyễn Khánh Toàn (20 tuổi, sinh viên) cho biết, do chưa có nhiều kinh nghiệm và kiến thức về các kênh đầu tư rủi ro cao như cổ phiếu hay tiền số, nên hiện tại Toàn vẫn còn khá thận trọng.

Với khoản tiền tiết kiệm nhỏ tích lũy được trong quá trình học tập và làm thêm, Toàn lựa chọn bắt đầu làm quen với đầu tư thông qua chứng chỉ quỹ, trong đó được tư vấn ưu tiên các quỹ trái phiếu để vừa học cách đầu tư, vừa hạn chế rủi ro trong giai đoạn đầu.

Những câu chuyện như vậy không hiếm. Điểm chung là: nhà đầu tư không tìm kiếm sự bứt phá, mà tìm kiếm sự ổn định tương đối trong một giai đoạn thị trường nhiều bất định và chuẩn bị cho sự bứt phá trong chính kiến thức của bản thân về đầu tư tài chính.

Vậy bản chất của chứng chỉ quỹ mở trái phiếu là gì? Vì sao công cụ này thường được nhắc đến như một lựa chọn “phòng thủ” trong danh mục đầu tư?

Quỹ trái phiếu: 'Không giỏi công nhưng giỏi tốt'

Theo ông Lâm Tuấn, chuyên gia tư vấn tài chính cá nhân, sai lầm lớn nhất của nhiều người khi nghe đến quỹ trái phiếu là kỳ vọng sai vai trò của nó.

“Quỹ trái phiếu không sinh ra để làm bạn giàu nhanh. Nó sinh ra để giúp bạn không làm những quyết định ngu với tiền nhàn rỗi,” ông Tuấn nhận định.

Ông giải thích, về bản chất, chứng chỉ quỹ mở trái phiếu là một hình thức đầu tư gián tiếp. Thay vì cá nhân tự đi mua từng trái phiếu - vốn đòi hỏi số tiền lớn, kiến thức tài chính và khả năng theo dõi rủi ro - nhà đầu tư góp tiền chung với nhiều người khác vào một quỹ.

Số tiền này được quản lý bởi đội ngũ chuyên nghiệp, dùng để đầu tư vào một danh mục gồm nhiều loại trái phiếu khác nhau: trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu ngân hàng, trái phiếu Chính phủ…

“Bạn không trực tiếp cho doanh nghiệp vay tiền. Bạn chỉ nắm giữ chứng chỉ quỹ - tức là quyền sở hữu một phần của cả rổ trái phiếu,” ông Tuấn nói.

Khác với cổ phiếu, nơi nhà đầu tư trở thành cổ đông và chịu rủi ro gắn với kết quả kinh doanh, trái phiếu mang bản chất cho vay. Bên phát hành vay tiền, trả lãi định kỳ và hoàn vốn khi đến hạn. Ít kịch tính hơn, ít biến động hơn - nhưng cũng ít cơ hội tăng đột biến.

Một ưu điểm quan trọng của quỹ trái phiếu là chia nhỏ rủi ro. Nếu một doanh nghiệp gặp vấn đề, tác động sẽ được phân tán trong toàn bộ danh mục. Ngoài ra, quỹ có thể chủ động điều chỉnh danh mục khi điều kiện thị trường thay đổi - điều mà nhà đầu tư cá nhân rất khó tự làm.

Tuy nhiên, ông Lâm Tuấn nhấn mạnh: quỹ trái phiếu không phải gửi tiết kiệm.

“Ngân hàng có cam kết lãi suất. Quỹ thì không. Giá chứng chỉ quỹ có thể lên hoặc xuống theo ngày, dù biên độ thường nhỏ hơn cổ phiếu.”

Lợi nhuận của quỹ trái phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lãi suất thị trường, chất lượng trái phiếu trong danh mục, và cách quản lý của quỹ. Trong một số giai đoạn lãi suất tăng nhanh hoặc thị trường trái phiếu gặp biến động, quỹ vẫn có thể ghi nhận mức giảm ngắn hạn.

Vì vậy, quỹ trái phiếu không phù hợp với người cần tiền gấp trong vài tuần, cũng không phù hợp với người không chấp nhận được việc tài sản có lúc giảm giá.

Theo ông Tuấn, nhóm nhà đầu tư phù hợp với quỹ trái phiếu thường có những đặc điểm sau: Có tiền nhàn rỗi trong trung hạn, chưa có kế hoạch sử dụng ngay, muốn lợi suất tốt hơn gửi ngân hàng, nhưng không chịu được biến động mạnh.

“Hiểu đúng thì bạn sẽ dùng đúng. Hiểu sai thì rất dễ thất vọng,” ông nói.

Một điểm khác khiến nhiều người e ngại là từ “quỹ”, vì cảm giác phức tạp và xa vời. Nhưng thực tế, với mô hình quỹ mở, nhà đầu tư có thể mua thêm khi có tiền và bán lại cho quỹ khi cần - không bị “kẹt” như bất động sản, cũng không cần canh bảng điện liên tục.

“Quỹ trái phiếu giống như một chỗ đỗ tạm an toàn hơn cho tiền, trong lúc bạn chưa sẵn sàng làm điều gì mạo hiểm hơn,” ông Lâm Tuấn ví von.

Ông cũng lưu ý rằng, trong bối cảnh thị trường biến động mạnh, việc không làm gì liều lĩnh đôi khi đã là một quyết định đầu tư đúng.

“Không phải lúc nào cũng phải kiếm tiền. Có lúc mục tiêu chỉ là giữ tiền không bị mất oan,” ông Tuấn nói.

Bên cạnh đó, chất lượng trái phiếu trong danh mục và năng lực quản lý của quỹ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Do vậy, việc chọn quỹ trái phiếu mở nào uy tín cũng là vấn đề nhà đầu tư cần cân nhắc.

Quỹ trái phiếu không phải phép màu. Nó không thay thế cổ phiếu, không cạnh tranh với bất động sản, cũng không hấp dẫn như những câu chuyện làm giàu nhanh. Nhưng trong một danh mục đầu tư cân bằng, nó có thể đóng vai trò như một lớp đệm - giúp nhà đầu tư ngủ ngon hơn giữa những con sóng lớn của thị trường tài chính.

Khi ai đó nói: “Tôi có phân chia một phần tiền trong quỹ trái phiếu”, người nghe sẽ hiểu rằng: đó không phải là sự bảo thủ, mà là một lựa chọn có chủ đích, ông Tuấn nói.