Thu nhập không tăng kịp chi tiêu: Gia đình trẻ làm gì để không 'thắt lưng buộc bụng'?

Thu nhập không đuổi kịp chi tiêu

Bước sang năm 2026, áp lực chi phí sinh hoạt tiếp tục đè nặng lên các gia đình trẻ tại Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh sau căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá năng lượng, logistics và hàng hóa thế giới tăng cao, người tiêu dùng trong nước cũng chịu tác động trực tiếp từ làn sóng tăng giá kéo dài.

Dù thu nhập của người lao động vẫn tăng, tốc độ này được cho là chưa đủ để tạo cảm giác “dễ thở” về tài chính.

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026 của Tổng cục Thống kê Việt Nam, thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng/tháng, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy chỉ 31,8% hộ gia đình cảm nhận thu nhập được cải thiện, trong khi tới 64% cho biết thu nhập gần như không thay đổi.

Khoảng cách giữa mức tăng thu nhập và áp lực chi tiêu khiến tâm lý tiêu dùng của người Việt trở nên thận trọng hơn rõ rệt. Báo cáo Vietnam Consumer Trends 2026 của Cimigo nhận định người tiêu dùng Việt Nam đang chuyển sang trạng thái “kiểm soát thay vì hưởng thụ”, ưu tiên giá trị thực tế, cân nhắc kỹ trước khi mua sắm và trì hoãn các khoản chi lớn.

Xu hướng “thắt chặt có chọn lọc” cũng thể hiện rõ trong mùa mua sắm Tết 2026. Theo khảo sát Worldpanel by Numerator Vietnam, khoảng 60% người được hỏi cho biết sẽ cắt giảm chi tiêu cho các mặt hàng không thiết yếu để cân bằng ngân sách gia đình, trong khi hơn 70% ưu tiên chi cho nhu cầu cơ bản như thực phẩm và sinh hoạt thiết yếu.

Áp lực tài chính đặc biệt lớn tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi giá thuê nhà, chi phí nuôi con và bất động sản liên tục leo thang. Trên nhiều diễn đàn tài chính cá nhân và cộng đồng người trẻ Việt Nam, câu chuyện “lương không theo kịp chi phí sống” xuất hiện ngày càng phổ biến. Nhiều người cho rằng mức thu nhập 20-30 triệu đồng/tháng hiện không còn tạo cảm giác dư dả như vài năm trước, đặc biệt với những người đang thuê nhà hoặc có kế hoạch mua nhà.

Chính áp lực này đang làm thay đổi mạnh hành vi tài chính của thế hệ trẻ. Nếu trước đây giải pháp phổ biến là cắt giảm chi tiêu, thì hiện nay nhiều người lựa chọn hướng đi chủ động hơn: gia tăng nguồn thu nhập.

Xu hướng “kiếm thêm” đang diễn ra mạnh ở nhóm nhân sự văn phòng, kỹ sư, chuyên viên kỹ thuật hay lao động tri thức tại các thành phố lớn. Sau giờ làm, nhiều người bắt đầu bán hàng online, nhận việc freelance, dạy thêm kỹ năng, chạy xe công nghệ hoặc đầu tư nhỏ để tạo thêm dòng tiền.

Điểm đáng chú ý là các công việc này không còn mang tính tạm thời hay “chống cháy”, mà đang dần trở thành một phần trong chiến lược tài chính dài hạn của nhiều gia đình trẻ.

Chị Thu Huệ, nhân viên kế toán tại Hà Nội, cho biết thu nhập chính của chị gần như không thay đổi trong hai năm qua, trong khi chi phí sinh hoạt tăng rõ rệt. Để cải thiện tình hình, chị bắt đầu bán đồ ăn online vào buổi tối. Ban đầu chỉ là vài đơn nhỏ cho bạn bè quen biết, nhưng sau khoảng nửa năm, nguồn thu này đã mang lại thêm khoảng 5-7 triệu đồng mỗi tháng, tương đương gần 30% lương chính.

Tương tự, anh Đức Thành (nhân viên văn phòng, Hà Nội), lựa chọn chạy xe công nghệ vào buổi tối. Theo anh, mục tiêu không phải vì thiếu tiền sinh hoạt, mà để duy trì kế hoạch tích lũy và đầu tư trong bối cảnh mọi chi phí đều tăng nhanh hơn trước. Trung bình mỗi tháng, công việc phụ giúp anh có thêm khoảng 6-8 triệu đồng.

Những câu chuyện như vậy ngày càng phổ biến tại các thành phố lớn. Áp lực chi phí là nguyên nhân trực tiếp, nhưng sâu xa hơn là sự thay đổi trong tư duy tài chính của thế hệ trẻ. Họ không còn muốn phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu cố định, mà bắt đầu xây dựng “đa nguồn thu nhập” như một cách phân tán rủi ro tài chính.

Các hình thức kiếm thêm hiện nay cũng rất đa dạng và linh hoạt. Người có chuyên môn có thể làm freelance viết lách, thiết kế, marketing hoặc dịch thuật. Người có kỹ năng ngoại ngữ mở lớp dạy thêm online. Một số khác thử sức với bán hàng trực tuyến, affiliate, kinh doanh nhỏ hoặc đầu tư tài chính quy mô thấp.

Sự phát triển của kinh tế số cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Chỉ với một chiếc điện thoại hoặc laptop, nhiều người đã có thể tạo thêm thu nhập ngoài công việc chính mà không cần vốn lớn.

"Kiếm thêm là cần thiết, nhưng phải tránh bẫy bận rộn"

Đáng chú ý, xu hướng “kiếm thêm” hiện nay không chỉ dừng lại ở mục tiêu tăng thu nhập ngắn hạn. Nhiều gia đình trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc tích sản và xây dựng tài sản dài hạn.

Nếu trước đây tích lũy thường gắn liền với gửi tiết kiệm ngân hàng, thì hiện nay danh mục tài sản của nhiều người đã đa dạng hơn. Chứng chỉ quỹ, cổ phiếu, đầu tư định kỳ hay bất động sản quy mô nhỏ đang trở thành lựa chọn phổ biến với những người trẻ có tư duy tài chính dài hạn.

Điều này phản ánh một bước chuyển quan trọng: từ tư duy “làm ra tiền” sang “để tiền tiếp tục tạo ra tiền”.

Theo ông Lê Đức Minh - Chuyên viên tư vấn hoạch định tài chính cá nhân của FIDT, xu hướng gia tăng thu nhập của các gia đình trẻ là tín hiệu tích cực, cho thấy khả năng thích ứng tốt hơn trước biến động kinh tế. Tuy nhiên, nếu không có chiến lược tài chính rõ ràng, nhiều người rất dễ rơi vào tình trạng “bận rộn hơn nhưng tài sản không tăng lên”.

Ông Minh cho rằng sai lầm phổ biến nhất hiện nay là thu nhập tăng bao nhiêu thì chi tiêu cũng tăng tương ứng bấy nhiêu. Khi có thêm tiền từ công việc phụ, nhiều người lập tức nâng cấp mức sống như đổi xe, mua sắm hoặc tiêu dùng nhiều hơn, thay vì chuyển phần thu nhập đó thành tài sản.

“Nguyên tắc quan trọng là phải tách biệt tiền kiếm thêm và tiền tiêu thêm. Ít nhất 30-50% thu nhập phụ nên được đưa vào tiết kiệm hoặc đầu tư dài hạn”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia, việc xây dựng danh mục đầu tư không cần bắt đầu bằng số vốn lớn. Điều quan trọng hơn là tính đều đặn và kỷ luật tài chính. Một khoản đầu tư nhỏ nhưng duy trì hàng tháng sẽ tạo ra hiệu ứng lãi kép đáng kể trong dài hạn.

Ông Minh cho rằng các sản phẩm như chứng chỉ quỹ hoặc đầu tư định kỳ là lựa chọn phù hợp với nhiều gia đình trẻ, bởi mức vốn ban đầu thấp và dễ tiếp cận. Khi kinh nghiệm tài chính tăng lên, nhà đầu tư có thể mở rộng sang các kênh khác như cổ phiếu hoặc bất động sản.

“Điều cốt lõi không phải kiếm được bao nhiêu tiền, mà là giữ lại được bao nhiêu và chuyển hóa được bao nhiêu thành tài sản”, ông nói.

Ngoài vấn đề đầu tư, ông Minh cũng lưu ý rằng việc làm thêm quá nhiều có thể tạo áp lực lớn về sức khỏe và hiệu suất công việc chính. Trong dài hạn, người trẻ cần chuyển từ tư duy “làm nhiều hơn” sang “làm hiệu quả hơn”.

Theo đó, thay vì kéo dài thời gian lao động vô hạn, mỗi cá nhân nên tập trung nâng cấp kỹ năng chuyên môn, cải thiện năng suất hoặc xây dựng nguồn thu nhập thụ động. Đây mới là hướng đi bền vững giúp gia tăng tài sản mà không đánh đổi toàn bộ thời gian cá nhân.

Bên cạnh đó, nguồn thu chính vẫn cần được xem là nền tảng tài chính quan trọng nhất. Công việc phụ chỉ nên đóng vai trò bổ trợ và hỗ trợ mục tiêu tích lũy. Nếu thu nhập phụ ảnh hưởng tới sức khỏe hoặc làm giảm chất lượng công việc chính, lợi ích tài chính về dài hạn có thể không còn đáng kể.

Theo ông Minh, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, khả năng linh hoạt trong thu nhập sẽ ngày càng quan trọng. Tuy nhiên, sự linh hoạt chỉ thực sự tạo ra khác biệt khi đi kèm với kỷ luật tài chính và chiến lược tích sản rõ ràng.

“Kiếm thêm giúp cải thiện dòng tiền hiện tại, nhưng đầu tư và tích sản mới là yếu tố quyết định sự ổn định tài chính trong tương lai”, ông Lê Đức Minh nhận định.