Thương mại điện tử tăng mạnh, số phận chợ đầu mối và hàng tạp hóa sẽ ra sao?

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới khi sức mua trong nước duy trì đà tăng, trong khi thương mại điện tử và các nền tảng số tiếp tục làm thay đổi cách hàng hóa được đưa từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng.

Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 8 tháng năm 2026 ước đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,6%.

Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng của thị trường là những thay đổi đáng kể trong cấu trúc phân phối. Người tiêu dùng ngày càng quen với việc tìm kiếm thông tin, so sánh giá và đặt hàng qua nhiều kênh khác nhau. Trong khi đó, khách hàng doanh nghiệp cũng chuyển dần từ các phương thức đặt hàng thủ công sang quản lý đơn hàng và nguồn cung trên nền tảng số.

Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy thương mại điện tử tiếp tục là một trong những kênh phân phối phát triển nhanh nhất. Quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ trực tuyến năm 2025 được ước tính đạt khoảng 32 tỷ USD, trong khi các mục tiêu phát triển thương mại điện tử giai đoạn tới tiếp tục hướng đến việc mở rộng tỷ trọng của kênh trực tuyến trong tổng mức bán lẻ.

Trao đổi với VietnamFinance, ông Nguyễn Đức Toàn, Tổng Giám đốc Điều hành MM Mega Market Việt Nam – doanh nghiệp bán buôn, bán lẻ thuộc TCC Group của Thái Lan cho rằng trong những năm tới, các mô hình bán buôn, bán lẻ, thương mại điện tử và logistics sẽ ngày càng kết hợp chặt chẽ, thay vì phát triển tách biệt.

- Thưa ông, MMVN đánh giá thế nào về những thay đổi lớn nhất của thị trường bán buôn và phân phối Việt Nam trong 3 - 5 năm qua? Những yếu tố nào đang tác động mạnh nhất đến cách doanh nghiệp đưa hàng hóa đến người tiêu dùng?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là ranh giới giữa bán buôn và bán lẻ đang dần thu hẹp.

Trước đây, hai mô hình này thường được phân biệt khá rõ. Bán buôn tập trung vào khách hàng doanh nghiệp, đại lý hoặc hộ kinh doanh, trong khi bán lẻ hướng trực tiếp đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, hiện nay một doanh nghiệp phân phối có thể đồng thời phục vụ nhiều nhóm khách hàng thông qua các kênh khác nhau. Khách hàng doanh nghiệp có thể đặt hàng trực tuyến, trong khi người tiêu dùng cá nhân có thể mua hàng tại cửa hàng hoặc thông qua ứng dụng.

Sự phát triển của thương mại điện tử và công nghệ khiến cách thức tổ chức hệ thống phân phối thay đổi nhanh hơn.

Theo chúng tôi, có một số yếu tố chính đang tác động đến việc đưa hàng hóa đến tay khách hàng.

Trước hết là yêu cầu ngày càng khác biệt giữa các nhóm khách hàng. Người tiêu dùng cá nhân quan tâm nhiều hơn đến sự tiện lợi và khả năng lựa chọn nhiều kênh mua sắm. Trong khi đó, khách hàng doanh nghiệp cần nguồn cung ổn định, giá cả phù hợp và khả năng xử lý đơn hàng nhanh.

Yếu tố thứ hai là yêu cầu kiểm soát nguồn hàng. Đặc biệt với thực phẩm, vấn đề không chỉ là đưa được hàng đến điểm bán mà còn là kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp phân phối tìm cách rút ngắn một số khâu trung gian và tăng cường thu mua trực tiếp từ vùng nguyên liệu.

Thứ ba là quá trình số hóa. Công nghệ đang được sử dụng từ khâu đặt hàng, quản lý tồn kho, dự báo nhu cầu cho đến logistics và giao hàng.

Bên cạnh đó, các yêu cầu liên quan đến tiết kiệm năng lượng, giảm rác thải và phát triển chuỗi cung ứng theo hướng bền vững cũng sẽ ngày càng ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.

- Thưa ông, hành vi mua hàng của khách hàng doanh nghiệp và người tiêu dùng đã thay đổi như thế nào dưới tác động của thương mại điện tử và mô hình mua sắm đa kênh?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Sự thay đổi thể hiện khá rõ ở cả khách hàng doanh nghiệp và người tiêu dùng cá nhân. Đối với khách hàng doanh nghiệp, nhiều quy trình đặt hàng truyền thống đang dần được thay thế bằng các nền tảng trực tuyến.

Trước đây, việc đặt hàng thường phụ thuộc vào gọi điện, xác nhận thủ công và xử lý chứng từ. Hiện nay, các nền tảng số giúp khách hàng chủ động hơn trong việc lựa chọn hàng hóa, quản lý đơn hàng và kiểm soát nguồn cung.

Tuy nhiên, sự thay đổi không chỉ nằm ở phương thức đặt hàng. Khách hàng B2B hiện cũng đặt yêu cầu cao hơn đối với chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm và tính ổn định của nguồn cung. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với nhóm nhà hàng, khách sạn, doanh nghiệp cung cấp suất ăn công nghiệp và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.

Đối với người tiêu dùng cá nhân, giá vẫn là một yếu tố quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất.

Khách hàng hiện quan tâm đồng thời đến giá, chất lượng, nguồn gốc sản phẩm, sự tiện lợi và thời gian giao hàng.

Việc mua sắm cũng không còn bị giới hạn trong một địa điểm. Một khách hàng có thể tìm hiểu sản phẩm trên nền tảng trực tuyến, đến cửa hàng xem hàng hoặc đặt hàng và nhận tại nhà.

Vì vậy, mô hình mua sắm đa kênh đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong hoạt động bán lẻ.

Chợ đầu mối và đại lý chưa bị thay thế

- Sự phát triển của các kênh bán hàng hiện đại có đang làm thay đổi vai trò của chợ đầu mối, đại lý và các tầng trung gian truyền thống trong hệ thống phân phối Việt Nam?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Tôi cho rằng các kênh hiện đại sẽ làm thay đổi vai trò của hệ thống phân phối truyền thống, nhưng không đồng nghĩa với việc thay thế hoàn toàn chợ đầu mối, đại lý hay cửa hàng truyền thống.

Thị trường Việt Nam có đặc điểm là cấu trúc phân phối rất đa dạng. Các chợ đầu mối, đại lý và cửa hàng truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa hàng hóa đến nhiều khu vực và nhóm khách hàng.

Điều đang diễn ra là một quá trình sắp xếp lại chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp hiện có xu hướng giảm bớt những tầng trung gian không cần thiết, đặc biệt đối với các nhóm hàng yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về chất lượng.

Tại MMVN, mô hình thu mua trực tiếp từ vùng sản xuất được áp dụng đối với một số nhóm hàng nhằm kiểm soát tốt hơn chất lượng và nguồn gốc hàng hóa.

Tuy nhiên, các nhà thương mại, đại lý và cửa hàng vẫn là nhóm khách hàng và đối tác quan trọng trong hệ thống phân phối.

Quá trình thay đổi này cũng không diễn ra với cùng tốc độ ở tất cả các địa phương. Tại các đô thị lớn, nơi thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng phát triển nhanh, mô hình mua sắm đa kênh có thể phổ biến hơn. Trong khi đó, tại nhiều khu vực khác, hệ thống phân phối truyền thống vẫn giữ vai trò lớn.

Một trong những điểm nghẽn quan trọng hiện nay là hạ tầng logistics, đặc biệt là chuỗi lạnh đối với thực phẩm tươi sống. Bên cạnh đó, mức độ số hóa giữa các doanh nghiệp và hộ kinh doanh vẫn chưa đồng đều. Nhiều giao dịch B2B vẫn được thực hiện bằng các phương thức thủ công.

- Trong 3-5 năm tới, MMVN dự báo thị trường bán buôn và phân phối Việt Nam sẽ phát triển theo hướng nào?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Trong những năm tới, tôi cho rằng thị trường sẽ phát triển theo hướng tích hợp hơn giữa bán buôn và bán lẻ. Doanh nghiệp sẽ không còn có thể chỉ dựa vào một mô hình hoặc một kênh bán hàng.

Thay vào đó, các mô hình bán hàng trực tiếp, trung tâm bán buôn, cửa hàng, kho giao hàng và nền tảng trực tuyến sẽ được kết hợp tùy theo từng nhóm khách hàng và từng khu vực thị trường.

Một trong những thay đổi lớn là logistics sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Khi khách hàng kỳ vọng thời gian giao hàng nhanh hơn và danh mục hàng hóa đa dạng hơn, doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào kho vận, hệ thống trung chuyển và quản lý tồn kho.

Với ngành thực phẩm, chuỗi lạnh sẽ tiếp tục là một mắt xích quan trọng. Khả năng bảo quản và vận chuyển hàng tươi sống không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm mà còn quyết định phạm vi mà doanh nghiệp có thể mở rộng hoạt động.

Về ngành hàng, tôi cho rằng thực phẩm tươi sống đáp ứng các tiêu chuẩn cao về an toàn thực phẩm sẽ tiếp tục có tiềm năng. Nhu cầu từ lĩnh vực HORECA - gồm khách sạn, nhà hàng và dịch vụ ăn uống - cũng được kỳ vọng tăng lên cùng với sự phát triển của du lịch và dịch vụ.

Ngoài ra, các sản phẩm nông sản có tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng, đặc sản địa phương và sản phẩm OCOP cũng có nhiều cơ hội hơn khi tham gia vào các hệ thống phân phối hiện đại.

Tuy nhiên, để mở rộng thị trường, các sản phẩm này cần giải quyết bài toán về chất lượng đồng đều, khả năng cung ứng ổn định và truy xuất nguồn gốc.

- Theo ông, Việt Nam cần cải thiện những yếu tố nào để thị trường bán buôn và bán lẻ phát triển hiệu quả hơn trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Theo tôi, cần đầu tư đồng bộ hơn vào hạ tầng logistics và thương mại. Trước hết là hệ thống chuỗi lạnh. Đối với thực phẩm tươi sống, đây là điều kiện quan trọng để giảm hao hụt và bảo đảm chất lượng hàng hóa trong quá trình vận chuyển. Tiếp theo là việc phát triển các kho trung chuyển và hệ thống logistics phù hợp với từng khu vực.

Việt Nam có thị trường tiêu dùng phân bố rộng, trong khi chi phí vận chuyển vẫn là một áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Việc bố trí hợp lý các điểm trung chuyển có thể giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí. Khâu giao hàng chặng cuối cũng cần tiếp tục được cải thiện khi thương mại điện tử phát triển.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, việc số hóa hoạt động mua bán B2B cũng là một yếu tố quan trọng. Các doanh nghiệp cần giảm dần các thao tác thủ công trong đặt hàng, quản lý tồn kho và xử lý đơn hàng.

Về phía MMVN, doanh nghiệp đang đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới đến năm 2030, nâng quy mô từ khoảng 30 trung tâm lên 54 trung tâm và mở rộng hoạt động tới 26 tỉnh, thành trên cả nước.

Xin cảm ơn ông!