Tín dụng xanh tăng tốc, ESG thành 'tấm vé' gọi vốn quốc tế

Tín dụng xanh đang trở thành một trong những kênh quan trọng để đưa dòng vốn vào các lĩnh vực phục vụ tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cùng với quá trình triển khai Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP), nhu cầu vốn cho năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh, sản xuất ít phát thải, giao thông bền vững và các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng lớn.

Đáng chú ý, Việt Nam đã có bước tiến quan trọng về chính sách khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg ngày 4/7/2025, quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh.

Việc lần đầu hình thành Danh mục xanh quốc gia được kỳ vọng tạo ra một bộ tiêu chí chung cho thị trường, qua đó hỗ trợ quá trình xác định, thẩm định và cấp vốn cho các dự án xanh.

Tín dụng xanh tăng nhanh, dư địa còn lớn

Thị trường tín dụng xanh tại Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây.

Nếu năm 2017 mới có khoảng 15 tổ chức tín dụng tham gia cho vay xanh, với dư nợ khoảng 180.000 tỷ đồng, đến cuối năm 2024 đã có 48 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ xanh, với tổng dư nợ gần 680.000 tỷ đồng.

Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, với 58 tổ chức tín dụng tham gia. Giai đoạn 2017-2024, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 21% mỗi năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế.

Dòng vốn hiện tập trung chủ yếu vào năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và nông nghiệp xanh. Đây là những lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn và tương đối thuận lợi trong việc xác định, đo lường tác động môi trường.

Tuy nhiên, dư địa mở rộng của tín dụng xanh còn rất lớn khi Danh mục xanh quốc gia bao gồm 45 loại hình dự án thuộc 7 nhóm lĩnh vực: năng lượng; giao thông vận tải; xây dựng; tài nguyên nước; nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học; công nghiệp chế biến, chế tạo; dịch vụ môi trường.

Điều này mở ra khả năng dòng vốn xanh tiếp tục được mở rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào năng lượng tái tạo.

Danh mục xanh cũng giúp doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn khi xây dựng dự án và làm việc với các tổ chức tín dụng, trong khi ngân hàng có thêm căn cứ để đánh giá tính phù hợp của dự án với các tiêu chí môi trường.

Tín dụng xanh cần những dự án đủ chuẩn để hấp thụ vốn

Dù nguồn vốn xanh trên thị trường quốc tế ngày càng được quan tâm, không phải dự án nào có yếu tố môi trường cũng dễ dàng tiếp cận nguồn vốn.

Trao đổi với VietnamFinance, bà Phạm Hoàng Ngọc Linh - Thành viên điều hành, Trưởng Bộ phận Tư vấn Nguồn nhân lực & Thay đổi - KPMG Việt Nam, cho biết Việt Nam đang có nhiều dự án tiềm năng trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh, công nghiệp giảm phát thải và giao thông bền vững.

Theo bà Linh, không ít dự án đã hoàn thiện về mặt kỹ thuật, có nhu cầu thị trường rõ ràng nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế.

“Điều thị trường đang thiếu không phải là sự quan tâm của nhà đầu tư. Ngược lại, sức hấp dẫn của Việt Nam ngày càng gia tăng nhờ triển vọng tăng trưởng kinh tế, cam kết đạt phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050 và các mục tiêu chuyển dịch năng lượng trong khuôn khổ JETP”, bà Linh nói.

Theo KPMG, điểm cần cải thiện nằm ở khoảng cách giữa chất lượng chuẩn bị dự án và yêu cầu của thị trường vốn quốc tế.

Các vấn đề phổ biến gồm thiếu dữ liệu ESG, chưa minh bạch thông tin, chưa lượng hóa đầy đủ tác động môi trường, hệ thống quản trị rủi ro chưa theo thông lệ quốc tế và chưa chứng minh được hiệu quả tài chính của dự án.

Điều này cho thấy để tín dụng xanh phát triển mạnh hơn, câu chuyện không chỉ nằm ở phía ngân hàng hay nguồn cung vốn. Doanh nghiệp cũng cần nâng cao chất lượng dự án và khả năng chứng minh những tác động tích cực về môi trường.

ESG trở thành lợi thế khi doanh nghiệp tìm vốn

Một xu hướng đáng chú ý của thị trường vốn quốc tế là nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến những dự án “xanh thuần túy”, mà ngày càng chú trọng các dự án chuyển đổi (transition projects).

Đây là những dự án hỗ trợ các ngành kinh tế hiện hữu giảm phát thải và chuyển sang mô hình tăng trưởng carbon thấp.

Theo KPMG, các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, hạ tầng truyền tải điện, giao thông xanh, công nghiệp phát thải thấp, trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng sạch và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu đang nhận được sự quan tâm.

Điều này mở rộng đáng kể không gian cho dòng vốn xanh tại Việt Nam. Cơ hội không chỉ dành cho các doanh nghiệp đã hoạt động trong lĩnh vực năng lượng sạch, mà còn dành cho các doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chuẩn bị từ sớm. Qua quá trình tư vấn, KPMG nhận thấy nhiều doanh nghiệp có dự án tiềm năng nhưng chưa tiếp cận được nguồn vốn xanh do chưa xây dựng hệ thống dữ liệu ESG đầy đủ, chưa thực hiện kiểm kê phát thải, chưa có lộ trình chuyển đổi với mục tiêu định lượng hoặc chưa thiết lập cơ chế quản trị theo thông lệ quốc tế.

“ESG không còn chỉ là yêu cầu về tuân thủ mà đã trở thành thước đo phản ánh năng lực cạnh tranh cũng như mức độ sẵn sàng tiếp nhận dòng vốn xanh”, bà Linh cho biết.

Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược ESG, hoàn thiện hệ thống quản trị phát triển bền vững, nâng cao chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa báo cáo và chuẩn bị hồ sơ dự án theo các chuẩn mực quốc tế.

Những doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ có nhiều lợi thế hơn khi tiếp cận tín dụng xanh, vốn chuyển đổi cũng như các nguồn vốn quốc tế.

Ở cấp độ quốc gia, KPMG cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa hệ thống phân loại xanh và các tiêu chuẩn công bố thông tin theo thông lệ quốc tế.

Song song với đó là nâng cao chất lượng nguồn cung dự án thông qua cải thiện dữ liệu ESG, chuẩn hóa quy trình chuẩn bị dự án và phát triển những dự án có quy mô đủ lớn để thu hút các nhà đầu tư tổ chức.

Một yếu tố khác là phát triển các cơ chế tài chính chuyển đổi và công cụ chia sẻ rủi ro, qua đó huy động thêm nguồn lực tư nhân cho quá trình thực hiện JETP và Chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia.

Theo KPMG, việc Việt Nam xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế cũng có thể mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái tài chính xanh và tài chính chuyển đổi, kết nối dòng vốn quốc tế với nhu cầu đầu tư trong nước.

Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể hướng tới vai trò trung tâm huy động và phân bổ dòng vốn xanh cho các dự án chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững trong khu vực ASEAN.

Nhìn rộng hơn, sự phát triển của tín dụng xanh đang tạo ra một vòng kết nối mới giữa chính sách, ngân hàng và doanh nghiệp.

Nhà nước xây dựng tiêu chuẩn; ngân hàng đưa vốn vào những dự án phù hợp; còn doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị, dữ liệu và khả năng đo lường tác động môi trường.

Khi các yếu tố này cùng được cải thiện, tín dụng xanh không chỉ tạo thêm một kênh vốn cho nền kinh tế mà còn có thể trở thành đòn bẩy giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu.