Trái đất tổn thương vì cuộc chiến Trung Đông: Phát thải 5 triệu tấn CO₂, cạn kiệt quỹ carbon toàn cầu

Phân tích cho thấy chỉ trong 14 ngày của cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, đã phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂. Theo đó, cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran là một thảm họa đối với khí hậu, làm tiêu hao ngân sách carbon toàn cầu với tốc độ nhanh hơn cả 84 quốc gia có lượng phát thải thấp nhất cộng lại.

Trong khi máy bay chiến đấu, máy bay không người lái và tên lửa gây thương vong cho hàng nghìn người, phá hủy cơ sở hạ tầng và biến nhiều khu vực Trung Đông thành vùng đất bị tàn phá môi trường, phân tích đầu tiên về chi phí khí hậu cho thấy cuộc xung đột đã tạo ra khoảng 5 triệu tấn khí nhà kính chỉ trong 14 ngày đầu.

Bản phân tích được chia sẻ với tờ Guardian, bổ sung thêm một góc nhìn về thiệt hại môi trường nghiêm trọng do các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch, căn cứ quân sự, khu dân cư và tàu thuyền trên biển gây ra.

“Mỗi cuộc tấn công bằng tên lửa đều là cái giá phải trả bằng một hành tinh nóng hơn và bất ổn hơn, và điều đó không khiến bất kỳ ai an toàn hơn,” ông Patrick Bigger, giám đốc nghiên cứu tại Viện Khí hậu và Cộng đồng, đồng thời là đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết.

“Mỗi vụ cháy nhà máy lọc dầu hay tấn công tàu chở dầu đều cho thấy rằng địa chính trị dựa trên nhiên liệu hóa thạch không thể tồn tại cùng một hành tinh đáng sống. Cuộc chiến này một lần nữa chứng minh rằng cách nhanh nhất để làm trầm trọng thêm khủng hoảng khí hậu là để lợi ích từ nhiên liệu hóa thạch chi phối chính sách đối ngoại", ông nói.

Liên minh Mỹ - Israel tuyên bố đã ném bom hàng nghìn mục tiêu bên trong Iran, trong khi Israel cũng tấn công hàng trăm mục tiêu khác ở Lebanon. Các báo cáo từ cả hai phía cho thấy mức độ phá hủy cơ sở hạ tầng là rất lớn.

Các công trình bị phá hủy chiếm phần lớn trong tổng lượng phát thải ước tính. Dựa trên báo cáo của tổ chức Trăng lưỡi đỏ Iran cho biết khoảng 20.000 tòa nhà dân sự đã bị hư hại, phân tích ước tính riêng lĩnh vực này đã tạo ra khoảng 2,4 triệu tấn CO₂ tương đương (tCO₂e).

Nhiên liệu là yếu tố lớn thứ hai. Các máy bay ném bom hạng nặng của Mỹ bay từ những nơi xa như phía tây nước Anh để thực hiện không kích vào Iran. Phân tích ước tính từ 150 đến 270 triệu lít nhiên liệu đã được sử dụng cho máy bay, tàu thuyền và các phương tiện hỗ trợ trong 14 ngày đầu, tạo ra khoảng 529.000 tấn CO₂e.

Một trong những hình ảnh gây sốc nhất là những đám mây đen và “mưa đen” bao phủ Tehran sau khi Israel ném bom bốn kho chứa nhiên liệu lớn quanh thành phố, khiến hàng triệu lít nhiên liệu bốc cháy. Phân tích ước tính từ 2,5 đến 5,9 triệu thùng dầu đã bị đốt cháy trong các cuộc tấn công này và những đợt trả đũa tương tự của Iran, thải ra khoảng 1,88 triệu tấn CO₂e.

Trong 14 ngày đầu, Mỹ mất 4 máy bay, trong khi Iran mất 28 máy bay, 21 tàu chiến và khoảng 300 bệ phóng tên lửa. Lượng khí thải từ các thiết bị quân sự bị phá hủy này ước tính lên tới 172.000 tấn CO₂e.

Ngoài ra còn có việc sử dụng bom, tên lửa và máy bay không người lái trên diện rộng. Dựa trên thông tin Mỹ và Israel đã tấn công hơn 6.000 mục tiêu trong Iran, trong khi Iran bắn khoảng 1.000 tên lửa, 2.000 máy bay không người lái và khoảng 1.900 tên lửa đánh chặn, phân tích ước tính các loại vũ khí này đã tạo ra khoảng 55.000 tấn CO₂e.

Tổng cộng, chỉ trong hai tuần đầu, cuộc xung đột đã tạo ra 5.055.016 tấn CO₂e, tương đương 131.430.416 tấn CO₂e trong một năm - gần bằng lượng phát thải của một nền kinh tế cỡ trung bình phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch như Kuwait. Con số này cũng tương đương tổng lượng phát thải của 84 quốc gia có mức phát thải thấp nhất cộng lại.

Ông Fred Otu-Larbi - tác giả chính của nghiên cứu từ Đại học Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên ở Ghana, cho biết: “Chúng tôi dự đoán lượng phát thải sẽ còn tăng nhanh nếu xung đột tiếp diễn, chủ yếu do các cơ sở dầu khí đang bị tấn công với tốc độ đáng báo động.”

Ông nói thêm: “Tất cả chúng ta đều phải sống với hậu quả của biến đổi khí hậu. Chi phí thực sự là bao nhiêu thì chưa ai biết, đó là lý do các nghiên cứu như thế này rất quan trọng. Việc đốt cháy lượng khí thải tương đương cả năm của Iceland chỉ trong hai tuần là điều không thể chấp nhận.”

Tính đến tháng 6/2025, các nhà khoa học khí hậu ước tính con người chỉ còn có thể phát thải khoảng 130 tỷ tấn CO₂ để có 50% cơ hội giữ mức tăng nhiệt toàn cầu dưới 1,5°C. Với tốc độ hiện tại khoảng 40 tỷ tấn mỗi năm, “ngân sách” này sẽ cạn vào khoảng năm 2028.

Ông Bigger cho rằng sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch do chiến tranh có thể dẫn đến việc khai thác dầu nhiều hơn. “Trong lịch sử, mỗi cú sốc năng lượng do Mỹ gây ra đều kéo theo sự bùng nổ khoan dầu, xây dựng các nhà ga LNG và mở rộng hạ tầng nhiên liệu hóa thạch. Cuộc chiến này có nguy cơ tạo ra sự phụ thuộc carbon kéo dài trong nhiều thế hệ.”

"Đây không chỉ là cuộc chiến vì an ninh, mà còn là cuộc chiến gắn với lợi ích kinh tế - chính trị của ngành nhiên liệu hóa thạch - và những người phải trả giá là thường dân Iran cùng các cộng đồng lao động trên khắp thế giới", ông nói.