TTCK trước ngưỡng nâng hạng: Có 'hạ nhiệt' được những cú sốc từ bên ngoài?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào kỳ review tháng 3 của FTSE Russell, với kỳ vọng sẽ được công bố nâng hạng vào đầu tháng 4 tới. Trước sự kiện quan trọng này, giới đầu tư kỳ vọng dòng vốn trong và ngoài nước sẽ sớm gia tăng trên thị trường.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, thị trường cũng đồng thời phải đối mặt với những cú sốc từ bên ngoài như căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hay trước đó là các vấn đề liên quan đến thuế quan toàn cầu. Điều này khiến tâm lý nhà đầu tư phần nào trở nên thận trọng.

Vì vậy, câu hỏi được đặt ra là: tiềm năng của thị trường chứng khoán Việt Nam trước thềm nâng hạng ra sao, và liệu câu chuyện nâng hạng có đủ sức giúp thị trường “hạ nhiệt” những tác động từ các thách thức toàn cầu?

Trao đổi về vấn đề này trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street), ông Nguyễn Kỳ Minh, Kinh tế trưởng Công ty Cổ phần Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam (IVS), cho rằng trong ngắn hạn thị trường toàn cầu cũng như Việt Nam có thể chịu những tác động nhất định. Tuy nhiên, về dài hạn, với những lợi thế đang có, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn được kỳ vọng duy trì đà tăng trưởng tích cực và tiếp tục là điểm đến hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Kỳ vọng nâng hạng và tác động của dòng vốn

Theo ông Minh, Việt Nam đã cơ bản đáp ứng các tiêu chí nâng hạng như FTSE trao đổi vào tháng 9 năm ngoái. Gần đây, vấn đề liên quan đến giao dịch của các nhà môi giới quốc tế cũng đã được Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các cơ quan liên quan tích cực xử lý thông qua việc ban hành Thông tư 08/2026. Nhờ đó, nút thắt lớn khiến FTSE trước đây còn băn khoăn đã được tháo gỡ.

Ông Minh cũng đề cập đến những quan ngại gần đây khi thị trường Indonesia nhận cảnh báo từ MSCI và FTSE liên quan đến cấu trúc thị trường và tỷ trọng một số cổ phiếu. Điều này làm dấy lên lo ngại đối với các thị trường Đông Nam Á nói chung do có nhiều điểm tương đồng. Tuy nhiên, theo đại diện IVS, Việt Nam có những khác biệt cơ bản so với Indonesia, do đó đây không phải trở ngại đáng kể đối với quá trình nâng hạng.

Về tổng thể, IVS dự báo gần như chắc chắn Việt Nam sẽ được xác nhận đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và sẵn sàng cho việc nâng hạng trong kỳ review tháng 3 của FTSE. Đây sẽ là tín hiệu tích cực về dài hạn cho thị trường. Tuy vậy, nhà đầu tư cũng cần phân biệt rõ lợi ích trong ngắn hạn và dài hạn.

Theo ông Minh, trong ngắn hạn, sự thay đổi về xếp hạng có thể dẫn tới hoạt động điều chỉnh danh mục của các quỹ có quy định đầu tư (mandate) khác nhau, qua đó tiềm ẩn những đợt rút vốn lớn tương tự như giai đoạn vừa qua.

Tuy nhiên về dài hạn, dòng vốn sẽ dần quay trở lại và tăng trưởng tích cực hơn sau khi quá trình tái cơ cấu hoàn tất. Nhiều nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn chưa hiểu rõ sự khác biệt về mục tiêu đầu tư của các nhóm quỹ này.

Về dòng vốn ngắn hạn, ông Minh cho biết các quỹ chỉ số đang sử dụng tham chiếu FTSE EM Secondary hiện quản lý tổng tài sản khoảng 200–300 tỷ USD. Với tỷ trọng dự kiến của thị trường Việt Nam vào khoảng 0,5%, thị trường có thể kỳ vọng dòng vốn tối thiểu 1-1,5 tỷ USD dịch chuyển vào ngay khi chính thức được đưa vào rổ chỉ số.

Trong khi đó, dòng vốn chủ động với quy mô đáng kể hơn sẽ có thời gian giải ngân linh hoạt hơn, có thể vào trước hoặc sau thời điểm nâng hạng. Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị quốc tế diễn biến phức tạp, nhóm nhà đầu tư này nhiều khả năng sẽ thận trọng hơn.

Hiện dòng tiền toàn cầu đang có xu hướng dịch chuyển về các thị trường an toàn như Mỹ. Điều này thể hiện rõ qua việc chỉ số USD (DXY) tăng mạnh, vượt mốc 99 điểm và tiến sát 100 điểm, mức cao nhất kể từ tháng 1/2026. Trong khi đó, vàng dù là tài sản trú ẩn lại có xu hướng giảm giá do được định giá bằng USD, đồng USD mạnh lên thường khiến giá vàng suy yếu.

Ở chiều ngược lại, các cơ quan quản lý của Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cấu trúc thị trường, bao gồm cơ chế CCP, nới room sở hữu nước ngoài, nâng cao chất lượng công bố thông tin, đồng thời tiếp tục củng cố các hệ thống giao dịch như KRX và phối hợp điều hành tỷ giá.

“Khi còn là thị trường cận biên (FM), Việt Nam là ngôi sao sáng nhất. Nhưng khi chuyển lên nhóm EM Secondary, chúng ta sẽ tạm thời đứng ở vị thế thấp hơn một số cây đa cây đề cũ. Vì vậy, để thực sự toả sáng và thu hút mạnh mẽ dòng vốn, việc cải tiến hệ thống, quy trình và nâng cao chuẩn mực minh bạch là yêu cầu khẩn thiết”, ông Minh nhấn mạnh.

Rủi ro địa chính trị và những tác động đến kinh tế toàn cầu

Bên cạnh câu chuyện nâng hạng, thị trường cũng phải đối mặt với các rủi ro đến từ căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông. Theo ông Minh, dù kịch bản này đã được nhiều tổ chức quốc tế dự báo từ trước, nhưng khi các hành động quân sự leo thang thực sự xảy ra, mức độ bất ngờ vẫn rất lớn.

Trong bối cảnh đó, giá năng lượng toàn cầu có thể tăng mạnh nếu Iran chặn các chuyến tàu chở dầu qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Đồng thời, các nhà sản xuất năng lượng lớn như Qatar cũng có nguy cơ phải tạm dừng sản xuất LNG nếu lo ngại các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Việc giá năng lượng leo thang sẽ kéo theo hàng loạt hệ quả như lạm phát tăng, chi phí sản xuất cao hơn, nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu, suy giảm thương mại quốc tế và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, tác động chủ yếu sẽ đến theo kênh gián tiếp do nền kinh tế có độ mở lớn. Bên cạnh đó, áp lực tỷ giá cũng có thể gia tăng trong bối cảnh dự trữ ngoại hối còn hạn chế, trong khi đồng USD và các đồng tiền dự trữ đang mạnh lên. Điều này cũng có thể kéo theo áp lực tăng lãi suất do chi phí vốn gia tăng.

Dầu mỏ là đầu vào của nhiều ngành sản xuất quan trọng như nhựa, phân bón (nitơ và các loại khí hữu cơ), năng lượng cho chuỗi sản xuất bán dẫn hay nguyên liệu cho ngành hóa chất và luyện kim. Vì vậy, việc 20% nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn sẽ tạo cú sốc lớn đối với toàn bộ chuỗi sản xuất toàn cầu, chứ không chỉ dừng lại ở chi phí vận tải.

Theo ông Minh, hiện chỉ một số tàu của Trung Quốc được phép lưu thông qua eo biển Hormuz, trong khi phần lớn tàu chở dầu khác vẫn đang phải dừng lại. Thậm chí, đã có thông tin cho thấy một số cường quốc châu Á quyết định tạm dừng xuất khẩu xăng dầu nhằm ưu tiên nguồn cung cho nhu cầu trong nước và bảo vệ kho dự trữ chiến lược.

“Tác động đối với kinh tế toàn cầu là rất lớn. Tuy nhiên, chính vì vậy mà tôi kỳ vọng các quốc gia liên quan sẽ sớm ngồi lại với nhau để tìm giải pháp thông qua đàm phán”, ông Minh cho biết.

Dù vậy, ông cũng cho rằng mức độ ảnh hưởng tới thị trường Việt Nam sẽ thấp hơn so với các quốc gia chịu tác động trực tiếp, đặc biệt khi nền kinh tế Việt Nam có cấu trúc khá đa dạng và đang trong giai đoạn vàng để tăng trưởng.