Từ bỏ lối sống YOLO: Người trẻ siết chặt ăn tiêu, dành từng khoản nhỏ đầu tư

Chi phí sống tăng khiến người trẻ thay đổi cách tiêu tiền

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6/2026 tăng 4,69% so với cùng kỳ năm trước, với cả 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính đều tăng giá. Trong đó, nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng mạnh nhất 7,17%, tiếp đến là giao thông tăng 5,29% và hàng ăn, dịch vụ ăn uống tăng 4,89%. Nhiều nhóm chi tiêu gắn liền với sinh hoạt hằng ngày như giáo dục tăng 3,39%, thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 3,17%, văn hóa, giải trí và du lịch tăng 3,32%. Điều phản ánh áp lực chi phí sống tiếp tục gia tăng đối với các hộ gia đình.

Nếu giai đoạn sau đại dịch chứng kiến sự bùng nổ của xu hướng "YOLO" (You Only Live Once - Bạn chỉ sống một lần), khi nhiều người sẵn sàng chi tiền cho các chuyến du lịch, concert, workshop, đồ sưu tầm hay những món đồ "hot trend" trên mạng xã hội, thì đến nay bức tranh đã có nhiều thay đổi.

Thay vì sẵn sàng chi tiền chỉ vì một sản phẩm đang được nhiều người nhắc đến, yếu tố giá trị sử dụng, tính cần thiết và khả năng đáp ứng mục tiêu tài chính cá nhân đang được đặt lên trước.

Là nhân viên marketing tại Hà Nội với thu nhập khoảng 17 triệu đồng/tháng, Minh Anh (24 tuổi) cho biết, hai năm trước, cô gần như không phải đắn đo khi dành tiền cho các chuyến du lịch ngắn ngày, concert hay mua những món đồ gây sốt trên mạng xã hội. Tuy nhiên, khi chi phí thuê nhà và sinh hoạt tăng lên, mỗi khoản chi đều được cân nhắc kỹ hơn.

Tương tự, gia đình anh Trần Việt và chị Thu Lan (TP.HCM) với tổng thu nhập khoảng 40 triệu đồng mỗi tháng từng dư dả để vừa trang trải sinh hoạt, vừa dành tiền cho các chuyến du lịch hay ăn ngoài vào cuối tuần. Nhưng khi học phí của con, tiền thực phẩm và các chi phí thiết yếu đồng loạt tăng, hai vợ chồng buộc phải cắt giảm nhiều khoản chi giải trí để duy trì quỹ dự phòng cho gia đình.

Ngay cả những hộ gia đình có mức thu nhập khá cũng không còn cảm thấy dư dả như trước. Gia đình chị Nguyễn Thanh Hương (Hà Nội) có thu nhập khoảng 70 triệu đồng/tháng từng duy trì khoản tiết kiệm ổn định hơn 1.000 USD sau khi chi tiêu. Tuy nhiên, chi phí giáo dục, nhà ở và sinh hoạt tăng liên tục khiến khoản tiền còn lại mỗi tháng giảm đáng kể. Kế hoạch đổi ô tô và mua thêm đồ điện tử vì thế cũng phải tạm hoãn.

Trao đổi với VietnamFinance, ông Bùi Thế Bảo - chuyên gia tài chính cá nhân, sáng lập Công ty Chìa Khóa Vàng cho rằng, chỉ số CPI chỉ phản ánh mức tăng giá bình quân của nền kinh tế, trong khi mỗi gia đình có một "rổ chi tiêu" khác nhau. Với những hộ gia đình có tỷ trọng chi lớn cho thực phẩm, tiền thuê nhà, xăng xe hay học phí, áp lực chi phí thực tế có thể cao hơn đáng kể so với mức lạm phát công bố.

Theo ông Bảo, khi chi phí sinh hoạt đồng loạt gia tăng, người dân buộc phải điều chỉnh kế hoạch tài chính, ưu tiên cắt giảm các khoản chi không thiết yếu và tăng tích lũy, xây dựng quỹ dự phòng. Giai đoạn hiện nay chưa phải khủng hoảng, nhưng là phép thử đối với sức khỏe tài chính của mỗi gia đình và người trẻ.

Xu hướng thắt chặt chi tiêu không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Tại Nhật Bản, sau nhiều năm vật lộn với lạm phát, người tiêu dùng ngày càng ưu tiên tiết kiệm và đầu tư thay vì mua sắm theo cảm hứng. Khảo sát của Văn phòng Nội các Nhật Bản cho thấy niềm tin tiêu dùng giảm mạnh, trong khi tỷ lệ người dự báo giá cả sẽ tiếp tục tăng trong một năm tới ở mức rất cao, khiến nhiều hộ gia đình cắt giảm các khoản chi không thiết yếu.

Tại Hàn Quốc, phong trào "No Buy Challenge" (thử thách không mua sắm) lan rộng trên mạng xã hội, khuyến khích người trẻ chỉ chi tiền cho nhu cầu thiết yếu và hạn chế mua sắm theo cảm xúc.

Trong khi đó, tại Mỹ, xu hướng "underconsumption core" trên TikTok cũng thu hút hàng triệu lượt xem với thông điệp sử dụng đồ dùng đến hết vòng đời, ưu tiên sửa chữa thay vì mua mới và từ bỏ áp lực chạy theo các xu hướng tiêu dùng.

Bức tranh tương tự cũng được phản ánh trong Deloitte Global Gen Z & Millennial Survey 2026. Khảo sát trên hơn 22.500 người thuộc hai thế hệ này tại 44 quốc gia cho thấy chi phí sinh hoạt tiếp tục là mối quan tâm số một trong năm thứ 5 liên tiếp. Có tới 55% Gen Z và 52% Millennials cho biết họ đã trì hoãn những quyết định quan trọng trong cuộc sống vì áp lực tài chính, trong khi phần lớn ngày càng ưu tiên sự ổn định tài chính thay vì theo đuổi lối sống tiêu dùng để tận hưởng trước mắt.

Dấu hiệu của tư duy tài chính trưởng thành

Trả lời VietnamFinance, ông Lâm Tuấn - CEO Tân Hương Phát Trading cho rằng, sự chuyển dịch từ lối sống "YOLO" sang ưu tiên tiết kiệm không chỉ là hệ quả của lạm phát hay chi phí sinh hoạt tăng cao mà còn phản ánh quá trình trưởng thành trong tư duy tài chính của thế hệ trẻ.

Ông cho rằng trong giai đoạn thu nhập tăng nhanh và mặt bằng lãi suất thấp, việc nhiều người sẵn sàng chi tiền để đổi lấy trải nghiệm là điều hoàn toàn dễ hiểu. Trải nghiệm cũng có thể được xem là một khoản đầu tư cho bản thân. Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi các quyết định tài chính bị chi phối bởi cảm xúc, hiệu ứng FOMO hay áp lực từ mạng xã hội thay vì dựa trên mục tiêu tài chính cá nhân.

"Khi chi phí sống gia tăng, mỗi quyết định chi tiêu đều có một 'chi phí cơ hội'. Một triệu đồng dùng để mua một món đồ theo xu hướng cũng đồng nghĩa với việc khoản tiền đó không còn được dùng để đầu tư, tích lũy hay xây dựng quỹ dự phòng. Người trẻ ngày nay bắt đầu nhìn rõ hơn sự đánh đổi này", ông Tuấn nhận định.

Theo vị chuyên gia, điều tích cực là xu hướng "tiêu dùng có tính toán" đang dần thay thế "tiêu dùng theo cảm xúc".

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng tiết kiệm nhiều chưa chắc đã đồng nghĩa với quản lý tài chính hiệu quả. "Nếu chỉ cắt giảm chi tiêu mà không đầu tư vào năng lực tạo thu nhập, kiến thức chuyên môn hay các tài sản có khả năng sinh lời thì rất khó theo kịp tốc độ tăng của chi phí sinh hoạt trong dài hạn."

Theo ông, một kế hoạch tài chính bền vững cần được xây dựng trên ba trụ cột gồm quản lý dòng tiền hiệu quả, gia tăng năng lực tạo thu nhập và đầu tư tích lũy dài hạn. Thiếu một trong ba yếu tố này, nền tảng tài chính cá nhân sẽ khó duy trì sự bền vững.

Vị chuyên gia cũng cho rằng người trẻ không nên cực đoan giữa hai lựa chọn "YOLO" và "thắt lưng buộc bụng".

"Quản lý tài chính cá nhân không phải là từ bỏ hiện tại để lo cho tương lai, cũng không phải tiêu hết hôm nay rồi để ngày mai tự lo. Điều quan trọng là xây dựng được một hệ thống tài chính giúp mỗi đồng tiền đều có mục đích rõ ràng", ông nói.

Ông khuyến nghị người trẻ áp dụng nguyên tắc "Thu nhập - Đầu tư - Tích lũy = Chi tiêu", thay vì chi tiêu trước rồi mới tiết kiệm phần còn lại. Cách tiếp cận này giúp việc đầu tư và tích lũy trở thành một thói quen ngay từ đầu, thay vì chỉ thực hiện khi còn dư tiền.

Theo ông Lâm Tuấn, trong bối cảnh kinh tế vẫn còn nhiều biến động, thế hệ trẻ có lợi thế hơn các thế hệ trước nhờ khả năng tiếp cận nhanh với kiến thức tài chính thông qua internet và mạng xã hội. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực rất lớn từ văn hóa tiêu dùng và sự lan truyền của các xu hướng trên nền tảng số.

Ông Lâm Tuấn cũng cho rằng đầu tư không phải là khái niệm quá cao siêu hay chỉ dành cho người có nhiều vốn. Theo ông, người trẻ hoàn toàn có thể bắt đầu từ những khoản tích lũy vài triệu đồng mỗi tháng, ưu tiên các sản phẩm an toàn và xây dựng thói quen đầu tư dài hạn.

Theo vị chuyên gia, khi người trẻ bắt đầu tự hỏi "Khoản chi này có đưa mình đến gần hơn mục tiêu tài chính hay không?", đó chính là dấu hiệu cho thấy tư duy tài chính đã thay đổi theo hướng trưởng thành hơn. Và trong bối cảnh chi phí sống tiếp tục neo ở mức cao, sự thay đổi này nhiều khả năng sẽ không chỉ là một xu hướng ngắn hạn mà sẽ dần trở thành thói quen tiêu dùng của cả một thế hệ.