Từ BRICS đến APEC, Việt Nam gia tăng vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu

Việt Nam mở thêm cánh cửa từ BRICS

Khi Brazil hoan nghênh quyết định của Chính phủ Việt Nam gia nhập BRICS vào ngày 13/6/2025, nước này đã thừa nhận tầm quan trọng của Việt Nam đối với lợi ích của nhóm. Chính phủ Brazil tuyên bố: “Việt Nam nổi bật như một nhân tố quan trọng ở châu Á. Những nỗ lực của Việt Nam trong việc thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia đang phát triển, củng cố sự đồng thuận với lợi ích của nhóm”.

Được thành lập năm 2009 và sau đó mở rộng thêm nhiều thành viên, BRICS trở thành một đối trọng ngoại giao ngày càng đáng chú ý với các cường quốc phương Tây truyền thống.

Theo bà Reena Marwah, Giáo sư tại trường Jesus and Mary College, Đại học Delhi, vị trí địa lý chiến lược và nền tảng kinh tế tăng trưởng ổn định khiến Việt Nam trở thành một đối tác quan trọng của BRICS. Từ một quốc gia chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, Việt Nam đã chuyển sang mô hình phát triển dựa trên cải cách, tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo. Đến tháng 7/2026, Việt Nam đã vượt qua ngưỡng thu nhập trung bình cao của Ngân hàng Thế giới, với tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người tăng lên 4.970 USD vào năm 2025.

Bốn mươi năm sau công cuộc Đổi Mới, quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường đã đưa Việt Nam đi theo nhiều đặc điểm của mô hình phát triển Đông Á, đặc biệt là chú trọng công nghiệp hóa và xuất khẩu. Sự chuyển đổi này được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và sự dịch chuyển cơ cấu từ nông nghiệp sang sản xuất công nghiệp, qua đó đưa Việt Nam trở thành một lựa chọn thay thế đáng chú ý trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, Việt Nam ngày càng giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định và các chính sách khuyến khích đầu tư đã thúc đẩy dòng vốn nước ngoài vào các nhà máy phục vụ xuất khẩu. Vị thế này còn được hỗ trợ bởi vị trí gần các trung tâm cung ứng của châu Á, mạng lưới các hiệp định thương mại và xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Đến năm 2026, Việt Nam đã theo đuổi chiến lược đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, giao thương với hơn 50 quốc gia và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với 14 quốc gia cùng Liên minh châu Âu. Mạng lưới này kết nối Việt Nam với các đối tác ở cả Bắc bán cầu và Nam bán cầu, bao gồm những cường quốc như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc; các quốc gia có nền kinh tế phát triển như Australia, Pháp, Anh và New Zealand; cùng các đối tác quan trọng trong ASEAN như Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan.

Ấn Độ làm chủ tịch BRICS, Việt Nam đứng trước những cơ hội mới

Năm 2026 đánh dấu lần thứ ba Ấn Độ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch BRICS kể từ khi nhóm được thành lập. Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 18 diễn ra khi địa chính trị, thương mại, công nghệ, năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang có nhiều thay đổi, mở rộng vai trò của các nền kinh tế mới nổi.

Dưới sự chủ trì của Ấn Độ, BRICS đang thúc đẩy chương trình nghị sự tập trung vào chuỗi cung ứng bền vững, cơ sở hạ tầng công cộng số, thanh toán bằng nội tệ, hợp tác về trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo, tài chính khí hậu và cải cách quản trị toàn cầu. Các ưu tiên này hướng tới việc đưa BRICS trở thành một nền tảng để các nước đang phát triển chủ động tham gia định hình các vấn đề kinh tế toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò là một diễn đàn thay thế.

BRICS hiện có 11 thành viên chính thức và một cơ chế “quốc gia đối tác” mới, trong đó có Việt Nam. Sự mở rộng này cho thấy BRICS đang phát triển thành một cơ chế hợp tác có nhiều cấp độ, có khả năng tham gia định hình các tiêu chuẩn và nguồn lực trong nền kinh tế toàn cầu.

Đối với Việt Nam, năm 2026 là một dấu mốc quan trọng khi quan hệ với Ấn Độ được nâng cấp đồng thời Việt Nam có vị thế mới trong BRICS. Những thay đổi này tạo thêm lựa chọn cho Hà Nội trong việc đa dạng hóa quan hệ đối tác, giảm rủi ro đối với chuỗi cung ứng và tăng tiếng nói trong các vấn đề kinh tế và công nghệ mới.

Sau chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ vào tháng 5/2026, Việt Nam và Ấn Độ đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Nâng cao, dựa trên định hướng về tầm nhìn chung, sự hội tụ về chiến lược và hợp tác thực chất.

Việc nâng cấp được hỗ trợ bởi 13 thỏa thuận hợp tác và mục tiêu đưa thương mại song phương lên 25 tỷ USD vào năm 2030. Điều này cho thấy quan hệ hai nước đang chuyển từ hợp tác trên nhiều lĩnh vực sang tập trung hơn vào những lĩnh vực có tính ưu tiên, như quốc phòng và an ninh hàng hải, kết nối và logistics, chuyển đổi xanh và công nghệ.

Song song với đó, vị thế đối tác BRICS mở thêm một kênh hợp tác để Việt Nam tiếp cận các nguồn tài chính phát triển, tăng cường hợp tác giữa cac nước đang phát triển và tham gia vào các vấn đề như khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, thanh toán bằng nội tệ, cơ sở hạ tầng số và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những cơ chế này bổ sung cho chính sách đối ngoại lấy ASEAN làm trọng tâm và vai trò của Việt Nam tại APEC, khi quốc gia sẽ đăng cai hội nghị này vào năm 2027. Đồng thời, BRICS mở cho Việt Nam một hướng tham gia sâu hơn vào mạng lưới hợp tác giữa các nền kinh tế mới nổi.

Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Nâng cao với Ấn Độ, vai trò của Việt Nam trong ASEAN, việc đăng cai APEC 2027 và vị thế đối tác BRICS cùng mở rộng các lựa chọn chiến lược của Hà Nội.

Các khuôn khổ hợp tác này giúp Việt Nam tránh phụ thuộc quá mức vào một nhóm đối tác duy nhất bằng cách đa dạng hóa các nguồn lực về an ninh, công nghệ và cơ sở hạ tầng. Chúng cũng tạo thêm lợi thế đàm phán về chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn và điều kiện tài chính, giúp Việt Nam có thêm lựa chọn khi làm việc với cả các đối tác truyền thống và các nền kinh tế mới nổi.

Quan trọng hơn, những cơ chế này tạo điều kiện để Việt Nam tham gia định hình các quy tắc mới về thương mại, thanh toán xuyên biên giới và quản trị công nghệ tại khu vực Ấn Độ Dương Thái Bình Dương, thay vì chỉ thích ứng với những thay đổi đã được quyết định.

Con đường phía trước

Giáo sư Marwah phân tích, để triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Nâng cao với Ấn Độ, Việt Nam nên ưu tiên những dự án có thể tạo ra kết quả sớm trong các lĩnh vực như hợp tác sản xuất quốc phòng, kết nối cảng và logistics, năng lượng tái tạo, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Những kết quả cụ thể sẽ giúp biến khuôn khổ hợp tác chính trị thành các dự án kinh tế có thể đo lường, củng cố niềm tin và tạo động lực cho hợp tác sâu hơn trong các lĩnh vực có giá trị cao.

Để tận dụng vị thế đối tác BRICS, Việt Nam cần chủ động tham gia các nhóm làm việc về thương mại, tài chính và công nghệ. Việt Nam có thể tìm kiếm các nguồn tài chính phát triển, cơ chế thanh toán bằng nội tệ và các sáng kiến nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Những cơ chế này cần được lựa chọn phù hợp với chiến lược công nghiệp của Việt Nam, qua đó giảm tác động từ các cú sốc bên ngoài và biến động tiền tệ.

Cuối cùng, Việt Nam cần tiếp tục điều chỉnh chính sách đa liên kết một cách linh hoạt, sử dụng quan hệ với Ấn Độ và BRICS để bổ trợ cho ASEAN và cân bằng quan hệ với các cường quốc. Mục tiêu là bảo đảm việc đa dạng hóa quan hệ với Ấn Độ, BRICS, ASEAN và các đối tác khác giúp củng cố vị thế của Việt Nam tại khu vực, thay vì tạo ra những ràng buộc mới. Cách tiếp cận này sẽ giúp Việt Nam duy trì quyền tự chủ chiến lược, đồng thời tận dụng tốt hơn các cơ hội về kinh tế và an ninh.

Vì vậy, kết quả cuối cùng của Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026, được thể hiện trong Tuyên bố New Delhi, sẽ được các thành viên, đối tác và những quốc gia đang cân nhắc tham gia theo dõi chặt chẽ. Điều họ quan tâm không chỉ là các tuyên bố chính trị mà còn là những kết quả cụ thể và lợi ích kinh tế mà BRICS có thể mang lại.

Trọng trách của Ấn Độ với vai trò Chủ tịch BRICS là bảo đảm nhóm không bị cuốn vào các tranh chấp song phương hoặc lợi ích riêng của từng quốc gia. Thay vào đó, BRICS cần chứng minh khả năng hoạt động như một cơ chế hợp tác thực chất, tập trung vào các vấn đề cụ thể và tạo ra một lựa chọn bổ sung, thay vì đối đầu, với trật tự toàn cầu hiện nay.