Từ 'mở cửa' đến 'mở đường': Ngoại giao trở thành động lực mới của tăng trưởng

Trong hơn ba thập kỷ hội nhập, ngoại giao Việt Nam đã góp phần mở rộng quan hệ với các đối tác, giữ vững môi trường hòa bình và nâng cao vị thế quốc tế của đất nước. Tuy nhiên, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất, vai trò của ngoại giao cũng được đặt ra với những yêu cầu mới.

Ngoại giao gắn với mục tiêu tăng trưởng

Phát biểu tại Phiên toàn thể “Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới - tư duy đột phá, hành động quyết liệt, kết quả thực chất”, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết sự kiện diễn ra trong thời điểm đặc biệt khi Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển mới với kỳ vọng bứt phá tăng trưởng và thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2045. Đây cũng là năm đầu tiên ngành Ngoại giao triển khai các nghị quyết chiến lược của Đại hội XIV của Đảng và Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV.

Theo Thủ tướng, Hội nghị Trung ương 3 đã tạo nền tảng cho bốn bước chuyển chiến lược gồm nâng cao năng lực lãnh đạo và vận hành của bộ máy; quản trị thống nhất không gian phát triển; xác lập mô hình phát triển dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ và con người; đồng thời nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

"Tất cả những nội dung của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Trung ương, của Bộ Chính trị đều trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến trách nhiệm của ngành ngoại giao và của Bộ Ngoại giao", Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo người đứng đầu Chính phủ, ngành ngoại giao đã góp phần hoàn thiện hệ thống quan điểm, chủ trương đối ngoại; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; đồng thời mở rộng không gian phát triển và huy động nguồn lực tài chính, công nghệ, nhân lực phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Kết quả đó được phản ánh qua gần 1.400 cam kết quốc tế được ký kết từ sau Đại hội XIII của Đảng; riêng từ đầu năm 2026 có hơn 300 cam kết mới, hơn 1.100 cam kết được đưa vào hệ thống theo dõi của Bộ Ngoại giao để thúc đẩy triển khai.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng cho rằng bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, tăng trưởng toàn cầu chậm lại và độ mở lớn của nền kinh tế Việt Nam đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại.

"Yêu cầu đặt ra đối với công tác ngoại giao phục vụ phát triển trong giai đoạn mới phải tạo chuyển biến căn bản về chất lượng phát triển, về năng suất, năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế", Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng, hơn 80 năm qua ngoại giao Việt Nam luôn có mặt ở những thời khắc quan trọng của đất nước, nhưng trong giai đoạn mới, nhiệm vụ không chỉ là giữ vững môi trường hòa bình mà còn phải chuyển hóa vị thế đối ngoại thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Đo hiệu quả bằng dòng vốn và công nghệ

Làm rõ hơn yêu cầu trên, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng ngoại giao kinh tế cần chuyển từ tư duy "xúc tiến" sang "kiến tạo nguồn lực".

Theo bà, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo chính sách. Vì vậy, Việt Nam cần trả lời ba câu hỏi chiến lược: thu hút nguồn lực nào cho mô hình phát triển mới; lựa chọn đối tác nào để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; và làm thế nào để chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng suất, công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn quốc tế với tổng vốn FDI đăng ký 7 tháng năm 2026 đạt 36,36 tỷ USD, tăng 50,9%; vốn hóa thị trường chứng khoán tương đương 82,3% GDP.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, quy mô vốn chưa đồng nghĩa với chất lượng.

"Lượng vốn tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Liên kết giữa khu vực trong nước và khu vực FDI còn hạn chế; chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển chưa được kỳ vọng; tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn hạn chế", bà nói.

Từ đó, Bộ Tài chính đề xuất năm chuyển đổi trong thu hút đầu tư: từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực; từ thu hút đại trà sang thu hút có trọng tâm; từ ưu đãi đầu tư sang cam kết đầu ra; từ thu hút từng dự án sang phát triển hệ sinh thái đầu tư; và từ xúc tiến sang quản trị theo kết quả.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao cũng cần chuyển từ xúc tiến đơn lẻ sang triển khai có hệ thống, có dữ liệu và theo dõi kết quả. Bộ Tài chính đề xuất xây dựng bản đồ nguồn lực quốc tế, danh mục nhà đầu tư mục tiêu, các nhóm công tác theo từng giao dịch lớn, cơ chế cảnh báo sớm về thương mại - đầu tư và tăng cường hợp tác với các định chế tài chính quốc tế.

"Trong thời kỳ tăng trưởng mới, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng các cuộc tiếp xúc hay văn bản được ký kết, mà phải được đo bằng quy mô ngoại tệ, vốn dài hạn được huy động vào nền kinh tế, số định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu", Thứ trưởng Bộ Tài chính chỉ rõ.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, ngoại giao không chỉ mở cửa mà còn phải mở đường cho vốn, công nghệ và cơ hội phát triển, đồng thời Bộ Tài chính cam kết phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao để biến tiềm năng thành dự án và dòng vốn.

Kiến tạo không gian phát triển mới

Ở góc độ chiến lược, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển cho rằng đối ngoại phải trở thành một trong những lực lượng quan trọng phục vụ đổi mới mô hình phát triển.

Theo ông, Nghị quyết 19 Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV xác định mô hình phát triển đến năm 2045 là tự cường, sáng tạo, bền vững và hội nhập, trong đó đối ngoại là một trong bảy mô hình phát triển thành phần. Đặc biệt, năm thành tố chủ động – toàn diện – hiệu quả – bản sắc – kiến tạo phát triển chính là năm đặc trưng cốt lõi của Mô hình đối ngoại trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh rằng đối ngoại phải chủ động dự báo các xu hướng địa chính trị, địa kinh tế, chuỗi cung ứng và công nghệ; phát huy sức mạnh của đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại Nhân dân; đồng thời triển khai đồng bộ ngoại giao kinh tế, công nghệ, số, văn hóa và khí hậu.

Đặc biệt, hiệu quả của đối ngoại phải được thể hiện ở khả năng chuyển hóa quan hệ chính trị thành dòng chảy thực chất về vốn, công nghệ, thị trường và nguồn lực phát triển.

Điểm mới cốt lõi là "ngoại giao kiến tạo phát triển", trong đó Việt Nam cần đẩy mạnh ngoại giao công nghệ, ngoại giao số, thu hút các tập đoàn đa quốc gia, tổ chức nghiên cứu và nhân tài quốc tế, đồng thời tham gia định hình các chuẩn mực mới về kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, tài chính xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh rằng đổi mới mô hình phát triển là một sự thay đổi sâu sắc, có ý nghĩa lịch sử, đòi hỏi công tác đối ngoại phải giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, đồng thời huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài để kết hợp với sức mạnh bên trong.

Trọng tâm của giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quan hệ hợp tác, mà còn chủ động mở rộng không gian phát triển, thu hút công nghệ, tri thức, nhân tài và các nguồn lực chất lượng cao, qua đó đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.