Tỷ phú Bill Gates cảnh báo lạnh người: AI khiến ‘1 tỷ người thiệt mạng’

Nhận định này đưa ông vào nhóm ngày càng đông các lãnh đạo công nghệ và nhân sự trong ngành lên tiếng về những rủi ro mang tính tồn vong mà AI có thể tạo ra.

“AI chắc chắn đủ mạnh để thúc đẩy những sự kiện có thể khiến một tỷ người thiệt mạng”, Gates nói trong một đoạn trích từ cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC.

Theo Bill Gates, mối nguy không chỉ nằm ở bản thân công nghệ mà còn ở cách con người sử dụng nó. Ông cho rằng chưa từng có một loại vũ khí nào mạnh như sự kết hợp giữa những người có ý đồ xấu và các công cụ AI tiên tiến nhất.

Phát biểu của Gates được đưa ra trong bối cảnh ngành công nghệ đang chứng kiến những bước tiến nhanh chóng của AI, đồng thời ngày càng xuất hiện nhiều cảnh báo về khả năng công nghệ này gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu.

Cuộc đua AI ngày càng làm dấy lên lo ngại

Trong những năm gần đây, AI đã chuyển từ một công nghệ chủ yếu phục vụ nghiên cứu và các ứng dụng chuyên biệt thành nền tảng được triển khai rộng rãi trong doanh nghiệp, tài chính, y tế, giáo dục và nhiều lĩnh vực khác. Khả năng xử lý thông tin, lập trình, tự động hóa và thực hiện các nhiệm vụ phức tạp của các mô hình AI thế hệ mới cũng tăng nhanh.

Tuy nhiên, chính tốc độ phát triển đó đang khiến một bộ phận chuyên gia lo ngại rằng các cơ chế kiểm soát có thể không theo kịp năng lực của công nghệ.

Tại Thung lũng Silicon, những cảnh báo về tác động thảm khốc tiềm tàng của AI cũng ngày càng xuất hiện thường xuyên. Một số nhân viên trong ngành thậm chí công khai bày tỏ lo ngại về việc các công ty đang chạy đua phát triển những hệ thống AI ngày càng mạnh mà chưa có đủ biện pháp bảo đảm an toàn.

Đầu tháng này, Jacob Coxon, một nhân viên của Anthropic, đã nghỉ việc và cáo buộc cả Anthropic lẫn OpenAI đang “đánh cược với mạng sống của chúng ta” khi chạy đua hướng tới AI siêu thông minh.

Một nhân viên khác của Anthropic cũng cho biết ông tin rằng có hơn 10% khả năng AI có thể khiến toàn bộ nhân loại biến mất trong thập kỷ tới. Đây là một đánh giá cá nhân về rủi ro trong tương lai, không phải dự báo đã được chứng minh, nhưng nó cho thấy mức độ lo ngại đang tồn tại ngay bên trong ngành phát triển AI.

Từ cảnh báo nội bộ đến cuộc tranh luận toàn cầu

Những phát biểu như vậy đã đưa một cuộc tranh luận vốn kéo dài nhiều năm trong giới AI ra trước công chúng. Đây là chủ đề gây chia rẽ sâu sắc, khi các chuyên gia vẫn bất đồng về mức độ nghiêm trọng cũng như xác suất xảy ra những kịch bản cực đoan.

Một bên cho rằng các hệ thống AI tiên tiến có thể mang lại những lợi ích khổng lồ cho khoa học, y tế, kinh tế và năng suất lao động. Bên còn lại cảnh báo rằng nếu AI ngày càng tự chủ và có khả năng thực hiện những nhiệm vụ phức tạp mà không được giám sát đầy đủ, hậu quả của việc sử dụng sai mục đích có thể vượt xa những rủi ro công nghệ truyền thống.

Những lo ngại này đã thúc đẩy nhiều lời kêu gọi các công ty AI tăng cường biện pháp bảo vệ và kiểm soát trước khi tiếp tục mở rộng năng lực của hệ thống.

Dario Amodei, CEO Anthropic, từng kêu gọi làm chậm quá trình phát triển AI nhằm có thêm thời gian xây dựng các cơ chế an toàn. Đề xuất này sau đó nhận được sự ủng hộ từ một số nhân vật nổi tiếng trong ngành, trong đó có CEO OpenAI Sam Altman và Elon Musk.

Tuy nhiên, việc làm thế nào để “làm chậm” cuộc đua AI vẫn là câu hỏi khó. Các công ty công nghệ đang cạnh tranh quyết liệt để phát triển những mô hình mạnh hơn, trong khi chính phủ và cơ quan quản lý ở nhiều quốc gia vẫn đang xây dựng các quy định nhằm kiểm soát công nghệ mới này.

Bill Gates: Tự kiểm soát AI là chưa đủ

Trong cuộc phỏng vấn với NBC, Gates cho rằng ngành công nghệ không thể chỉ dựa vào khả năng tự điều chỉnh của các công ty.

“Bạn cần lực lượng thực thi pháp luật và các chính trị gia tham gia vào cuộc thảo luận về việc các biện pháp bảo vệ và giám sát sẽ như thế nào”, Gates nói. “Và đó phải là một yêu cầu bắt buộc”.

Quan điểm này phản ánh một vấn đề lớn hơn đang được đặt ra trong quá trình quản lý AI: liệu các công ty phát triển công nghệ có thể tự đặt ra và thực thi những giới hạn đủ nghiêm ngặt hay không.

AI hiện có thể được sử dụng cho nhiều mục đích tích cực, từ hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển thuốc, phân tích dữ liệu đến tự động hóa công việc. Nhưng những năng lực tương tự cũng có thể bị khai thác cho các mục đích nguy hiểm nếu rơi vào tay những đối tượng có ý đồ xấu.

Theo Bill Gates, vì vậy, việc xây dựng hệ thống giám sát và các quy định pháp lý không nên chỉ được xem là trách nhiệm riêng của doanh nghiệp công nghệ.

Đây không phải lần đầu Gates cảnh báo về mặt trái của AI. Trong một bài viết hồi tháng 8, ông từng lập luận rằng những đối tượng xấu có thể tận dụng các công cụ AI ngày càng mạnh để thực hiện tấn công mạng, gian lận, phát tán thông tin sai lệch và nhiều hình thức gây hại trên quy mô lớn.

Đáng chú ý, những mục tiêu tiềm tàng có thể bao gồm bệnh viện, các tổ chức tài chính, lưới điện và hệ thống của chính phủ. Đây đều là những hạ tầng có vai trò quan trọng đối với hoạt động của xã hội hiện đại.

Điều khiến AI trở nên đặc biệt đáng chú ý là công nghệ này có khả năng giảm đáng kể chi phí và thời gian cần thiết để thực hiện nhiều nhiệm vụ phức tạp. Nếu năng lực đó bị sử dụng cho mục đích tấn công, phạm vi tác động có thể được mở rộng nhanh chóng.

Dù vậy, cảnh báo của Gates về khả năng một tỷ người thiệt mạng không đồng nghĩa với việc ông dự đoán kịch bản này chắc chắn xảy ra. Phát biểu của ông nhấn mạnh vào năng lực gây ra hậu quả cực lớn của AI khi công nghệ bị sử dụng sai mục đích, đặc biệt trong tay những người có ý đồ xấu.

Khi AI tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh, câu hỏi quan trọng đối với ngành công nghệ không chỉ còn là hệ thống có thể làm được gì, mà còn là con người cần xây dựng những hàng rào nào để bảo đảm chúng được sử dụng an toàn.