Tỷ phú trẻ Trung Quốc làm 'rung chuyển' cuộc đua AI toàn cầu

Cú "moonshot" làm đảo chiều cuộc đua AI

Yang Zhilin (Dương Chí Lâm), doanh nhân công nghệ 34 tuổi người Trung Quốc, đang trở thành cái tên được nhắc đến nhiều nhất trong giới trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu sau màn ra mắt đầy ấn tượng của mô hình Kimi K3.

Nhà sáng lập Moonshot AI nuôi dưỡng một tham vọng không hề nhỏ: tạo ra mô hình AI có thể cạnh tranh trực tiếp với những tên tuổi hàng đầu thế giới. Tham vọng ấy đang dần trở thành hiện thực khi Kimi K3 tạo nên cú hích lớn, làm thay đổi cách giới đầu tư và ngành công nghệ nhìn nhận cán cân cạnh tranh AI giữa Trung Quốc và Thung lũng Silicon.

Dấu ấn cá nhân của Yang còn được thể hiện ngay trong tên gọi tiếng Trung của Moonshot AI, mang ý nghĩa "Mặt tối của Mặt trăng" (Dark Side of the Moon), lấy cảm hứng từ album kinh điển của ban nhạc Pink Floyd phát hành gần hai thập kỷ trước khi anh ra đời.

Là người yêu thích các ban nhạc rock Anh thập niên 1970 như Led Zeppelin và Pink Floyd, Yang từng ví tham vọng của mình bằng một hình ảnh giàu tính biểu tượng. Trong cuộc trò chuyện với một nhà báo công nghệ Trung Quốc năm 2024, anh nói: "Chúng tôi có thể là những người đầu tiên khám phá mặt tối của Mặt trăng", hàm ý về khát vọng chinh phục những giới hạn mới của AI.

Tham vọng ấy nhanh chóng được hiện thực hóa. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi ra mắt, Kimi K3 đã tạo nên cơn sốt trên thị trường, với nhu cầu vượt xa năng lực phục vụ của Moonshot AI. Mô hình này nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giới nghiên cứu và cả các đối thủ cạnh tranh, đồng thời được đặt lên bàn cân với những mô hình hàng đầu của OpenAI và Anthropic về năng lực xử lý.

Không chỉ gây chú ý về hiệu năng, Kimi K3 còn được quảng bá là có chi phí vận hành thấp hơn đáng kể so với nhiều mô hình từ Thung lũng Silicon như ChatGPT của OpenAI hay Fable của Anthropic. Bên cạnh đó, việc được phát hành theo mô hình mã nguồn mở giúp doanh nghiệp và nhà phát triển có thể tự do tải về, điều chỉnh và triển khai theo nhu cầu.

Sự xuất hiện của Kimi K3 nhanh chóng làm thay đổi cách giới công nghệ nhìn nhận cuộc đua AI. Nhiều nhà đầu tư lo ngại lợi thế của các công ty Mỹ có thể bị thu hẹp, kéo theo làn sóng bán tháo trên thị trường cổ phiếu công nghệ toàn cầu. Đồng thời, mô hình này cũng khiến giới quan sát địa chính trị phải đặt lại câu hỏi về khả năng Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu công nghệ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Thế nhưng, trái ngược với tầm ảnh hưởng mà Kimi K3 tạo ra, người đứng sau Moonshot AI lại là một nhân vật khá kín tiếng.

Chân dung thiên tài kín tiếng của AI Trung Quốc

Một trong số ít lần Yang Zhilin xuất hiện trước công chúng là bài phát biểu tại hội nghị của Nvidia. Tại đây, anh chia sẻ triết lý phát triển AI của mình: "Chúng tôi tin vào việc dân chủ hóa trí tuệ nhân tạo thông qua các mô hình mở có thể triển khai ở bất cứ đâu, giúp mọi người trên thế giới tiếp cận AI dễ dàng hơn".

Ngoài tuyên bố đó, phần lớn bài trình bày kéo dài khoảng 40 phút tập trung vào các nội dung kỹ thuật chuyên sâu. Yang sử dụng tiếng Anh lưu loát, dù vẫn mang đậm chất giọng Trung Quốc, và gần như không đề cập đến những câu chuyện bên ngoài lĩnh vực công nghệ.

Sinh năm 1992 tại Sán Đầu, thành phố công nghiệp thuộc tỉnh Quảng Đông, Yang lớn lên ở một trong những Đặc khu Kinh tế đầu tiên của Trung Quốc. Khi anh chào đời, nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất đồ chơi nhựa lớn nhất thế giới.

Ngay từ thời trung học, Yang đã bộc lộ năng khiếu nổi bật về công nghệ khi giành giải tại Kỳ thi Olympic Tin học cấp tỉnh ở Quảng Đông – địa phương có quy mô dân số gần tương đương tổng dân số của Anh và Pháp cộng lại.

Thành tích ấy mở đường cho Yang bước vào Đại học Thanh Hoa, trường đại học danh giá bậc nhất Trung Quốc. Tuy nhiên, thay vì chỉ nhận suất tuyển thẳng nhờ thành tích Olympic, anh vẫn quyết định tham dự cả Kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia (Gaokao) lẫn kỳ thi riêng của Đại học Thanh Hoa. Theo truyền thông Trung Quốc, Yang giải thích ngắn gọn: "Tôi muốn chứng minh rằng mình hoàn toàn có thể làm được".

Ban đầu theo học ngành kỹ thuật nhiệt, Yang chuyển sang ngành khoa học máy tính từ năm thứ hai – quyết định được xem là đặt nền móng cho hành trình sau này trong lĩnh vực AI.

Trong những năm đại học, chàng trai mê nhạc rock còn tham gia một ban nhạc mang tên Splay, lấy cảm hứng từ cấu trúc dữ liệu "Splay Tree" trong khoa học máy tính.

Năm 2015, Yang nhận học bổng nghiên cứu sinh tại Đại học Carnegie Mellon (CMU), nơi anh học dưới sự hướng dẫn của hai chuyên gia AI Ruslan Salakhutdinov và William Cohen. Trong thời gian học tập, anh từng thực tập tại Google và Meta, nhưng từ chối các cơ hội nghề nghiệp ở Mỹ để trở về Trung Quốc.

"Zhilin rất quyết tâm quay về nước để khởi nghiệp. Tôi vẫn nhớ cậu ấy từng nói rằng, nếu không thử thành lập công ty riêng, cậu ấy sẽ hối tiếc suốt phần đời còn lại", Salakhutdinov chia sẻ trên mạng xã hội X.

Từ giấc mơ khởi nghiệp đến Moonshot AI trị giá 30 tỷ USD

Thực tế, Yang bắt đầu con đường kinh doanh từ khá sớm. Năm 2016, khi còn học tại CMU, anh thành lập Recurrent AI – công ty ứng dụng AI để giúp các nhà bán lẻ phân tích dữ liệu từ các cuộc trao đổi với khách hàng.

Quá trình xây dựng Recurrent AI giúp Yang học được cách gọi vốn và mở rộng doanh nghiệp, nhưng cũng mang đến những bài học đắt giá. Sau khi thành lập Moonshot AI vào năm 2023, một số nhà đầu tư của Recurrent AI cho rằng anh chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục liên quan trước khi chuyển sang dự án mới.

Yang khẳng định đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý, song vụ việc vẫn được đưa ra Trung tâm Trọng tài Quốc tế Hồng Kông trước khi hai bên đạt được thỏa thuận hòa giải.

Cùng thời gian đó, Yang và các cộng sự xuất thân từ Đại học Thanh Hoa âm thầm phát triển Kimi – mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với tham vọng xây dựng một phiên bản ChatGPT ưu tiên tiếng Trung và có tính mở cao hơn.

Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo công nghệ Xiaojun Zhang năm 2024, Yang cho biết mục tiêu của anh không đơn thuần là tạo ra một sản phẩm mới mà là "thay đổi thế giới trong vòng 10 đến 20 năm tới".

Chỉ 2 năm sau, tham vọng ấy đã tạo nên những tác động vượt ra ngoài phạm vi ngành công nghệ. Thành công của Kimi K3 đã làm rung chuyển thị trường tài chính, khiến hàng trăm tỷ USD vốn hóa của nhiều tập đoàn AI và bán dẫn hàng đầu thế giới bị cuốn bay trong một phiên giao dịch.

Tuy nhiên, thành công cũng mang đến những thách thức mới. Chỉ vài ngày sau khi Kimi K3 được phát hành, Moonshot AI thông báo tạm ngừng tiếp nhận người dùng mới do hạ tầng tính toán không đáp ứng kịp tốc độ tăng trưởng.

"Kimi K3 đã nhận được sự đón nhận vượt xa kỳ vọng của chúng tôi. Trong 48 giờ qua, nhu cầu đã chạm tới giới hạn năng lực xử lý hiện tại. Để đảm bảo trải nghiệm cho người dùng hiện hữu, chúng tôi tạm thời dừng mở đăng ký mới và ưu tiên tài nguyên tính toán cho các thành viên hiện tại", công ty cho biết.

Dù vậy, những khó khăn trước mắt được cho là khó có thể cản trở kế hoạch niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông vào cuối năm nay. Theo các ước tính trên thị trường, Moonshot AI hiện được định giá khoảng 30 tỷ USD, đưa Yang Zhilin tiến gần hơn tới vị thế của một tỷ phú công nghệ trong cuộc đua AI toàn cầu.