VAMC cần chuyển từ đơn vị 'mua nợ để giữ' sang một thực thể xử lý nợ thực chất

Hơn 1 thập kỷ của VAMC

Kết thúc năm 2025, VAMC hoàn thành và hoàn thành vượt mức toàn bộ các chỉ tiêu kế hoạch kinh doanh được giao. Trong đó, hoạt động mua nợ xấu theo giá trị thị trường đạt 1.386 tỷ đồng, vượt 16% kế hoạch; tổng dư nợ gốc xử lý đạt 19.560 tỷ đồng, tương đương 168% kế hoạch, tăng mạnh so với năm 2024. Lũy kế đến hết năm 2025, VAMC đã xử lý, thu hồi được hơn 384 nghìn tỷ đồng dư nợ gốc.

Chia sẻ với báo chí, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định: “VAMC đã hoàn thành tốt trách nhiệm của mình, nhất là trong bối cảnh nợ xấu toàn hệ thống chịu áp lực gia tăng đáng kể sau giai đoạn đại dịch COVID-19, vai trò của VAMC là hết sức quan trọng và không thể thay thế”.

Cụ thể hơn, ông cho biết, trong những năm đầu, VAMC tập trung vào cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt và được trích lập dự phòng rủi ro trong thời hạn 5 năm, đồng thời có thể sử dụng trái phiếu đặc biệt vay tái cấp vốn từ NHNN. Đây có thể coi là "liều thuốc" hữu hiệu vừa giúp các TCTD phòng ngừa rủi ro thanh khoản và có thêm nguồn lực để cho vay hỗ trợ các doanh nghiệp vượt qua ảnh hưởng suy thoái toàn cầu.

Về mặt kỹ thuật, VAMC giúp đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng của các TCTD xuống dưới mức 3% theo đúng thông lệ quốc tế. Điều này không chỉ giúp các TCTD duy trì được hệ số tín nhiệm trong và ngoài nước, mà còn đảm bảo an toàn cho toàn hệ thống. Thực tế cho thấy, sau 5 năm đầu triển khai, khoảng 90% các TCTD đã tất toán trái phiếu đặc biệt, tự tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.

“Xuyên suốt hành trình hơn 10 năm qua, vai trò của VAMC được thể hiện rõ nét qua việc “làm sạch” bảng cân đối kế toán cho các TCTD, đồng thời tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp đang có nợ xấu nhưng có khả năng phục hồi thông qua việc cho vay bổ sung để từng bước trả nợ cũ, cũng như nợ cho vay mới”, ông Hùng khẳng định.

Mặc dù đạt được nhiều thành tích ấn tượng song theo đại diện Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, hoạt động của VAMC cũng tồn tại những hạn chế khách quan.

Ông cho hay, với vốn điều lệ ban đầu chỉ 500 tỷ đồng và sau này tăng lên 5.000 tỷ đồng, so với quy mô nợ xấu hàng trăm nghìn tỷ đồng của hệ thống TCTD, nguồn lực tài chính này còn rất hạn hẹp để có thể “mua đứt bán đoạn” theo giá thị trường một cách mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, với đội ngũ nhân sự hạn chế so với khối lượng nợ xấu cần xử lý, vì vậy, sau khi mua nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt hầu như VAMC ủy quyền toàn bộ cho chính các TCTD thực hiện việc theo dõi, đôn đốc thu hồi nợ chứ chưa tham gia trực tiếp vào quá trình xử lý nợ xấu, chưa thể hiện rõ vai trò dẫn dắt thị trường trong việc xử lý nợ xấu…

'Cuộc cách mạng' của VAMC

Theo ông Hùng, thời gian tới, VAMC cần thực hiện một cuộc cách mạng về tư duy để biến từ một đơn vị "mua nợ để giữ" sang một thực thể xử lý nợ thực chất và dẫn dắt thị trường.

Để thực hiện được nhiệm vụ này, đại diện Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng VAMC cần phải xây dựng được một đề án tổng thể, có trách nhiệm và nhìn nhận rõ vai trò của mình.

Thứ nhất, VAMC không thể chỉ làm nhiệm vụ mua nợ đơn thuần rồi ủy quyền ngược lại cho các TCTD, mà phải tổ chức tiến hành phân tích đánh giá và tiến hành thu hồi nợ xấu (kể cả nợ mua bằng trái phiếu đặc biệt), theo đó, tiếp tục tái cơ cấu và vận hành Sàn giao dịch nợ xấu (đã có) theo đúng nghĩa và coi đây là ưu tiên hàng đầu để tạo sự minh bạch.

Bên cạnh đó, VAMC cần phát triển mạnh các mảng môi giới, tư vấn, đấu giá, định giá tài sản và đặc biệt là thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường mua bán nợ xấu Việt Nam.

Thứ hai, mọi đề án đều sẽ chỉ nằm trên giấy nếu thiếu nguồn lực thực thi. Do vậy, cần tiếp tục tăng vốn điều lệ tối thiểu 15.000 -20.000 tỷ đồng để VAMC đủ nội lực mua nợ xấu theo giá thị trường, tạo ra vòng quay vốn nhanh thay vì chỉ mua bằng trái phiếu đặc biệt.

“Mặt khác cần đẩy mạnh và kiên quyết tái cơ cấu về nhân lực và phương thức quản trị. Trước hết cần kiện toàn bộ máy lãnh đạo từ Hội đồng thành viên, đến ban điều hành, xây dựng tiêu chí rõ ràng: Ai không đủ uy tín năng lực, không dám làm, không chịu trách nhiệm thì kiên quyết loại bỏ (kể cả cán bộ đương chức). Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế tiền lương thỏa đáng để thu hút cán bộ có năng lực trình độ, xây dựng đội ngũ chuyên gia có kỹ năng về tái cơ cấu doanh nghiệp, kiến thức pháp luật… với nguyên tắc rất rõ ràng: Ai làm được thì giao việc, ai không đáp ứng được thì thay thế”, ông Hùng cho hay.

Thứ ba, thiết lập hành lang pháp lý và quyền năng đặc biệt cho VAMC. Để phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới, cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động mua bán nợ của VAMC.

“Muốn vậy phải kiến nghị chính phủ xem xét sửa đổi Nghị định 53/2013/NĐ-CP, theo hướng trao cho VAMC quyền năng đặc biệt trong việc thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm, vượt ra ngoài các quan hệ dân sự cho vay thông thường và càng không thể coi VAMC như các công ty AMC của tổ chức tài chính cũng như các TCTD. Bởi VAMC không phải là TCTD, mà là công ty có chức năng, nhiệm vụ chuyên biệt xử lý nợ xấu”, ông nói.

Cuối cùng, ông cho rằng VAMC cần tập trung nguồn lực đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI trong việc hỗ trợ phân tích dữ liệu nợ xấu và tài sản bảo đảm của nợ xấu đã mua. Đồng thời, chủ động khai thác, kết nối dữ liệu nợ xấu từ nhóm 3 trở lên từ các TCTD, cũng như từ CIC, để tổ chức phân tích đánh giá và hỗ trợ ngược lại cho các TCTD trong việc xử lý nợ xấu cũng như tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu.

Nhìn vào mô hình các công ty quản lý tài sản quốc gia thành công trên thế giới (như tại Trung Quốc hay Hàn Quốc), họ được trao quyền lực rất lớn nhưng đi kèm với trách nhiệm và kỷ luật nghiêm khắc. “Do đó, trong tương lai VAMC phải là đơn vị dẫn dắt, tạo ra sự minh bạch cho thị trường mua bán nợ, phải là nơi hội tụ những chuyên gia định giá, tư vấn tài chính và tái cấu trúc doanh nghiệp tinh nhuệ nhất và có một sàn giao dịch nợ xấu chuyên nghiệp, nơi không chỉ có các định chế tài chính trong nước, mà cả các nhà đầu tư quốc tế cũng có thể tham gia mua bán một cách tin cậy”, ông nhấn mạnh.

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã nêu rất rõ: tất cả các doanh nghiệp đều cần tái cơ cấu để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số; các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực sản xuất, năng suất lao động và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm tạo hiệu quả cao nhất.

Trong Nghị quyết 79-NQ/TW đã nêu rõ VAMC là một trong số những đơn vị cần thực hiện nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động để hỗ trợ quá trình tái cơ cấu, đặc biệt là tái cơ cấu về tài chính, xử lý nợ xấu của khu vực DNNN, ngân hàng thương mại theo cơ chế thị trường.