Nửa sau thế kỷ XX, Đông Bắc Á nổi lên như một trong những khu vực có tốc độ công nghiệp hóa và tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới. Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và sau này là Trung Quốc đều từng tạo nên những "phép màu kinh tế" gây chú ý. Chỉ trong vài thập niên, các nền kinh tế này đã chuyển mình từ những nơi có mức thu nhập thấp hoặc trung bình trở thành các trung tâm sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu.
Mỗi quốc gia lựa chọn một con đường phát triển khác nhau, sở hữu những đặc điểm thể chế và mô hình kinh tế riêng. Những nghiên cứu kinh điển của Chalmers Johnson về Nhật Bản, Alice Amsden về Hàn Quốc hay Robert Wade về Đài Loan đã ghi nhận một điểm chung của các nền kinh tế Đông Á: phía sau quá trình công nghiệp hóa thành công luôn xuất hiện một lực lượng doanh nghiệp đủ quy mô và năng lực để dẫn dắt các ngành công nghiệp chiến lược. Những doanh nghiệp này không chỉ thúc đẩy đầu tư, đổi mới công nghệ và xuất khẩu mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế.
Đây cũng là một trong những đặc trưng của mô hình "Nhà nước kiến tạo phát triển" (Developmental State) - khái niệm được nhiều học giả sử dụng để lý giải sự cất cánh của các nền kinh tế Đông Bắc Á. Trong mô hình này, Nhà nước không thay thế vai trò của thị trường, mà tập trung xây dựng thể chế, hoạch định chiến lược phát triển và huy động các nguồn lực nhằm hình thành những doanh nghiệp có khả năng thực hiện các mục tiêu công nghiệp hóa quốc gia.
Một trong những điểm dễ gây nhầm lẫn khi nhìn vào các nền kinh tế Đông Bắc Á là cho rằng thành công của họ đến từ việc Nhà nước trực tiếp tạo ra các doanh nghiệp lớn. Trên thực tế, điều các quốc gia này hướng tới không phải là xây dựng một mô hình sở hữu cụ thể, mà là hình thành một lực lượng doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt nền kinh tế.
Để đạt được mục tiêu đó, Nhà nước sử dụng nhiều công cụ khác nhau như chính sách công nghiệp, định hướng xuất khẩu, ưu tiên tín dụng, đầu tư vào giáo dục, khoa học công nghệ và hạ tầng, đồng thời tập trung nguồn lực cho những ngành có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình phát triển. Nhờ thế, các doanh nghiệp có điều kiện tích lũy năng lực sản xuất, mở rộng quy mô, đầu tư dài hạn và từng bước tham gia cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tại Nhật Bản, các tập đoàn công nghiệp lớn được hỗ trợ thông qua chính sách công nghiệp và hệ thống tài chính để nhanh chóng mở rộng quy mô sau Thế chiến II. Hàn Quốc tập trung nguồn lực cho các chaebol, giao cho họ thực hiện các mục tiêu xuất khẩu và phát triển những ngành công nghiệp chiến lược. Đài Loan lại lựa chọn con đường xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ với sự hỗ trợ mạnh mẽ của các viện nghiên cứu, trường đại học và các khu công nghiệp công nghệ cao. Trong khi đó, Trung Quốc phát triển song song doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, tùy theo từng lĩnh vực chiến lược, nhưng đều đặt trong mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Khác nhau về mô hình, nhưng các nền kinh tế này đều hướng tới cùng một mục tiêu: xây dựng lực lượng doanh nghiệp có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, không phân biệt đó là doanh nghiệp tư nhân hay quốc hữu.
Việc các nền kinh tế Đông Bắc Á hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn là hệ quả tất yếu của quá trình công nghiệp hóa, khi nền kinh tế bước vào những ngành đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ phức tạp và khả năng cạnh tranh trên quy mô toàn cầu.
Giai đoạn đầu phát triển, những ngành có khả năng tạo nền tảng cho nền kinh tế như thép, cơ khí, đóng tàu, ô tô, điện tử hay bán dẫn đều đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, thời gian đầu tư kéo dài, mức độ rủi ro cao và năng lực quản trị phức tạp. Đây là những lĩnh vực mà phần lớn doanh nghiệp nhỏ khó có thể tự mình theo đuổi. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của các doanh nghiệp quy mô lớn giúp tập trung nguồn lực cho những khoản đầu tư dài hạn, tạo nền móng cho quá trình công nghiệp hóa và nâng cao năng lực sản xuất của cả nền kinh tế.
Khi nền kinh tế bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, vai trò của những doanh nghiệp này tiếp tục được mở rộng. Họ trở thành trung tâm của hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), là nơi tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa các công nghệ mới, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhiều ngành kinh tế.
Quan trọng hơn, một doanh nghiệp đầu tàu hiếm khi phát triển một cách đơn lẻ. Quá trình mở rộng của họ thường kéo theo sự phát triển của cả hệ sinh thái gồm doanh nghiệp phụ trợ, nhà cung cấp, logistics, tài chính, dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Từ đó, tác động lan tỏa không chỉ dừng lại ở quy mô của một doanh nghiệp, mà góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.
Ở góc độ rộng hơn, các doanh nghiệp dẫn dắt còn đóng vai trò kết nối nền kinh tế với chuỗi giá trị toàn cầu thông qua xuất khẩu, đầu tư quốc tế, chuyển giao công nghệ và xây dựng thương hiệu. Khi doanh nghiệp đủ lớn để cạnh tranh trên thị trường thế giới, lợi thế không chỉ thuộc về chính doanh nghiệp đó mà còn được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia.
Những "phép màu kinh tế" của Đông Bắc Á cho thấy những “Doanh nghiệp Quốc gia” dẫn dắt nền kinh tế không phải là sản phẩm của may mắn, mà là kết quả của một chiến lược phát triển được theo đuổi trong nhiều thập niên. Bài học ấy cũng mở ra một câu hỏi đáng suy ngẫm đối với các nền kinh tế đang phát triển: đâu sẽ là lực lượng doanh nghiệp đủ sức đưa quốc gia bước lên nấc thang cạnh tranh tiếp theo?
Tags:
(VNF) - Các tiếp viên hàng không của hãng WestJet (Canada) đã chính thức đình công vào ngày 2/8 sau khi các cuộc đàm phán với hãng hàng không lớn thứ hai của nước này đổ vỡ. Động thái này khiến hàng loạt chuyến bay trong cao điểm du lịch mùa hè bị hủy, đồng thời phản ánh những bất đồng ngày càng sâu sắc về cơ chế trả lương mà các tiếp viên hàng không trên khắp Bắc Mỹ đang phải đối mặt.
(VNF) - Số lượng doanh nghiệp mới tại Mỹ đang tăng lên mức kỷ lục khi ngày càng nhiều người lựa chọn tự kinh doanh thay vì làm thuê.
(VNF) - Những ngày cuối tháng 7, phía trước cổng chính Quốc hội Hàn Quốc ở Seoul xuất hiện 32 vòng hoa tang do khoảng 7.000 người gửi tới.
(VNF) - Sau chuỗi tăng giá lịch sử, vàng đang đứng trước câu hỏi lớn: liệu những kỷ lục vừa qua mới chỉ là khởi đầu, hay thị trường đã tiến gần đến ngưỡng bão hòa khi các động lực tăng giá dần thay đổi?
(VNF) - Bộ Tài chính Mỹ đã cảnh báo một số ngân hàng rằng Washington có thể can thiệp vào thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng yên, động thái được xem là bước đi mới nhất trong nỗ lực phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản nhằm bảo vệ đồng tiền đang chịu áp lực giảm giá mạnh.
(VNF) - Sự phản đối đồng loạt từ châu Âu, châu Á, Bắc Mỹ cùng những rạn nứt trong nội bộ tổ chức buộc Chủ tịch FIFA phải hủy kế hoạch.
(VNF) - Giá dầu đã tránh được những cú sốc tăng vọt cực đoan dù eo biển Hormuz bị gián đoạn giao thương trong suốt 5 tháng. Điều này đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố như việc các nước giải phóng kho dự trữ chiến lược, nhu cầu tiêu thụ tại châu Á suy yếu và đặc biệt là việc Trung Quốc cắt giảm mạnh nhập khẩu dầu thô.
(VNF) - Công thức tách quyền thương mại khỏi quyền quản lý mà FIFA đề xuất từng xuất hiện tại nhiều tổ chức thể thao với những kết quả rất khác nhau.
(VNF) - Chính phủ Nhật Bản và Hàn Quốc đã đồng loạt can thiệp vào thị trường ngoại hối bằng cách mua đồng nội tệ trên thị trường mở. Theo các nguồn tin, đây là một động thái phối hợp hiếm hoi và chưa từng có tiền lệ giữa hai quốc gia, nhiều khả năng có sự phối hợp của Mỹ.
(VNF) - Chứng khoán châu Á đồng loạt tăng mạnh nhờ sự phục hồi của nhóm cổ phiếu AI, trong khi đồng yên tiếp tục là tâm điểm trước quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) và những đồn đoán về các động thái can thiệp trên thị trường ngoại hối.
(VNF) - Cú đảo chiều của nhóm cổ phiếu AI đang khiến nhiều nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc mắc kẹt trong các khoản đặt cược bằng đòn bẩy. Diễn biến này phơi bày mặt trái của một cơn sốt đầu tư từng góp phần đưa chứng khoán nước này lên một trong những giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất lịch sử.
(VNF) - Từ vị trí thứ 6 chỉ một năm trước, Brazil đã vươn lên trở thành thị trường nhập khẩu ô tô Trung Quốc lớn nhất thế giới.
(VNF) - Một trong những hiện vật nổi tiếng và gây tranh cãi nhất lịch sử bóng đá liên quan tới huyền thoại Maradona chuẩn bị trở lại sàn đấu giá.
(VNF) - Phản ứng dữ dội của thị trường trái phiếu và chứng khoán Mỹ sau cuộc họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phản ánh sự hoài nghi của giới đầu tư đối với chiến lược "kiên nhẫn" của Chủ tịch Fed Kevin Warsh.
(VNF) - Từ một thị trường từng nằm ngoài tâm điểm của dòng vốn quốc tế, Hàn Quốc đang trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái AI toàn cầu. Mỗi biến động tại Seoul không còn chỉ là câu chuyện nội bộ của nền kinh tế lớn thứ tư châu Á, mà có thể trở thành tín hiệu cảnh báo đối với Phố Wall, Tokyo hay các trung tâm tài chính khác.
(VNF) - Quyết định giữ nguyên lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tạo ra những phản ứng trái chiều trên thị trường tài chính toàn cầu. Trong khi Phố Wall lao dốc vì áp lực từ cổ phiếu AI và nỗi lo lạm phát, giá vàng lại bật tăng gần 2% khi đồng USD suy yếu và nhu cầu tìm kiếm tài sản trú ẩn gia tăng.
(VNF) - Mỹ đang tiến gần hơn tới việc áp đặt một gói trừng phạt quy mô lớn nhằm vào Nga, trong đó nhắm trực tiếp vào các quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục mua dầu khí của Moscow. Động thái này được xem là bước đi mới nhất cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang dần có lập trường cứng rắn hơn với Nga, đồng thời thể hiện sự cải thiện trong quan hệ với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
(VNF) - Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang khi Washington đồng loạt siết các lĩnh vực chiến lược, còn Bắc Kinh cáo buộc Mỹ theo đuổi "chủ nghĩa bá quyền AI".
(VNF) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng các mức thuế quan mới của Mỹ về bản chất vẫn mang lại "tác dụng tương tự" như các mức thuế từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ vì trái luật hồi đầu năm nay, dù lần này chính quyền phải sử dụng một cơ sở pháp lý khác để triển khai.
(VNF) - Bước tiến mới trong công nghệ máy quang khắc DUV cho thấy Trung Quốc đang từng bước thu hẹp khoảng cách với các nhà sản xuất phương Tây, buộc ngành chip toàn cầu phải nhìn nhận lại cuộc đua công nghệ.
(VNF) - Không giống nhiều nền kinh tế điều hành chính sách tiền tệ bằng cách tăng hoặc giảm lãi suất, Singapore lựa chọn quản lý tỷ giá hối đoái của đồng nội tệ.
(VNF) - Đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất Trung Quốc trong hơn một thập kỷ không chỉ tạo nên cột mốc mới trên thị trường vốn, mà còn trở thành phép thử quan trọng đầu tiên tại châu Á đối với một sản phẩm tài chính hoàn toàn mới: hợp đồng tương lai tiền điện tử trước IPO.
(VNF) - Cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang khi Washington gia tăng sức ép với các công ty AI Trung Quốc, còn Bắc Kinh cáo buộc Mỹ theo đuổi "chủ nghĩa bá quyền AI" và cảnh báo sẽ đáp trả.
Thế giới hiện không chỉ có nguy cơ đối mặt với một hiện tượng thời tiết cực đoan. Điều đáng lo ngại hơn là sự kết hợp giữa một hiện tượng thời tiết quy mô lớn và một cú sốc nguồn cung trên thị trường dầu mỏ.
(VNF) - Các tiếp viên hàng không của hãng WestJet (Canada) đã chính thức đình công vào ngày 2/8 sau khi các cuộc đàm phán với hãng hàng không lớn thứ hai của nước này đổ vỡ. Động thái này khiến hàng loạt chuyến bay trong cao điểm du lịch mùa hè bị hủy, đồng thời phản ánh những bất đồng ngày càng sâu sắc về cơ chế trả lương mà các tiếp viên hàng không trên khắp Bắc Mỹ đang phải đối mặt.
(VNF) - Sau hơn 50 năm đưa vào sử dụng, khu tập thể Trương Định (phường Tương Mai, Hà Nội) đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục hư hỏng và bị cơi nới, lấn chiếm. Theo quy hoạch mới được công bố, khu tập thể sẽ được cải tạo, xây dựng lại bằng 2 tòa chung cư cao tối đa 30 tầng với hơn 1.000 căn hộ.
