Vì sao các tập đoàn toàn cầu không thể rời xa công nghệ Trung Quốc?

Washington đang tăng cường các biện pháp nhằm kiềm chế tham vọng công nghệ của Bắc Kinh. Tuy nhiên, nghịch lý đang ngày càng rõ nét: từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến pin xe điện, công nghệ Trung Quốc đang được tích hợp sâu hơn vào hoạt động kinh doanh của nhiều tập đoàn lớn nhất thế giới.

Apple đã tìm đến Alibaba và Baidu để cung cấp công nghệ AI tại Trung Quốc, trong khi Ford hợp tác với CATL về công nghệ pin. Volkswagen bắt tay với Xpeng để phát triển xe điện thông minh tại thị trường Trung Quốc, còn Stellantis đang mở rộng quan hệ với Leapmotor trong sản xuất xe điện và cùng mua sắm linh kiện.

Theo các nhà phân tích, một sự chuyển dịch mang tính cấu trúc đang diễn ra. Các doanh nghiệp Trung Quốc không còn đơn thuần là nhà sản xuất giá rẻ hay đối tác phục vụ thị trường nội địa, mà ngày càng trở thành nguồn cung công nghệ và đổi mới mà các công ty toàn cầu khó có thể dễ dàng thay thế.

“Cách đây 5 năm, Trung Quốc chủ yếu là nơi các công ty toàn cầu tìm đến để bán hàng. Ngày nay, trong một số lĩnh vực nhất định, Trung Quốc đang trở thành nơi họ tìm đến để tiếp cận năng lực công nghệ”, Kitty Fok, Giám đốc điều hành tại công ty nghiên cứu thị trường IDC China, nhận định với CNBC.

Đáng chú ý, xu hướng này diễn ra trong bối cảnh Washington liên tục mở rộng các biện pháp hạn chế công nghệ Trung Quốc.

Kể từ khi đưa Huawei vào danh sách hạn chế thương mại năm 2019, Mỹ đã áp dụng hàng loạt biện pháp kiểm soát đối với chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip. Washington cũng hạn chế một số khoản đầu tư của doanh nghiệp Mỹ vào lĩnh vực bán dẫn, công nghệ lượng tử và AI của Trung Quốc, đồng thời áp dụng các biện pháp hạn chế đối với những doanh nghiệp như Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC).

Từ thị trường tiêu thụ thành nguồn cung công nghệ

Trung Quốc đã xây dựng được vị thế đáng kể trong ngày càng nhiều ngành công nghệ quan trọng.

Theo Soumen Mandal, nhà phân tích chính tại Counterpoint Research, các hãng xe như BYD, Changan và Chery chiếm gần 63% thị trường xe điện toàn cầu trong năm 2025. Trong khi đó, các nhà sản xuất pin như CATL, BYD, CALB và Gotion nắm gần 70% thị trường.

Quy mô sản xuất, chi phí cạnh tranh, năng lực chế tạo sâu rộng, mức độ tích hợp chuỗi cung ứng và tốc độ đổi mới là những yếu tố khiến các doanh nghiệp toàn cầu tiếp tục hợp tác với các công ty Trung Quốc.

“Sự trỗi dậy về công nghệ của Trung Quốc đang chuyển từ lợi thế sản xuất chi phí thấp sang lợi thế về quy mô, chiều sâu chuỗi cung ứng và tốc độ đổi mới”, Mandal nói. Theo ông, các doanh nghiệp toàn cầu hiện phải tìm cách cân bằng giữa rủi ro địa chính trị và thực tế thương mại.

Sự thay đổi này thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực pin xe điện.

CATL đã trở thành một mắt xích quan trọng trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Ford, chẳng hạn, đang hợp tác với CATL để sử dụng công nghệ pin lithium-sắt-phosphate (LFP) của công ty Trung Quốc tại một nhà máy sản xuất pin trị giá 3,5 tỷ USD ở Michigan.

Theo Fok, một khi công nghệ pin xe điện Trung Quốc đã được tích hợp sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc loại bỏ nó không phải là điều có thể thực hiện trong thời gian ngắn.

“Trong lĩnh vực pin xe điện, sự thay đổi mang tính cấu trúc đã hoàn tất. Việc chuyển sang một nhà cung cấp khác không phải quyết định mua sắm có thể thực hiện trong một quý. Quá trình đó cần nhiều năm để thiết kế kỹ thuật, thử nghiệm và tái chứng nhận”, bà nói.

Dù vậy, với một số doanh nghiệp, việc hợp tác với các công ty công nghệ Trung Quốc trước hết vẫn nhằm mục tiêu cạnh tranh ngay tại thị trường Trung Quốc.

Theo Fok, các tập đoàn đa quốc gia cần dịch vụ AI hoặc hạ tầng điện toán đám mây cho hoạt động tại Trung Quốc buộc phải làm việc với các nhà cung cấp nội địa, do những hạn chế đối với nhà cung cấp nước ngoài.

“Ở bên trong Trung Quốc, trong nhiều trường hợp, đây không thực sự là một sự lựa chọn”, Fok nói, đồng thời dẫn trường hợp Apple hợp tác với Alibaba và Baidu trong lĩnh vực AI.

Lian Jye Su, nhà phân tích trưởng tại Omdia, cho rằng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc vẫn là động lực chính thúc đẩy nhiều quan hệ hợp tác kiểu này. Điều đó đặc biệt rõ trong ngành ô tô, khi các hãng xe toàn cầu ngày càng tìm đến các nhà cung cấp Trung Quốc về phần mềm, AI và những hệ thống công nghệ khác để phục vụ sản phẩm bán tại thị trường này.

Tuy nhiên, thị trường không phải yếu tố duy nhất.

Su cho rằng một “sự chuyển dịch mang tính cấu trúc chậm nhưng dai dẳng” đang diễn ra trong chuỗi cung ứng và dòng chảy đổi mới công nghệ ở các lĩnh vực như pin, xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và AI ứng dụng.

AI có thể trở thành mặt trận tiếp theo

Xu hướng này cũng đang bắt đầu lan sang lĩnh vực AI, nơi các mô hình AI Trung Quốc ngày càng mạnh đang thách thức quan niệm cho rằng doanh nghiệp chỉ tìm đến công nghệ Trung Quốc vì giá rẻ.

Một khảo sát của IDC đối với các doanh nghiệp châu Âu được thực hiện hồi đầu năm cho thấy yêu cầu về bảo mật, tuân thủ quy định và hiệu suất vượt trội mới là hai lý do hàng đầu khiến doanh nghiệp sử dụng rộng rãi các mô hình AI Trung Quốc, thay vì yếu tố chi phí.

“Vì vậy, câu chuyện phổ biến rằng các công ty phương Tây đang đổ xô đến AI Trung Quốc vì nó rẻ thực chất đang nhìn nhận vấn đề theo chiều ngược lại”, Fok nói. “Quyết định được thúc đẩy bởi hiệu suất, nhưng bị kiểm soát bởi yêu cầu tuân thủ”.

Khác với Anthropic và OpenAI của Mỹ, các công ty Trung Quốc như Alibaba và DeepSeek tập trung mạnh vào các mô hình AI mã nguồn mở, giúp các nhà phát triển trên toàn cầu dễ tiếp cận và sử dụng hơn.

Theo Su, bước tiến của AI Trung Quốc diễn ra ngay cả khi các hạn chế của Mỹ đang gây khó khăn cho Bắc Kinh trong những lĩnh vực như chất bán dẫn tiên tiến. Đồng thời, chính những hạn chế này lại thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc đổi mới trong nước.

“Tác động quan trọng nhất của các hạn chế từ Mỹ là chúng đã trở thành chất xúc tác cho đổi mới và nâng cao hiệu quả trong nước của Trung Quốc”, Su nhận định, đồng thời cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn duy trì sức cạnh tranh trong AI, pin và phần mềm ô tô.

Dù vậy, yếu tố địa chính trị vẫn tiếp tục quyết định công nghệ Trung Quốc được ứng dụng ở đâu và với mức độ nào.

Su dự báo sự phản đối công nghệ Trung Quốc sẽ mạnh nhất trong các lĩnh vực liên quan đến chất bán dẫn tiên tiến, dịch vụ an ninh mạng, quốc phòng và an ninh quốc gia.

Do đó, các chuyên gia cho rằng thế giới sẽ không chứng kiến một xu hướng đơn giản theo kiểu “tẩy chay” hoặc “chấp nhận hoàn toàn” công nghệ Trung Quốc. Mức độ tiếp nhận sẽ phụ thuộc vào từng ngành, từng loại công nghệ và từng thị trường.

Mandal của Counterpoint Research dự báo công nghệ Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng ra toàn cầu trong các lĩnh vực như xe điện, pin, điện tử tiêu dùng, robot, máy bay không người lái và một số phân khúc AI cũng như chất bán dẫn.

Kết quả có thể là một “hệ sinh thái công nghệ toàn cầu phân mảnh hơn nhưng thực dụng hơn”, khi các doanh nghiệp vừa phải tính đến rủi ro địa chính trị, vừa không thể bỏ qua lợi thế về công nghệ, chi phí và chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

Theo Fok, sự thay đổi này đã mang tính cấu trúc trong lĩnh vực pin và sản xuất điện tử. AI đang ở giai đoạn chuyển tiếp, trong khi phần mềm ô tô mới chỉ bắt đầu bước vào quá trình thay đổi.

Điều đó cho thấy một thực tế đáng chú ý của nền kinh tế công nghệ hiện nay: dù Washington đang tìm cách hạn chế năng lực công nghệ của Bắc Kinh, sức ảnh hưởng của công nghệ Trung Quốc trong chuỗi giá trị toàn cầu vẫn tiếp tục gia tăng.

Từ pin xe điện, AI đến phần mềm ô tô và robot, các doanh nghiệp quốc tế đang đứng trước bài toán ngày càng khó: giảm phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc vì những rủi ro địa chính trị, hay tiếp tục hợp tác để tận dụng lợi thế về quy mô, tốc độ đổi mới và năng lực sản xuất mà không dễ tìm thấy ở nơi khác.

Và trong nhiều ngành, câu trả lời dường như đang nghiêng về phương án thứ hai.