Việt Nam chính thức hình thành sàn giao dịch carbon: Cơ chế mới thúc đẩy chuyển dịch xanh

Việt Nam ban hành quy định về sàn giao dịch carbon trong nước

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, xác lập cơ chế tổ chức, vận hành và quản lý hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon tại Việt Nam. Nghị định này là văn bản quy phạm pháp luật quy định trực tiếp về sàn giao dịch carbon, được ban hành trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản liên quan đến giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.

Theo Nghị định, sàn giao dịch carbon trong nước là nơi thực hiện các hoạt động đăng ký giao dịch, lưu ký, chuyển quyền sở hữu và thanh toán đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đủ điều kiện. Việc giao dịch được tổ chức tập trung, bảo đảm công khai, minh bạch, có sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon muốn tham gia giao dịch trên sàn phải được đăng ký, cấp mã trong nước và ký gửi tập trung. Việc cấp mã được thực hiện thống nhất trên hệ thống đăng ký quốc gia, bảo đảm mỗi hạn ngạch và tín chỉ carbon có mã số duy nhất, không trùng lặp.

Theo quy định, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội là đơn vị tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch carbon trong nước. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán giao dịch. Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam thực hiện chức năng giám sát hoạt động giao dịch carbon theo thẩm quyền.

Hoạt động giao dịch trên sàn được thực hiện theo phương thức tập trung. Việc thanh toán được thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon đồng thời với thanh toán tiền. Các giao dịch được thanh toán theo từng giao dịch, không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm.

Nghị định quy định thành viên giao dịch và thành viên lưu ký trên sàn giao dịch carbon là các công ty chứng khoán đáp ứng điều kiện theo pháp luật về chứng khoán. Các chủ thể tham gia giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon phải thực hiện giao dịch thông qua thành viên giao dịch, đồng thời chỉ được mở một tài khoản giao dịch và một tài khoản lưu ký tương ứng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan quản lý hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, đồng thời thực hiện xác nhận các loại hạn ngạch, tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch. Việc chuyển quyền sở hữu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon ngoài sàn giao dịch carbon chỉ được thực hiện trong các trường hợp theo quy định và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Gắn với lộ trình phát triển thị trường carbon quốc gia

Quy định về sàn giao dịch carbon trong nước được ban hành trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam” theo Quyết định 232/QĐ-TTg ban hành tháng 1/2025. Đề án xác định rõ quan điểm, mục tiêu, lộ trình và các nhiệm vụ, giải pháp để hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Theo Quyết định của Thủ tướng, thị trường carbon tại Việt Nam được phát triển theo mô hình tập trung, hoạt động theo nguyên tắc thị trường dưới sự quản lý và giám sát của Nhà nước, bảo đảm công khai, minh bạch, an toàn và phù hợp với điều kiện quốc gia cũng như thông lệ quốc tế.

Đề án xác định hàng hóa trên thị trường carbon gồm hai loại: hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo phương thức miễn phí và phương thức đấu giá. Tín chỉ carbon được xác nhận giao dịch trên thị trường bao gồm tín chỉ từ các chương trình, dự án trong nước và các cơ chế quốc tế theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Về chủ thể tham gia thị trường, Đề án quy định các cơ sở phát thải khí nhà kính thuộc danh mục phải kiểm kê được phân bổ hạn ngạch là đối tượng tham gia giao dịch hạn ngạch phát thải. Đối với giao dịch tín chỉ carbon, ngoài các cơ sở phát thải, còn có tổ chức thực hiện các chương trình, dự án tạo tín chỉ carbon và các tổ chức, cá nhân đủ điều kiện tham gia đầu tư, kinh doanh tín chỉ carbon.

Đề án cũng xác định Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon là công cụ quản lý trung tâm, phục vụ việc cập nhật, khai thác thông tin, xử lý các hoạt động phân bổ, chuyển giao, bù trừ và nộp trả hạn ngạch phát thải. Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì xây dựng, quản lý và vận hành hệ thống này.

Lộ trình triển khai thị trường carbon được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn đến trước tháng 6/2025 tập trung hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ thị trường carbon. Giai đoạn từ giữa năm 2025 đến hết năm 2028 triển khai thí điểm thị trường carbon và vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước. Từ năm 2029, thị trường carbon được định hướng vận hành chính thức trên phạm vi toàn quốc.

Trong giai đoạn thí điểm, toàn bộ hạn ngạch phát thải khí nhà kính được nghiên cứu phân bổ miễn phí cho một số lĩnh vực phát thải lớn. Tín chỉ carbon được phép giao dịch trên sàn giao dịch carbon theo danh mục được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Tỷ lệ tín chỉ carbon được sử dụng để bù trừ phát thải khí nhà kính trên tổng số hạn ngạch phát thải được phân bổ cho cơ sở do Chính phủ quy định.

Việc ban hành Nghị định về sàn giao dịch carbon trong nước được xem là bước cụ thể hóa các nội dung đã được xác định trong Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức, vận hành và quản lý hoạt động giao dịch carbon tại Việt Nam theo lộ trình đã được phê duyệt.