Việt Nam lập quỹ đầu tư quốc gia: Thêm kênh dẫn vốn cho nền kinh tế

Tái cơ cấu SCIC theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia

Một trong số các nhiệm vụ cụ thể tại Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước là tái cơ cấu toàn diện Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) để tiến tới hoạt động theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia.

Theo định hướng mới, SCIC sẽ không còn chỉ thực hiện các hoạt động quen thuộc như quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp hoặc thoái vốn khỏi những lĩnh vực không còn phù hợp.

Thay vào đó, tổ chức này sẽ từng bước chuyển sang vai trò của một nhà đầu tư chiến lược, chủ động phân bổ nguồn vốn vào các doanh nghiệp và dự án có tiềm năng phát triển mạnh.

SCIC được thành lập cách đây khoảng hai thập kỷ với mục tiêu tách biệt chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn. Trong thời gian hoạt động, tổ chức này đã tham gia quản lý danh mục đầu tư tại hơn 100 doanh nghiệp với tổng giá trị thị trường ước tính khoảng 8 tỉ USD.

Tổng số tiền nộp ngân sách nhà nước từ hoạt động của SCIC đến nay vào khoảng 114.000 tỉ đồng, gấp ba lần giá trị vốn nhà nước ban đầu được giao.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc tái cấu trúc SCIC để tiến tới mô hình quỹ đầu tư quốc gia sẽ mở rộng đáng kể phạm vi hoạt động của tổ chức này. Thay vì chỉ nắm giữ cổ phần tại doanh nghiệp nhà nước, quỹ có thể đầu tư vào nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau nếu nhận thấy cơ hội phát triển và khả năng mang lại lợi ích dài hạn cho nền kinh tế.

Ông Lê Thanh Tuấn - Phó Tổng Giám đốc SCIC cho rằng, Nghị quyết 79 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và được xem là một cột mốc mới trong cách nhìn nhận đối với khu vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Theo ông, đây gần như là lần đầu tiên khái niệm “Quỹ đầu tư quốc gia” được đề cập một cách rõ ràng trong một nghị quyết của Bộ Chính trị, qua đó thể hiện sự thay đổi đáng kể trong tư duy cũng như cách định vị vai trò của vốn nhà nước.

Sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, ông Tuấn cho biết SCIC nhận thức rõ những yêu cầu và kỳ vọng mới được đặt ra. Điều này buộc tổ chức phải nhìn lại toàn bộ quá trình hoạt động, tự đánh giá năng lực và định hướng phát triển của mình nhằm đáp ứng kỳ vọng lớn từ Đảng, Nhà nước và Chính phủ khi SCIC được định vị theo hướng trở thành một quỹ đầu tư quốc gia.

Nguồn vốn của quỹ dự kiến sẽ được hình thành từ quá trình cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, cùng với những nguồn lực tài chính khác do Nhà nước giao quản lý. Từ nguồn lực này, quỹ có thể đầu tư vào những doanh nghiệp quy mô lớn hoặc các dự án chiến lược, đặc biệt là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển của đất nước.

Một trong những thay đổi quan trọng là cách đánh giá hiệu quả hoạt động. Nếu trước đây hiệu quả chủ yếu được đo bằng doanh thu và lợi nhuận hàng năm, thì khi hoạt động theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia, các tiêu chí đánh giá sẽ chú trọng hơn đến việc gia tăng giá trị tài sản ròng của danh mục đầu tư trong dài hạn. Cách tiếp cận này tương tự phương thức hoạt động của nhiều quỹ đầu tư chính phủ trên thế giới.

Ông Lê Thanh Tuấn cho biết, đơn vị đang tìm hiểu và tham khảo kinh nghiệm từ nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia hay Indonesia. Trong số đó, mô hình được SCIC đặc biệt quan tâm là Temasek của Singapore - quỹ đầu tư quốc gia vận hành theo cơ chế thị trường, thực hiện các khoản đầu tư chiến lược cả trong và ngoài nước nhằm gia tăng giá trị tài sản quốc gia.

Kỳ vọng cho thị trường vốn và doanh nghiệp

Một trong những mục tiêu quan trọng của quỹ đầu tư quốc gia là góp phần hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Hiện nay, nhiều dự án phát triển tại Việt Nam vẫn phụ thuộc khá lớn vào nguồn tín dụng ngân hàng, trong khi những dự án về công nghệ, hạ tầng hay năng lượng thường cần nguồn vốn lớn và thời gian đầu tư dài. Sự xuất hiện của một định chế đầu tư vốn nhà nước quy mô lớn có thể giúp bổ sung thêm một kênh dẫn vốn mới cho thị trường.

Theo các phân tích kinh tế, quỹ đầu tư quốc gia có thể đóng vai trò “vốn dẫn dắt” đối với nhiều lĩnh vực chiến lược. Khi quỹ tham gia đầu tư vào một ngành hoặc một dự án cụ thể, điều này có thể tạo tín hiệu tích cực cho thị trường, khuyến khích các nhà đầu tư khác cùng tham gia và mở rộng quy mô đầu tư. Nhờ đó, nguồn vốn từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài có thể được thu hút mạnh mẽ hơn vào những lĩnh vực ưu tiên phát triển.

Những lĩnh vực được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn tới bao gồm công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghiệp có tính chiến lược. Ngoài ra, quỹ cũng có thể tham gia hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài hoặc thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập nhằm tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh cho biết, trước đây SCIC cũng vận hành theo mô hình gần giống một quỹ đầu tư của Nhà nước, tuy nhiên phạm vi hoạt động còn khá hạn chế. Hoạt động chủ yếu của đơn vị này tập trung vào việc thoái vốn, nắm giữ hoặc tăng thêm vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, trong khi việc chủ động đầu tư vào các doanh nghiệp hoặc lĩnh vực khác chưa được triển khai nhiều.

Ông cho biết SCIC trong tương lai sẽ không còn đơn thuần là một doanh nghiệp nhà nước quản lý vốn, mà có thể mở rộng hoạt động đầu tư và đóng vai trò “vốn mồi”, tạo tín hiệu định hướng phát triển cho những ngành nghề mà Nhà nước muốn thúc đẩy.

Một điểm quan trọng khác trong mô hình quỹ đầu tư quốc gia là việc tách biệt giữa hoạt động đầu tư và quản trị doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, quỹ sẽ đóng vai trò như một cổ đông tài chính, không trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp mà chỉ thực hiện quyền của cổ đông theo quy định của pháp luật.

Theo chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM), nếu được vận hành hiệu quả, một quỹ đầu tư quốc gia có thể đóng vai trò nguồn vốn dẫn dắt cho nền kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những doanh nghiệp có tiềm năng trở thành các đơn vị đầu tàu nhưng đang thiếu nguồn vốn dài hạn hoặc hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ.

Ông cho rằng nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện đã phát triển đến một ngưỡng nhất định, nơi mà nguồn vốn vay ngân hàng không còn đủ để giúp họ mở rộng quy mô lên tầm khu vực. Trong trường hợp SCIC được phát triển theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia và có thể tham gia đầu tư dài hạn, cùng chia sẻ rủi ro và hỗ trợ các thương vụ mua bán – sáp nhập để tiếp cận công nghệ mới, các doanh nghiệp Việt sẽ có thêm cơ hội tăng trưởng nhanh hơn và nâng cao chất lượng phát triển.

Bên cạnh những kỳ vọng tích cực, nhiều ý kiến cũng cho rằng thách thức lớn nhất nằm ở cơ chế vận hành. Để quỹ đầu tư quốc gia hoạt động hiệu quả, cần có hệ thống quản trị minh bạch, cơ chế giám sát độc lập và quyền tự chủ đầu tư đủ mạnh. Khi những điều kiện này được thiết lập rõ ràng, quỹ có thể vừa theo đuổi mục tiêu lợi nhuận, vừa thực hiện các mục tiêu phát triển quốc gia.