VIFC trước bài toán 700 tỷ USD: Làm gì để dòng vốn xanh chảy vào Việt Nam?

Trung tâm chuyển hoá vốn xanh

Trong năm 2025, thị trường Việt Nam ghi nhận 5 giao dịch phát hành trái phiếu xanh bằng đồng nội tệ với tổng giá trị 3.407 tỷ đồng. Trên thị trường vốn quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã huy động thành công các khoản vay xanh và khoản vay liên kết với mục tiêu phát triển bền vững từ các định chế tài chính quốc tế, bất chấp mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn ở mức cao.

Những tín hiệu này cho thấy thị trường tài chính xanh Việt Nam đang phát triển theo hướng thực chất hơn, khi khả năng tiếp cận vốn không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu huy động mà ngày càng gắn với chất lượng dự án, mức độ minh bạch thông tin, dữ liệu đáng tin cậy và hệ thống đánh giá độc lập.

Một trong những nền tảng quan trọng là Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc Danh mục phân loại xanh. Hệ thống phân loại xanh thống nhất được kỳ vọng sẽ giúp tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và doanh nghiệp có chung cơ sở nhận diện dự án xanh, thiết kế các giải pháp tài chính phù hợp và hạn chế tình trạng "tẩy xanh".

Song song với quá trình hoàn thiện các quy định về tín dụng xanh, trái phiếu xanh và công bố thông tin, việc hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) được kỳ vọng mở ra một kênh kết nối mới giữa dòng vốn quốc tế và các dự án xanh trong nước.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Việt Nam được ước tính cần khoảng 700 tỷ USD cho quá trình chuyển đổi dài hạn. Trong bối cảnh đó, vấn đề không chỉ là thu hút dòng vốn xanh, mà còn là xây dựng đầy đủ hạ tầng pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế minh bạch và hệ thống đánh giá để các nhà đầu tư quốc tế sẵn sàng giải ngân.

Chia sẻ tại Hội nghị Tài chính xanh 2026, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) cho rằng VIFC-HCM không nên chỉ được định vị là nơi niêm yết thêm các sản phẩm tài chính, mà cần trở thành trung tâm chuyển hóa vốn xanh.

VIFC-HCMC cần có khả năng biến nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và các dự án hạ tầng thành những tài sản được chuẩn hóa, có khả năng giảm thiểu rủi ro, đo lường tác động và có thể giao dịch xuyên biên giới.

Theo vị chuyên gia, nếu so sánh với các trung tâm tài chính như London, Singapore, Hong Kong, Luxembourg hay Abu Dhabi, những thị trường này đều đã xây dựng khá hoàn chỉnh hệ thống tiêu chuẩn, công bố thông tin và phân phối sản phẩm tài chính xanh. Khoảng trống mà Việt Nam có thể tập trung chính là khâu "thượng nguồn" - chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền và đưa dự án đạt điều kiện tiếp cận nhà đầu tư quốc tế.

Dòng vốn toàn cầu luôn sẵn sàng

Ở góc nhìn quốc tế, ông Paul Xavier, Cán bộ Chương trình của Tổ chức Tài chính Quốc tế - IFC (World Bank), cho biết Việt Nam sẽ cần khoảng 368 tỷ USD vốn tài trợ khí hậu lũy kế đến năm 2040 để phục vụ cả mục tiêu giảm nhẹ phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển của World Bank, trong tổng nhu cầu này có khoảng 254 tỷ USD dành cho nâng cấp hạ tầng công, tư và các chương trình xã hội nhằm tăng khả năng chống chịu; khoảng 114 tỷ USD dành cho chuyển đổi năng lượng, giao thông, nông nghiệp và công nghiệp để hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Trong khi đó, nguồn lực công hiện mới chỉ huy động được khoảng 2% GDP mỗi năm, khiến khu vực tư nhân trở thành nhân tố quyết định. Một điểm được ông Paul Xavier nhấn mạnh là thị trường hiện không thiếu nguồn vốn.

"Khi nói về tài chính bền vững, chúng ta thường bắt đầu bằng những con số rất lớn về lượng tài sản bền vững hay trái phiếu bền vững trên toàn cầu. Nhưng điều quan trọng hơn những con số đó là nguồn vốn luôn sẵn có. Các nhà đầu tư trên thế giới đang tích cực tìm kiếm cơ hội đầu tư bền vững", ông Paul Xavier nói.

Theo ông, câu hỏi hiện nay không còn là liệu có nguồn vốn hay không, mà là vì sao dòng vốn lại chảy vào một số thị trường dễ dàng hơn những thị trường khác.

Ông Paul Xavier cho rằng thị trường tài chính bền vững toàn cầu cũng đã bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là trái phiếu xanh nhằm tài trợ cho các dự án năng lượng tái tạo, giao thông xanh hay công trình xanh, thì hiện nay hệ sinh thái tài chính đã mở rộng sang trái phiếu bền vững, trái phiếu xã hội, trái phiếu chuyển đổi cùng nhiều công cụ tài chính chuyên biệt khác.

Theo ông, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế bền vững không thể chỉ dựa vào một sản phẩm tài chính duy nhất, mà cần một hệ sinh thái tài chính toàn diện hơn, đủ khả năng phục vụ nhiều lĩnh vực, nhiều nhóm doanh nghiệp và các giai đoạn chuyển đổi khác nhau của nền kinh tế.

Thị trường tài chính bền vững vẫn đang tiếp tục phát triển, và các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam, cũng cần phát triển cùng với xu thế đó. Khi thị trường ngày càng trở nên tinh vi và phức tạp hơn, một bài học quan trọng cũng dần trở nên rõ ràng hơn: thị trường cần một ngôn ngữ chung.

"Nếu một nhà đầu tư tại Tokyo, Singapore hay New York muốn đầu tư vào một dự án xanh tại Việt Nam, tất cả các bên phải có cùng cách hiểu về khái niệm 'xanh'. Đó là lý do hệ thống phân loại xanh trở thành một cấu phần rất quan trọng của tài chính bền vững", ông phân tích.

Ông Paul Xavier cũng đánh giá việc Việt Nam chính thức phê duyệt Danh mục phân loại xanh là một dấu mốc rất quan trọng. Đây không đơn thuần là một văn bản chính sách mới, mà là một phần của hạ tầng thị trường tài chính, góp phần tạo điều kiện để thu hút nhiều hơn nguồn vốn tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế trong thời gian tới.