VN-Index và 'lời nguyền' ngày 9/3: Dữ liệu lịch sử nói lên điều gì?

Hai cú rơi lịch sử, cùng một ngày 9/3

Phiên giao dịch ngày 9/3/2026 vừa ghi thêm một “thứ Hai đen tối” vào lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam, khi VN-Index rơi thẳng đứng. Kết phiên tại 1652,79 điểm, chỉ số đánh mất hơn 115 điểm, tương đương 6,5%. Xét theo điểm số tuyệt đối, đây không chỉ là mức giảm mạnh nhất thế giới trong ngày mà còn là cú trượt dài nhất của VN-Index kể từ khi thị trường đi vào hoạt động, “cuốn trôi” phần lớn thành quả tích lũy trong suốt năm 2025.

Áp lực bán tháo dâng cao khiến nhiều cổ phiếu gần như không có cơ hội “ngoi lên” trong suốt phiên giao dịch. Độ rộng thị trường nghiêng hoàn toàn về phía bên bán với 812 mã giảm, trong đó 339 mã giảm kịch sàn.

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu biến động dữ dội, làn sóng bán tháo cũng lan rộng khắp châu Á. Tại Hàn Quốc, khi KOSPI lao dốc tới 12,06%, cơ quan quản lý đã phải kích hoạt cơ chế ngắt giao dịch (circuit breaker) nhằm ngăn chỉ số rơi tự do.

Thế nhưng, điều khiến nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng hơn cả lại nằm ở sự trùng hợp đến khó tin của lịch sử. Không chỉ nối dài danh sách những ngày “thứ Hai đen tối”, phiên giao dịch này dường như còn biến ngày 9/3 thành một “lời nguyền” của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cách đây đúng 6 năm, cũng vào một ngày thứ Hai – 9/3/2020 – VN-Index có lần đầu tiên giảm hơn 6% trong một phiên giao dịch. Khi đó, chỉ số mất 55,95 điểm, tương đương 6,28%. Thị trường chứng khoán gần như “tê liệt” với 368 cổ phiếu giảm giá, trong đó có 173 mã “nằm sàn”.

Đáng nói, đó cũng là một phiên giao dịch “đẫm máu” của thị trường chứng khoán thế giới. Phía bên kia địa cầu, chứng khoán Mỹ lao dốc 7% và phải “rút phích”.

Quá nhiều điểm tương đồng về thời điểm, mức giảm và trạng thái hoảng loạn của thị trường khiến ngay cả những nhà đầu tư lạc quan nhất cũng trở nên e dè, đặc biệt là khi dữ liệu lịch sử cho thấy cú giảm 9/3/2020 là cú giảm trên 6% khiến thị trường mất nhiều thời gian nhất để phục hồi.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào sự trùng hợp về thời gian hay một vài yếu tố tương đồng, người ta có thể bỏ lỡ điều quan trọng hơn: bối cảnh kinh tế tại hai thời điểm.

Năm 2020, cú rơi của thị trường gắn liền với nỗi lo suy thoái khi đại dịch COVID-19 lan rộng. Phiên giao dịch ngày 9/3 khi đó diễn ra trong tâm lý hoang mang sau khi Việt Nam ghi nhận 14 ca nhiễm mới chỉ trong ba ngày, chấm dứt quãng thời gian dài dịch bệnh lắng xuống.

Cùng lúc, thị trường năng lượng toàn cầu hứng chịu một cú sốc lớn khi OPEC và Nga thất bại trong việc thỏa thuận cắt giảm sản lượng. Ngay sau đó, Arab Saudi phát động một cuộc chiến tranh giá dầu, giảm mạnh giá bán và tăng sản lượng khai thác. Giá dầu vì thế lao dốc chưa từng thấy: dầu Brent giảm gần 30% xuống còn khoảng 31 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ tháng 2/2016, trong khi dầu WTI giảm 27% xuống khoảng 30 USD/thùng, chạm đáy 4 năm.

Nói cách khác, cú rơi của thị trường năm 2020 phản ánh nỗi sợ thiếu cầu – khi hoạt động kinh tế toàn cầu đứng trước nguy cơ tê liệt vì đại dịch.

Bối cảnh hiện nay lại mang màu sắc hoàn toàn khác.

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang khiến hoạt động vận chuyển năng lượng tại khu vực vịnh Ba Tư bị gián đoạn, khi các tàu chở khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày không thể đi qua eo biển Hormuz an toàn. Hệ quả là giá dầu vọt lên gần 115 USD/thùng, kéo theo rủi ro lạm phát và biến động lớn đối với kinh tế thế giới.

Và với một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh như Việt Nam, giá dầu cao không chỉ là câu chuyện năng lượng. Nó nhanh chóng lan sang chi phí sản xuất, vận tải, tiêu dùng và cuối cùng là chỉ số giá tiêu dùng (CPI).

Nhiều chuyên gia cảnh báo nếu dầu duy trì quanh vùng hiện tại, lạm phát Việt Nam có thể vượt 5%, tạo áp lực lên chính sách tiền tệ. Khi đó, câu chuyện lãi suất – yếu tố từng hỗ trợ mạnh cho thị trường chứng khoán thời gian qua – có thể biến thành lực cản.

Sau cú rơi hơn 6%, VN-Index thường diễn biến ra sao?

Dữ liệu lịch sử về các phiên giảm trên 6% của VN-Index cũng mang tới một bức tranh khá thú vị về cách thị trường vận động sau những cú sốc lớn.

Trong 5 phiên giao dịch ngay sau các cú giảm mạnh, VN-Index hiếm khi phục hồi ngay lập tức. Thay vào đó, chỉ số thường dao động trong trạng thái giằng co hoặc giảm nhẹ khi thị trường tìm điểm cân bằng mới. Thống kê cho thấy mức biến động trung bình của VN-Index trong giai đoạn này chỉ khoảng -0,08% đến +1,69%.

Tuy vậy, xác suất xuất hiện các phiên tăng trong 5 phiên tiếp theo lại khá cao, dao động từ 40% đến 80%, cho thấy lực cầu bắt đáy thường xuất hiện sớm, dù chưa đủ mạnh để tạo xu hướng hồi phục rõ ràng.

Bức tranh bắt đầu thay đổi khi kéo dài khung thời gian quan sát. Sau khoảng 10 phiên giao dịch, Sau khoảng 10 phiên giao dịch, phần lớn các trường hợp đều ghi nhận mức phục hồi đáng kể khi áp lực bán tháo dần được hấp thụ và thị trường bước vào giai đoạn tái cân bằng.

Xu hướng này càng rõ ràng hơn trong trung hạn. Thống kê cho thấy, có tới 4/5 trường hợp VN-Index tăng sau 1 tháng, với mức tăng phổ biến 10-15%. Sau 3 tháng, toàn bộ các trường hợp đều ghi nhận thị trường tăng trở lại, với biên độ từ 5,79% đến 28,31%.

Như vậy, các cú giảm trên 6% trong lịch sử thường mang đặc điểm khá rõ ràng: trong ngắn hạn thường biến động mạnh và dễ xuất hiện thêm nhịp giảm, nhưng trung hạn lại hồi phục tốt. Điều này phản ánh bản chất của các phiên “hoảng loạn” trên thị trường chứng khoán. Khi tâm lý bi quan đạt đỉnh, giá cổ phiếu thường rơi nhanh hơn so với thay đổi của nền tảng cơ bản. Sau giai đoạn bán tháo, thị trường sẽ bước vào quá trình tái định giá khi dòng tiền bắt đáy trở lại.

Thực tế, ngay cả cú sụt mạnh ngày 9/3/2020 – sự kiện được xem là mất nhiều thời gian nhất để thị trường ổn định trở lại – cũng không nằm ngoài quy luật đó. Sau cú giảm sâu, VN-Index tiếp tục lao dốc thêm vài tuần trước khi tạo đáy quanh 650 điểm vào cuối tháng 3. Tuy nhiên, từ vùng đáy này, thị trường sau đó bước vào một chu kỳ tăng kéo dài gần hai năm, leo lên hơn 1.500 điểm vào đầu năm 2022 – một trong những giai đoạn bùng nổ mạnh nhất trong lịch sử chứng khoán Việt Nam.

Bởi vậy, sau cú lao dốc ngày 9/3 năm nay, câu hỏi lớn nhất đang được đặt ra là: liệu đây chỉ là cú sốc ngắn hạn hay là mở đầu cho một chu kỳ vận động mới của thị trường? Như thường lệ, với chứng khoán, câu trả lời cuối cùng vẫn thuộc về thời gian.