Watch List nâng hạng của MSCI: Ghi nhận quá khứ, phép thử tương lai

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiến gần tới một trong những thời điểm được mong chờ nhất năm khi Morgan Stanley Capital International (MSCI) dự kiến công bố Báo cáo Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu (Global Market Accessibility Review) vào ngày 18/6 và Báo cáo Phân loại thị trường thường niên (Annual Market Classification Review) vào ngày 23/6. Đối với các thị trường đang theo đuổi mục tiêu nâng hạng, đây được xem như những “thước đo” quan trọng phản ánh mức độ phát triển, khả năng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế, hiệu quả của các cải cách đã được triển khai, cũng như sự sẵn sàng cho những bước tiến tiếp theo.

Kỳ vọng lớn nhất lúc này là Việt Nam được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List) – bước đệm quan trọng trước khi bước vào quá trình phân loại chính thức trong những năm tiếp theo.

Bước ngoặt trong cách MSCI nhìn nhận Việt Nam

Về bản chất, Watch List không phải là “danh sách chờ nâng hạng”, mà là danh sách các thị trường được MSCI đánh giá đã tiến đủ gần tới các tiêu chuẩn của nhóm thị trường mới nổi để bước vào giai đoạn theo dõi và đánh giá chuyên sâu trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Theo thống kê của BSC Research, kể từ khi được đưa vào Watch List, một quốc gia thường mất thêm khoảng 2-3 năm để được MSCI chấp thuận nâng hạng, với điều kiện các cải cách tiếp tục được duy trì và triển khai hiệu quả.

Như vậy, ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất, việc xuất hiện trong Watch List cũng chưa đồng nghĩa với việc Việt Nam trở thành thị trường mới nổi. Tuy nhiên, đây sẽ là tín hiệu cho thấy MSCI đã bắt đầu nhìn nhận Việt Nam theo một cách khác: không còn đơn thuần là một thị trường cận biên đang nỗ lực cải thiện, mà là một ứng viên có khả năng gia nhập nhóm thị trường mới nổi trong tương lai gần. Theo đó, Watch List không phải “phần thưởng”, mà vừa là sự ghi nhận cho nỗ lực cải cách suốt những năm vừa qua, nhưng cũng là phép thử cho khả năng duy trì và hiện thực hoá những thay đổi ấy trong tương lai.

Các định chế tài chính đồng thuận rằng, khả năng Việt Nam được đưa vào Watch List trong kỳ rà soát năm nay là tương đối cao. Cơ sở của kỳ vọng này đến từ những cải cách đáng kể đã được triển khai trong vài năm gần đây.

Nếu như trong đánh giá năm ngoái của MSCI, thị trường chứng khoán Việt Nam mới đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận, thì theo SSI Research và BSC Research, hiện nay, 7 trong số 8 tiêu chí còn lại hiện đã tiệm cận mức đáp ứng cơ bản.

Trong đó, nhiều bước tiến quan trọng đã được ghi nhận như cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (Non-Prefunding), lộ trình triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), hay việc mở rộng công cụ phòng ngừa rủi ro và bán khống thông qua thị trường phái sinh.

Mức độ công bố thông tin bằng tiếng Anh của cơ quan quản lý và doanh nghiệp niêm yết cũng được cải thiện đáng kể. Trong khi đó, tỷ lệ sở hữu nước ngoài thực tế trên HOSE đã tăng từ 41,4% lên 46% vào tháng 4/2026, một phần nhờ sự xuất hiện của các doanh nghiệp vốn hóa lớn có tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa lên tới 100%.

Cũng theo SSI Research và BSC Research, thách thức còn lại chủ yếu nằm ở việc tự do hóa thị trường ngoại hối (FX). Đây là tiêu chí phức tạp nhưng không phải là rào cản tuyệt đối, bởi nhiều thị trường mới nổi hiện tại của MSCI cũng chưa hoàn toàn đáp ứng tiêu chí này. Đáng chú ý, các thảo luận gần đây về việc cho phép ngân hàng thương mại cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (FX hedging) được xem là tín hiệu tích cực, góp phần củng cố thêm triển vọng được đưa vào Watchlist.

Chia sẻ tại Vietnam Investment Forum 2026, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cũng bày tỏ sự tin tưởng vào khả năng chứng khoán Việt Nam lọt vào Watch List cũng như sự lạc quan về lộ trình gia nhập nhóm thị trường mới nổi theo tiêu chuẩn của MSCI.

“Sau cột mốc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi, Việt Nam có thể đáp ứng thêm các các tiêu chí của MSCI vào năm 2028 hoặc 2029, sớm hơn mục tiêu năm 2030 được đặt ra trong đề án nâng hạng thị trường của Chính phủ”, ông Sơn nói.

MSCI sẽ kiểm chứng điều gì?

Nếu Watch List là sự ghi nhận cho những cải cách đã thực hiện thì phần khó khăn nhất của hành trình nâng hạng thực chất lại nằm phía sau cánh cửa đó. Một khi xuất hiện trong Watch List, thị trường sẽ bước vào giai đoạn được theo dõi sát sao hơn bởi MSCI và cộng đồng đầu tư quốc tế. Các nhà quản lý quỹ toàn cầu sẽ được tham vấn về trải nghiệm thực tế khi đầu tư tại Việt Nam. Những cải cách liên quan đến giao dịch, thanh toán, công bố thông tin, tiếp cận thị trường hay ngoại hối sẽ được đánh giá dựa trên hiệu quả vận hành thực tế thay vì chỉ dựa trên quy định pháp lý.

Nói cách khác, MSCI không chỉ đánh giá thị trường đã cải cách đến đâu, mà còn kiểm chứng những cải cách đó có thực sự vận hành hiệu quả hay không.

Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên VSDC, hiện vẫn còn hai nội dung quan trọng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của MSCI.

Thứ nhất là mô hình CCP với một pháp nhân độc lập làm trung gian giữa bên mua và bên bán, nhằm giảm thiểu rủi ro thanh toán. Đây là một trong những tiêu chí quan trọng mà MSCI đặc biệt quan tâm.

Để đáp ứng yêu cầu này, VSDC đã thành lập Công ty TNHH MTV Bù trừ Đối tác Trung tâm và đang hoàn thiện hạ tầng công nghệ cùng khung pháp lý liên quan để đưa hệ thống vào vận hành trong quý I/2027.

Thứ hai là mô hình tài khoản tổng (Omnibus Account), cho phép một ngân hàng lưu ký hoặc tổ chức trung gian quản lý tài sản của nhiều nhà đầu tư thông qua một tài khoản duy nhất. Đây là cơ chế phổ biến tại nhiều thị trường phát triển, giúp các quỹ đầu tư quốc tế thuận tiện hơn trong việc quản lý danh mục và phân bổ giao dịch.

Theo lãnh đạo VSDC, cơ quan quản lý hiện đang phối hợp với các tổ chức quốc tế như World Bank, IAG cùng các nhóm công tác của Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam (VBF) để xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện trong nước. Tài khoản tổng dự kiến sẽ được triển khai tại Sở Giao dịch Chứng khoán hoặc các tổ chức lưu ký.

Cũng theo những người trực tiếp tham gia quá trình nâng hạng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc hoàn thành danh sách tiêu chí. Bởi điều MSCI muốn nhìn thấy không chỉ là việc các tiêu chí được đánh dấu “đạt yêu cầu” trên giấy tờ.

“Sau hơn 8 năm theo đuổi mục tiêu nâng hạng thị trường, tôi rút ra một bản chất cốt lõi: dù điều kiện thuận lợi giúp dòng vốn sinh lời, nhưng yếu tố quyết định sự bền vững vẫn là hệ thống và niềm tin”, Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chia sẻ.

Theo ông, dù FTSE, MSCI hay S&P sử dụng các bộ tiêu chí khác nhau, điểm chung vẫn là mức độ tin cậy của nhà đầu tư tổ chức đối với hạ tầng thị trường, chất lượng doanh nghiệp và tính minh bạch.

Ở góc độ này, minh bạch không chỉ là việc cung cấp đầy đủ thông tin bằng tiếng Anh mà còn nằm ở tính kịp thời, chính xác và khả năng tiếp cận của thông tin. Kinh nghiệm từ Indonesia cho thấy các tổ chức xếp hạng ngày càng quan tâm đến việc công khai thông tin của cổ đông lớn, chất lượng quản trị doanh nghiệp và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Song song với đó là yêu cầu xây dựng một hệ thống hạ tầng đủ an toàn để bảo vệ dòng vốn. Đó là lý do cơ quan quản lý đang triển khai cơ chế non-prefunding như một bước đệm ngắn hạn cho mục tiêu dài hạn là hệ thống CCP. Đồng thời, việc áp dụng cơ chế xử lý lệnh tự động (STP) để kiểm tra tài khoản tức thời và triển khai Omnibus Account cũng được xem là những cấu phần quan trọng nhằm nâng cao trải nghiệm của nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

“Với những quỹ lớn quy mô hàng nghìn tỷ USD, một lệnh giao dịch thường được phân bổ cho nhiều quỹ con; do đó, chúng ta phải tạo thuận lợi tối đa trong việc luân chuyển vốn và phân bổ cổ phiếu. Những nỗ lực về CCP và pre-funding hiện nay nhằm giúp nhà đầu tư nước ngoài thụ hưởng dịch vụ tốt nhất, từ đó ổn định dòng vốn dài hạn tại Việt Nam", ông Dũng cho hay.

Đích đến cuối cùng vẫn là chất lượng thị trường

Từ góc độ dài hạn, nâng hạng chưa bao giờ là mục tiêu cuối cùng. Việc được đưa vào Watch List hay gia nhập nhóm thị trường mới nổi chỉ là những cột mốc trên hành trình phát triển của thị trường vốn Việt Nam. Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng của toàn bộ hệ sinh thái thị trường, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động vốn và thu hút các dòng tiền đầu tư dài hạn.

Theo ông Vũ Chí Dũng, cơ quan quản lý đang tập trung sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm tạo nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển tiếp theo của thị trường. Các nội dung sửa đổi không chỉ hướng tới mục tiêu nâng hạng mà còn tạo điều kiện để đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư, hoàn thiện cấu trúc thị trường và nâng cao hiệu quả vận hành.

Ông Dũng cũng tiết lộ, ngay trong tháng 6 này, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã bắt đầu các cuộc thảo luận đầu tiên về những nội dung sửa đổi cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và tăng trưởng của thị trường trong bối cảnh mới, phục vụ cho mục tiêu phát triển và tăng trưởng của thị trường. Đợt sửa đổi này sẽ tập trung đưa vào các nội dung hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường lên cấp độ cao hơn, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các nghị định mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng các loại hình quỹ đầu tư.

“Chúng tôi xác định nâng hạng thị trường là một quá trình cải thiện thực chất chất lượng nội tại. Mục tiêu không phải là đạt được một danh xưng mới, mà là xây dựng một thị trường tốt hơn, minh bạch hơn và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài”, ông Dũng nhấn mạnh.

Song song với việc hoàn thiện khung pháp lý, cơ quan quản lý cũng xây dựng chiến lược phát triển thị trường phát hành nhằm khơi thông nguồn vốn cho nền kinh tế. Theo ông Dũng, các thương vụ IPO quy mô lớn hoàn toàn có thể được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế thông qua những kỳ rà soát vốn hóa định kỳ. Điều này không chỉ mở ra cơ hội cho doanh nghiệp huy động vốn mà còn gia tăng sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư toàn cầu.

Bổ sung, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết cơ quan này đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng phương án sửa đổi Luật Chứng khoán theo hướng đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đồng thời, việc thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước và mở rộng cơ hội IPO, niêm yết cho khối doanh nghiệp FDI cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm gia tăng nguồn cung hàng hóa chất lượng cao cho thị trườngĐây cũng là một trong những yếu tố được MSCI đặc biệt quan tâm, bởi một thị trường được nâng hạng không chỉ cần hạ tầng hiện đại mà còn phải có quy mô đủ lớn, thanh khoản đủ sâu và nguồn hàng hóa đủ hấp dẫn để thu hút các dòng vốn toàn cầu.

Nếu được MSCI đưa vào danh sách theo dõi trong tháng 6 này, Việt Nam sẽ có thêm một cột mốc quan trọng trên hành trình hội nhập với thị trường vốn toàn cầu. Nhưng giá trị lớn nhất của cột mốc ấy không nằm ở danh xưng hay dòng vốn kỳ vọng, mà nằm ở việc thị trường buộc phải tiếp tục hoàn thiện chính mình. Bởi sau cùng, điều mà MSCI, các quỹ đầu tư quốc tế và cả nhà đầu tư trong nước cùng tìm kiếm không phải là một thị trường được nâng hạng trên giấy tờ, mà là một thị trường đủ minh bạch, đủ an toàn và đủ hiệu quả để dòng vốn có thể ở lại trong dài hạn.