Ngày 20/3, giá bán lẻ điện bình quân chính thức tăng 8,36%. Một tháng sau, cùng với việc thu được nhiều tiền điện hơn, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng nhận về vô số chỉ trích từ người dùng.
Một trong những vấn đề bị chỉ trích nhiều nhất là biểu giá điện bậc thang. Dư luận cho rằng biểu giá này không phù hợp và yêu cầu thiết kế lại một biểu giá mới.
“Chiều lòng” dư luận, Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng hôm 4/5 cho hay Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu, đề xuất biểu giá điện mới để “giảm bù chéo giữa các hộ tiêu thụ, khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả”.
Tuy nhiên, có một thực tế là kế hoạch xem xét lại biểu giá điện bậc thang đã có từ lâu nhưng bàn đi tính lại mãi vẫn không có thay đổi gì.
Nguyên nhân của việc không thay đổi này là biểu giá điện nào cũng tồn tại mâu thuẫn. Không biểu giá điện nào thỏa mãn được tất cả đối tượng. Ví dụ với biểu giá điện 6 bậc hiện nay, nhóm khách hàng có nhu cầu sử dụng điện cao (đa số là người giàu) sẽ phản đối vì phải chi trả nhiều tiền điện hơn. Nhưng nếu điều chỉnh để có lợi cho nhóm khách hàng này thì nhóm khách hàng sử dụng điện thấp (đa số là người nghèo) sẽ phản đối vì phải tăng chi tiền điện.
Giá điện luôn luôn là một cái chăn hẹp, người này co thì người kia hở.
Một số ý kiến phản đối bậc 1 – 2 của biểu giá điện bậc thang hiện nay, rằng giới hạn 50 - 100 kWh là quá thấp và đòi hỏi phải “nới” giới hạn này lên cao hơn. Tuy nhiên, việc nới không hề đơn giản, bởi điều đó còn phụ thuộc vào chính sách hỗ trợ của nhà nước và khả năng “co kéo” của ngành điện.
Có một nguyên lý trong mua bán hàng hóa đó là mua càng nhiều sản phẩm thì càng được giảm giá. Nhưng nguyên lý này không áp dụng được với ngành điện.
Một là nhìn về phía cầu, nhu cầu điện của nền kinh tế và đời sống xã hội tăng rất mạnh trong những năm qua. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), nhu cầu điện của Việt Nam tăng trưởng 13% kể từ năm 2000, như vậy cứ sau 6 năm nhu cầu điện lại tăng gấp đôi. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu điện tăng trưởng ở mức 8%, như vậy cứ sau 9 năm nhu cầu điện lại tăng gấp đôi.
Nhu cầu điện tăng phi mã như vậy nhưng khả năng đáp ứng của ngành điện lại không tương xứng. Điều này dẫn đến thực tế là Việt Nam có nguy cơ thiếu điện. Đó là lý do vì sao Chính phủ phải kêu gọi tiết kiệm điện và ngành điện thu tiền cao đối với mức sử dụng điện lớn.
Hai là nhìn về phía cung, nguồn cung điện của Việt Nam đến từ thủy điện (chiếm 38% tổng công suất hệ thống năm 2017) điện than (34%), khí thiên nhiên (18%)… Nguyên tắc phát điện – mua điện là lần lượt phát từ nhà máy có chi phí sản xuất thấp nhất đến cao nhất.
Trong điều kiện bình thường, nhà cung cấp chỉ lấy điện ở nhà máy có chi phí thấp nhất nên giá điện rẻ. Tuy nhiên vào giờ cao điểm, nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, nhà cung cấp phải huy động điện từ những nhà máy có chi phí sản xuất cao (ví dụ nhà máy phát điện bằng dầu), do đó giá điện cũng buộc phải lên cao. Đây chính là cơ sở để hình thành giá điện bậc thang với bậc 6 có tỷ lệ lên tới 159% giá điện bình quân.
Một vấn đề được nhắc đến trong khá nhiều thảo luận về ngành điện là chuyện bù chéo giữa điện sản xuất và điện sinh hoạt. Tuy nhiên, dường như không ai (thậm chí cả EVN) có đủ số liệu để khẳng định có chuyện bù chéo hay không và nếu có thì hiện đang bù chéo bao nhiêu %.
Chúng ta chỉ có thể nhìn vào cơ cấu biểu giá điện bán lẻ (được đăng công khai trên website của Cục Điều tiết điện lực) để thấy rằng giá điện sinh hoạt đang được neo ở mức cao hơn khá nhiều so với điện sản xuất.
Tuy nhiên, việc giá điện sản xuất thấp hơn điện sinh hoạt là điều đúng với hầu hết quốc gia. Nguyên do là khách hàng sản xuất mua điện rất nhiều và rất đều đặn (gần như 24/7), lại tự đầu tư máy biến áp, đường dây… nên chuyện được hưởng giá thấp là điều dễ hiểu. Trong khi đó, khách hàng điện sinh hoạt chỉ mua nhiều điện vào một số giờ trong ngày, nhà cung cấp điện lại phải chi phí lớn cho việc xây máy biến áp, lắp đặt đường dây…
Xét về hiệu quả bán điện, rõ ràng bán điện cho khách hàng sản xuất hiệu quả hơn khách hàng sinh hoạt. Cùng một suất đầu tư hệ thống truyền tải, nhà cung cấp điện bán được cho ai nhiều hơn thì sẽ giảm giá cho người đó. Đây mới là nơi nguyên lý “mua nhiều được giảm giá” được thực hiện.
Về chuyện bù chéo (nếu có), nhìn vào cơ cấu biểu giá điện bán lẻ, có thể thấy nhóm khách hàng kinh doanh mới là đối tượng đang phải bù chéo nhiều nhất. Nhóm khách hàng này phải chịu giá điện cao với tỷ lệ lên đến 248% giá điện bình quân.
Như vậy, không hẳn điện sinh hoạt đang bù chéo cho điện sản xuất mà có khi chính điện sinh hoạt đang được hưởng bù chéo từ điện kinh doanh!
Tuy nhiên, điều bất cập của điện sinh hoạt hiện nay là khách hàng không được tính tiền điện theo giờ (cao điểm/thấp điểm) như những nhóm khách hàng khác. Nguyên nhân là do muốn tính tiền điện theo giờ thì phải sử dụng công tơ điện tử, nhưng số lượng khách hàng điện sinh hoạt rất lớn (25 triệu khách hàng) nên việc thay công tơ đòi hỏi chi phí lớn và thời gian dài.
Trong tương lai, khi công tơ điện tử được lắp đặt hoàn toàn, khách hàng điện sinh hoạt sẽ được đối xử “công bằng” hơn trong việc tính tiền điện. Điều này cũng sẽ giúp nhóm khách hàng này chủ động điều chỉnh hành vi sử dụng điện, qua đó giảm được tình trạng hóa đơn điện tăng vọt mỗi khi mùa nắng nóng bắt đầu.
Có thể nói những vấn đề nêu trên của giá điện đã tồn tại từ nhiều năm nay nhưng chưa thể giải quyết triệt để. Nguyên nhân có nhiều nhưng cốt yếu là không tách được thành phần giá điện.
Giá điện hiện gồm hai thành phần: chi phí điện năng (trả cho nhà máy phát điện) và chi phí truyền tải (trả cho đơn vị xây dựng trạm biến áp, đường dây).
Muốn tách được hai thành phần này thì phải tách được hai khâu: truyền tải và kinh doanh điện. Khi tách ra, truyền tải sẽ trở thành khâu độc quyền nhưng kinh doanh sẽ là thị trường cạnh tranh – nơi nhiều doanh nghiệp kinh doanh điện hoạt động và cạnh tranh giá với nhau. Người tiêu dùng sẽ được nhìn thấy rõ ràng hai loại chi phí cấu thành nên giá điện.
Tuy nhiên hiện nay, thị trường bán lẻ điện cạnh tranh vẫn chưa được hình thành. Không chỉ là vấn đề kĩ thuật, việc phân tách hai khâu truyền tải và kinh doanh điện còn gặp rào cản về con người và lợi ích.
Do đó, dù đặt mục tiêu sau năm 2023 thực hiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh, vẫn chưa có gì chắc chắn vào thời điểm đó, chúng ta sẽ có một thị trường điện cạnh tranh thực sự và bạch hóa được giá điện.
Vấn đề khó nhất của câu chuyện giá điện chính là giá điện sẽ như thế nào một khi thị trường điện cạnh tranh vận hành. Theo nguyên lý chung, cạnh tranh sẽ làm giá đi xuống vì các doanh nghiệp sẽ tìm cách tối ưu hóa chi phí để tối đa hóa lợi nhuận.
Tuy nhiên, cần thấy rằng giá điện tại Việt Nam hiện nay đang ở mức thấp so với thế giới. Vì thế, giá điện trong tương lai phải đủ cao, đủ tạo ra lợi nhuận hấp dẫn thì mới thu hút được doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI nhảy vào làm điện.
Mặt khác, ở trong nước, những nguồn làm điện giá rẻ (như thủy điện) đã được khai thác đến mức tối đa. Nguồn cung điện tương lai đang nằm trong tay nhiệt điện. Với việc phải nhập máy móc, công nghệ và vay vốn ngoại để làm nhiệt điện, việc kì vọng giá thành sản xuất điện thấp là không cao.
Trong các yếu tố cấu thành chi phí sản xuất điện tại Việt Nam, may ra, chỉ có chi phí môi trường là rẻ, bởi tiêu chuẩn môi trường của Việt Nam hiện khá thấp. Nhưng trong tương lai, chi phí này giữ ổn định hay sẽ tăng lên là một điều không chắc chắn được.
Những diễn biến của các nước trên thế giới cũng ủng hộ cho dự báo giá điện sẽ tăng. TS Nguyễn Tuệ Anh, chuyên gia nghiên cứu và giảng dạy ngành Chính sách công tại Đại học Oxford, cho hay “không một quốc gia nào nhìn thấy giá điện đi xuống”.
Dù vậy lại phải nhìn nhận rằng trong giá điện hiện nay không ngoại trừ khả năng có sự tồn tại của các loại chi phí không chính thức hoặc lãng phí. Trong thị trường điện cạnh tranh, không còn tồn tại những khoản chi phí đó, rất có thể giá điện sẽ giảm.
Vì thế, câu nói của ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc EVN: Khi có thị trường điện cạnh tranh “giá sẽ lên, không có xuống” và “giải tán các doanh nghiệp nhà nước đang làm điện thì giá điện tăng gấp rưỡi, gấp đôi ngay” dường như là một phát ngôn có phần liều lĩnh.
Tags:
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Sáng ngày 6/4, kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, phiên khai mạc sẽ diễn ra trọng thể tại Nhà Quốc hội.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch, tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, để kinh tế nhà nước thực sự dẫn dắt được nền kinh tế, Nhà nước cần làm tốt vai trò thiết lập thể chế, "phân định sân chơi" ngay từ đầu, tránh nguy cơ tiềm ẩn xung đột với khu vực tư nhân.
(VNF) - TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và rủi ro gia tăng, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ đà tăng trưởng trong thời gian tới.
(VNF) - Dù được xem là “tài sản trú ẩn an toàn” nhưng vàng vẫn nhiều lần lao dốc mạnh trong lịch sử, có khi mất tới 60% giá trị. Từ sau 'Nixon Shock' đến biến động hiện tại được ví như lặp lại chu kỳ 40 năm, các đợt sụt giảm này cho thấy vàng không miễn nhiễm rủi ro, mà luôn vận động theo chu kỳ kinh tế và chính sách tiền tệ toàn cầu.
(VNF) - Sáng qua, khi đi vào giờ cao điểm trên đường Nguyễn Trãi, tôi chứng kiến gần như đầy đủ những gì Hà Nội đang phải gánh.
(VNF) - TS Bùi Ngọc Sơn, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới cho rằng căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy Trung Đông trở lại vòng xoáy bất ổn, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc chi phí mới đối với kinh tế toàn cầu. Với Việt Nam, nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu thì nguy cơ giá dầu, chi phí vận tải và lãi suất gia tăng có thể tạo áp lực lên lạm phát, thu hẹp dư địa chính sách và bào mòn đà phục hồi còn mong manh.
(VNF) - Chiến sự tại Trung Đông đang bước vào giai đoạn leo thang mới, tiềm ẩn nguy cơ lan rộng và tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu. PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhận định, nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, Việt Nam có thể đối mặt “cú sốc kép” từ giá dầu tăng mạnh và áp lực lạm phát nhập khẩu, đòi hỏi phải chủ động kịch bản điều hành và chiến lược dự trữ phù hợp.
(VNF) - Khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, nhiều chuyên gia cho rằng sự thịnh vượng sẽ không đồng nghĩa với nhàn nhã. Trái lại, đó có thể là một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự nâng cấp năng lực và xây dựng “hạ tầng” cho chính mình nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
(VNF) - Việc tổ chức lại không gian đô thị Đà Nẵng sau sáp nhập không chỉ là một bài toán kỹ thuật quy hoạch mà còn là phép thử về bản lĩnh thể chế và tầm nhìn phát triển dài hạn của thành phố. Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Nguyễn Cửu Loan – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị TP. Đà Nẵng cho rằng đây là cơ hội lịch sử để thành phố tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng đa trung tâm, tích hợp vùng và bền vững.
(VNF) - Lễ ra mắt Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam không chỉ đánh dấu sự hình thành của một thiết chế mới, mà còn mở ra kỳ vọng đưa Việt Nam tiến gần hơn tới “vòng trong” của dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân để tham vọng này trở thành hiện thực, điều kiện tiên quyết không chỉ là ưu đãi hay vị trí địa lý, mà phải kiến tạo được một “không gian thể chế đặc biệt” đủ minh bạch, ổn định và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
(VNF) - Với mục tiêu đến năm 2045 sẽ trở thành quốc gia thu nhập cao, công nghiệp hoá là con đường bắt buộc. Nhưng trong bối cảnh địa chính trị - kinh tế thế giới ngày càng bất định, tiến trình công nghiệp hóa Việt Nam sẽ đi theo hướng nào, Chính phủ cần điều chỉnh chính sách ra sao? Tạp chí Đầu tư Tài chính đã có cuộc trao đổi với GS Trần Văn Thọ - Đại học Waseda, Tokyo về các vấn đề này.
(VNF) - Một nền kinh tế muốn đi nhanh không thể thiếu áp lực. Không có áp lực, không có sự thúc ép, hệ thống sẽ trì trệ, nguồn lực bị giữ lại trong trạng thái phòng thủ. Nhưng sự thúc ép cần đi cùng với sự khai thông.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Sau hơn một năm khởi công, dự án cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm với nhiều hạng mục quan trọng dần hoàn thiện, tạo hình rõ nét cho một công trình được kỳ vọng trở thành điểm nhấn kiến trúc mới của TP. HCM.
