Hợp tác xã: 'Chìa khóa' mở cửa thị trường, giúp giảm nghèo bền vững

Theo báo cáo của UBND tỉnh Lâm Đồng, từ năm 2021 đến nay, địa phương đã nhất quán áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, đánh giá mức độ nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn căn cứ vào khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và thông tin. Dự kiến đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên địa bàn toàn tỉnh sẽ giảm xuống còn khoảng 3,33%, tương ứng 29.094 hộ; trong đó, tỷ lệ hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số còn 9,18%, với 14.473 hộ.

So với đầu giai đoạn 2021–2025, khi tỷ lệ nghèo đa chiều của toàn tỉnh ở mức 9,33% (78.066 hộ), kết quả giảm nghèo đạt được là rất rõ nét. Đến cuối năm 2024, con số này đã giảm xuống còn 4,06% và tiếp tục được dự báo giảm sâu trong năm 2025. Đặc biệt, khu vực đồng bào dân tộc thiểu số ghi nhận bước tiến vượt bậc khi tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh từ 26,96% năm 2021 xuống còn 9,18% vào cuối năm 2024, phản ánh hiệu quả thực chất của các chính sách hỗ trợ được triển khai đồng bộ trong thời gian qua.

Bệ đỡ vững chắc cho hành trình thoát nghèo

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh giảm tỉ lệ hộ nghèo đa chiều từ 1 - 1,5%/năm cần mang tính chiến lược, lâu dài với tư duy đổi mới.

Trong nhiều năm, Lâm Đồng đã xác định rõ giảm nghèo không chỉ là mục tiêu kinh tế - xã hội cấp bách, mà còn là nhiệm vụ lâu dài cần triển khai bằng hệ thống giải pháp toàn diện. Các chính sách giảm nghèo của tỉnh không đi theo lối mòn hỗ trợ nhỏ lẻ, rời rạc mà được thiết kế đồng bộ, tập trung vào nâng cao năng lực nội tại cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và các vùng còn nhiều khó khăn.

Nổi bật trong số đó là các chương trình hỗ trợ sinh kế gắn với tổ chức sản xuất bền vững. Thay vì chỉ cấp con giống hay cây giống, tỉnh yêu cầu các địa phương phối hợp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình chăm sóc, phòng bệnh, ủ phân hữu cơ, sơ chế nông sản…

Việc tổ chức các lớp đào tạo ngay tại vườn, trang trại giúp người dân tiếp thu kiến thức một cách trực quan, dễ ứng dụng, hạn chế tình trạng "lý thuyết suông". Khi thực hành thành thạo, nhiều hộ đã chủ động mở rộng mô hình chăn nuôi – trồng trọt, tăng nguồn thu và giữ được tính ổn định qua nhiều mùa vụ.

Song song với sinh kế, Lâm Đồng cũng tập trung hoàn thiện hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống. Hệ thống giao thông nông thôn, điện, nước sinh hoạt, công trình thủy lợi được đầu tư bài bản, tạo điều kiện thuận lợi để vận chuyển nông sản, mở cửa tiếp cận thị trường và giúp người dân yên tâm gắn bó với sản xuất.

Tại xã Bảo Thuận, việc đưa nước sạch về tận thôn, bản đã tạo ra bước ngoặt lớn đối với đời sống người dân. Chị K’Hes, một hộ cận nghèo tại địa phương, chia sẻ: “Gia đình tôi có giếng đào từ lâu, nhưng hơn một năm nay được dùng nước máy, sinh hoạt thuận tiện hơn rất nhiều, lại tiết kiệm chi phí điện. Có nước sạch, cuộc sống ổn định hơn, chúng tôi yên tâm làm ăn”. Việc tiếp cận nước sinh hoạt hợp vệ sinh, kết hợp với hỗ trợ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để xóa nhà tạm đã giúp nhiều gia đình như chị K’Hes từng bước an cư, tạo tiền đề vươn lên thoát nghèo.

Đặc biệt, việc nâng cấp hạ tầng tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển, giúp nhiều hộ nghèo có cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, bảo hiểm.

Một trong những trụ cột quan trọng của chính sách giảm nghèo tại Lâm Đồng là tín dụng ưu đãi. Theo Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh Lâm Đồng, đến hết tháng 8/2025, tổng dư nợ tín dụng chính sách đạt hơn 17.500 tỷ đồng, hỗ trợ trên 287.000 hộ vay vốn. Riêng giai đoạn này, hơn 11.800 hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư sản xuất, mở rộng sinh kế.

Nhiều mô hình chăn nuôi bò sinh sản, dê, gà thương phẩm, trồng rau, cà phê… được hình thành từ những khoản vay này và trở thành nguồn thu chủ lực của hộ gia đình. Nhờ tiếp cận vốn thuận lợi, người dân có điều kiện nâng cấp chuồng trại, ứng dụng kỹ thuật mới, chủ động tái đầu tư mà không phải trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước.

Song song là công tác đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật. Các lớp nghề ngắn hạn như trồng rau công nghệ cao, chăm sóc bò sinh sản, ghép cà phê, trồng cây ăn trái… được tổ chức liên tục và theo nhu cầu thực tế.

Thay vì đào tạo theo phong trào, Lâm Đồng chú trọng tính ứng dụng, dạy nghề gắn với thị trường và lồng ghép mục tiêu khởi nghiệp cho lao động nông thôn. Nhiều học viên sau khi kết thúc khóa học đã mạnh dạn đầu tư mô hình mới, tham gia hợp tác xã hoặc trở thành lao động kỹ thuật trong các trang trại công nghệ cao.

Sự kết hợp giữa nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững với Chương trình phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cùng chương trình xây dựng nông thôn mới đã tạo nên tác động cộng hưởng mạnh mẽ.

Mô hình hợp tác xã mở đường thoát nghèo bền vững

Nếu hệ thống chính sách hỗ trợ là “bệ đỡ”, thì mô hình hợp tác xã (HTX) chính là “chìa khóa vàng” giúp các hộ nghèo ở Lâm Đồng bứt phá, tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp và nâng cao thu nhập một cách bền vững. Những năm gần đây, các HTX kiểu mới tại Lâm Đồng phát triển mạnh mẽ, hoạt động chuyên nghiệp hơn và đóng vai trò dẫn dắt người dân tham gia sản xuất quy mô lớn.

Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và bán cho thương lái với giá bấp bênh, nông dân liên kết với HTX được cung cấp kỹ thuật canh tác đạt chuẩn, vật tư đầu vào chất lượng, đồng thời được đảm bảo đầu ra ổn định với giá thu mua minh bạch. Sự liên kết này giúp người dân giảm đáng kể rủi ro thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị gia tăng.

Mô hình HTX Laba Banana Đạ K’Nàng là minh chứng tiêu biểu. Từ khi đi vào hoạt động, HTX đã thu hút đông đảo nông dân tham gia vào chuỗi cung ứng sản phẩm chuối Laba - một đặc sản của địa phương.

Bên cạnh mô hình HTX trồng chuối Laba Đạ K’Nàng, mô hình trồng dâu nuôi tằm tại huyện Đam Rông đang trở thành điểm sáng trong giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Với vai trò Chủ nhiệm HTX Dâu tằm Đạ M’rông, chị Ma Rương – người phụ nữ dân tộc Ma Rương – đã trở thành cầu nối giữa nông dân và kỹ thuật sản xuất mới.

“Trước đây, người dân chủ yếu lên rẫy, thu nhập bấp bênh theo thời tiết. Từ khi chuyển sang trồng dâu nuôi tằm, đời sống thay đổi rõ rệt. Thấy hiệu quả, tôi vận động bà con cùng làm, cùng phát triển kinh tế”, chị Ma Rương chia sẻ.

Từ một tổ hợp tác nhỏ, HTX Dâu tằm Đạ M’rông hiện có 9 thành viên nòng cốt và hàng chục hộ liên kết. Mỗi lứa tằm chỉ kéo dài 15–16 ngày nhưng mang lại thu nhập hơn 10 triệu đồng, phù hợp với cả phụ nữ, người lớn tuổi. Chị Liêng Jrang K Brao, một hộ dân từng thuộc diện nghèo, cho biết: “So với trồng bắp trước đây, nghề này đỡ vất vả hơn, thu nhập ổn định. Giờ gia đình tôi đã thoát nghèo, có tiền tích lũy”.

Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật, các HTX còn giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất, ghi chép nhật ký nông nghiệp, tuân thủ quy trình an toàn và kết nối thị trường. Nhờ đó, nhiều hộ đạt thu nhập bình quân gần 100 triệu đồng/lao động/năm – con số có ý nghĩa lớn đối với vùng sâu, vùng xa.

Đánh giá về kết quả này, ông Hồ Văn Mười – Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng khẳng định: “Tỉnh xác định khơi dậy nội lực của người nghèo là nhiệm vụ chính trị hàng đầu. Chúng tôi tập trung lồng ghép hiệu quả các chương trình giảm nghèo với xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời nâng cao ý chí tự lực của đồng bào dân tộc thiểu số”.

Theo định hướng giai đoạn 2026–2035, Lâm Đồng sẽ tiếp tục chuyển trọng tâm từ hỗ trợ trực tiếp sang củng cố nội lực cộng đồng, phát triển nông nghiệp thông minh, ứng dụng công nghệ số và hoàn thiện mô hình HTX hiện đại. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển, giảm nghèo không còn là sự trợ giúp nhất thời mà trở thành động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững.