Nhà tư sản Đỗ Đình Thiện – một trong những người đặt nền móng cho nền tài chính cách mạng
Minh An -
31/08/2019 13:26 (GMT+7)
(VNF) - Sau ngày độc lập (2/9/1945), một trong những mục tiêu quan trọng mà lực lượng cách mạng phải nắm giữ là hệ thống tài chính - tiền tệ, để chính phủ mới có điều kiện hoạt động và bảo đảm đời sống cơ bản cho quốc dân. Một trong những người đặt những viên gạch đầu tiên cho nền tài chính – tiền tệ của chính quyền cách mạng non trẻ chính là nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện.
Nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện. Ảnh:mof.gov.vn
Theo các tài liệu lưu trữ tại khu Di tích nhà máy in tiền Chi Nê (huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình), ông Đỗ Đình Thiện sinh năm 1904 tại làng Noi (nay thuộc Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội) trong một gia đình 4 anh chị em, có bố là thư ký cho một chủ đồn điền Pháp nhưng mất sớm.
Với sự nuôi dưỡng của mẹ, ông Thiện được học chữ Nho và chữ Quốc ngữ rồi sang Pháp du học.
Tại Pháp, ông trường Đại học Canh Nông (Toulouse), vừa học vừa tham gia hoạt động cách mạng, đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, rồi vào Đảng Cộng sản Pháp năm 1928.
Do tích cực hoạt động, ông bị cảnh sát Pháp để ý và bị bắt giữ khi khi trao truyền đơn cách mạng cho những binh sĩ người Việt Nam đang trên đường hồi hương. Ông bị kết án 4 tháng tù và bị trục xuất về nước.
Sau khi về nước, ông kết hôn với bà Trịnh Thị Điền và tiếp tục hoạt động cách mạng. Tuy nhiên, ông bà bị kiểm soát gắt gao, nhà cửa thường xuyên bị khám xét.
Nhận thấy thời cơ chưa chín muồi, ông bà Đỗ Đình Thiện chuyển sang làm kinh tế, mở hiệu buôn bán tơ lụa rồi tậu đất, dựng nhà máy, lập đồn điền… trước hết là để nuôi sống gia đình và sau đó để chờ thời, một khi có điều kiện sẽ ủng hộ cách mạng, giúp đỡ các đồng chí mình hoạt động. Ngôi nhà 54 Hàng Gai hiện nay chính là cửa tiệm buôn tơ lụa của ông bà Thiện vào thế kỷ trước.
Đầu những năm 40 của thế kỷ 20, ông bà Đỗ Đình Thiện đã được giới tư sản Hà Nội biết tiếng và kính nể. Ông tẩy chay Pháp bằng cả việc không đi xe ô tô của Pháp, mà tậu hẳn xe Ford của Mỹ.
Nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện (1904-1972).
Sau khi Hồ Chủ tịch đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, chính quyền cách mạng lúc này gặp nhiều khó khăn. Cùng với nhiều nhà tư sản yêu nước khác, gia đình ông Đỗ Đình Thiện đã góp vào Quỹ Độc Lập 10 vạn đồng (tương đương 4kg vàng). Trong “Tuần lễ vàng”, gia đình ông góp 100 lượng vàng.
Không chỉ góp tiền và vàng, nhà tư sản Đỗ Đình Thiện chính là người đặt những viên gạch đầu tiên cho nền tài chính – tiền tệ của chính quyền cách mạng non trẻ bằng việc hiến tặng nhà in và đồn điền cho chính quyền làm nhà máy in tiền.
Ngày 15/11/1945, theo chỉ thị của Bác Hồ, “Cơ quan Ấn loát” được thành lập với nhiệm vụ in những đồng tiền mới của Việt Nam. Ông Phạm Văn Đồng – Bộ trưởng Bộ Tài chính lúc đó được giao phụ trách việc in và phát hành tiền mới. Giúp việc cho đồng chí Phạm Văn Đồng có các đồng chí Phạm Quang Chúc, Nguyễn Văn Khoát, Trịnh Văn Đán…
Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn trong điều kiện nhà nước Việt Nam lúc đó. Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật dùng cho việc sản xuất tiền như: xưởng in, máy in, giấy in chuyên dụng, mực in, mẫu tiền, vật liệu, cán bộ…đều không có.
Trước Cách mạng Tháng 8, cả Đông Dương chỉ có 2 nhà máy in lớn là Nhà in Viễn Đông và Nhà in Tô-panh. Nhà in Viễn Đông có thể in giấy bạc, nhưng lúc đó quân Tưởng Giới Thạch đang chiếm đóng nên chính quyền Việt Nam Dân chủ cộng hoà không sử dụng được. Trong khi đó, phía Pháp không chịu bán nhà in Tô-panh cho Chính phủ.
Trước tình hình đó, gia đình ông Đỗ Đình Thiện đã bỏ tiền mua lại nhà in Tô-panh rồi hiến tặng cho Chính phủ. Để che mắt địch, nhà in Tô-panh được đổi tên thành Việt Nam Quốc gia Ấn thư cục. Từ đó, việc in tiền được thực hiện suốt cả ngày và đêm, Chính phủ đã có nhà in riêng, được tổ chức lại đàng hoàng.
Tháng 3/1946, trước nguy cơ nhà in tiền bị lộ, Bộ trưởng Tài chính Lê Văn Hiến ra lệnh sơ tán một bộ phận của nhà in lên xã Cố Nghĩa, huyện Lạc Thủy, Hòa Bình. Bộ phận nhà máy in này đóng tại đồn điền Chi Nê của gia đình ông Đỗ Đình Thiện. Lúc bấy giờ đồn điền Chi Nê có vị trí chiến lược, có thể xuyên tuyến đường 21 (nay là chặng đầu của đường Hồ Chí Minh đi qua) vào Thanh Hóa; hoặc ngược lên Tây Bắc. Về kinh tế, đồn điền lúc đó trù phú và dồi dào lương thực, thực phẩm.
Dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Lê Văn Hiến và ông Phạm Quang Chúc – Giám đốc Cơ quan Ấn loát, nhiều máy móc, thiết bị in tiền đã được chuyển đến địa điểm sơ tán trong đồn điền, dưới rừng cây um tùm, mênh mông với chiều dài 13km, rộng 9km, rất thích hợp với hoàn cảnh chiến tranh. Nơi đây trở thành địa điểm in tiền cách mạng thứ hai của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Đến tháng 11/1946 thì phần còn lại của nhà máy in tiền được chuyển lên Chi Nê.
Nhà máy in tiền Chi Nê là nơi ra đời tờ bạc 100 đồng – đồng bạc “con trâu xanh”. Đây là giấy bạc có mệnh giá lớn nhất lúc bấy giờ.
Đến tháng 3/1947, hoạt động tại nhà máy in tiền Chi Nê bị lộ, toàn bộ nhà máy được chuyển lên bến Tràng Đà – Tuyên Quang. Ít lâu sau, nhận thấy đóng ở Tuyên Quang không an toàn nên theo lệnh của Trung ương Đảng, Chính phủ, Bộ Tài chính lại cho di chuyển nhà máy in tiền vào chiến khu Bản Thi thuộc chiến khu Việt Bắc. Đến đây nhà máy đi vào củng cố, ổn định các mặt và được mang tên mới là Cơ quan Ấn loát đặc biệt Trung ương thuộc Bộ Tài chính.
Sau khi nhà máy in tiền sơ tán, ông bà Đỗ Đình Thiện đã giao lại đồn điền Chi Nê cho Ban Kinh tài của Đảng quản lý. Ngoài ra, ông bà Thiện còn ủng hộ một nửa cổ phần để thành lập Việt Nam công thương Ngân hàng (tiền thân của Ngân hàng quốc gia Việt Nam). Sau đó, ông bà Thiện cùng cả gia đình lên chiến khu Việt Bắc để xây dựng Nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo.
Kháng chiến thành công, ông bà Đỗ Đình Thiện sống giản dị tại nhà riêng ở số 76 Nguyễn Du, Hà Nội và tham gia liên tục Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ông Đỗ Đình Thiện mất ngày 2/1/1972 tại Bệnh viện Việt Xô, hưởng thọ 69 tuổi. Đồn điền Chi Nê của gia đình tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện được công nhận Di tích lịch sử Cách mạng cấp Quốc gia năm 2008.
(VNF) - Giữa những ngày tháng 3/2026, khi danh sách các đại biểu trúng cử Quốc hội khóa XVI chính thức được công bố, cái tên Lê Hồng Hà, Tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) – đã thu hút sự chú ý đặc biệt của giới quan sát kinh tế. Không chỉ là người “chèo lái” con chim sắt đầu đàn của ngành hàng không vượt qua những cơn sang chấn toàn cầu, ông Hà bước vào nghị trường với một sứ mệnh mới: Mang hơi thở thực tiễn của doanh nghiệp nhà nước chủ lực vào những quyết sác
(VNF) - Định nghĩa về một “ngày bình thường” vốn dĩ luôn mang tính cá nhân. Nhưng nếu nhìn vào số tiền mà tỷ phú Phạm Nhật Vượng kiếm được trong ngày hôm nay, hay suốt hành trình một năm vừa qua, có lẽ sự “bình thường” ấy lại nằm ngoài khả năng hình dung của số đông.
(VNF) - Tỷ phú Trần Đình Long cho biết Hòa Phát đang đẩy nhanh tiến độ đầu tư nhà máy sản xuất thép ray, hướng tới mục tiêu cho ra sản phẩm đầu tiên vào quý II/2027, sẵn sàng tham gia các dự án đường sắt quy mô lớn trong nước.
(VNF) - John Ternus vừa chính thức giữ vị trí CEO Apple. Một “người nhà Apple” lâu năm tiếp quản quyền lực, báo hiệu sự tiếp nối chiến lược mang lại lợi nhuận kỷ lục.
(VNF) - Sau gần một thập kỷ gần như 'mất tích' khỏi truyền thông, ông Bùi Cao Nhật Quân, chính thức ngồi vào ghế Chủ tịch HĐQT NovaGroup thay thế nhà sáng lập Bùi Thành Nhơn, mở ra một chương mới trong quá trình chuyển giao quyền lực.
(VNF) - Nói về việc chuyển giao thế hệ, ông Đỗ Quang Vinh - Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB cho rằng, kế thừa không đơn thuần là việc giao lại một vị trí điều hành, mà là trao lại cả một di sản.
(VNF) - Được sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), HĐQT Ngân hàng TMCP Nam A (Nam A Bank) đã bổ nhiệm ông Trần Khải Hoàn giữ chức vụ Tổng giám đốc Nam A Bank kể từ ngày 10/4.
(VNF) - Ngày 10/4, tại Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam trao quyết định bổ nhiệm nhà báo Nguyễn Phong Cầm làm Tổng biên tập Tạp chí Tài chính Bảo hiểm.
(VNF) - Ông Nguyễn Hữu Nghĩa từng giữ chức Bí thư Hưng Yên trước khi được bầu làm Tổng Kiểm toán Nhà nước. Ông Nghĩa là Tiến sĩ Tài chính - Ngân hàng, từng có thời gian dài công tác tại Ngân hàng Nhà nước.
(VNF) - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định quyết tâm hành động mạnh mẽ ngay trong bài phát biểu nhậm chức khi nhấn mạnh yêu cầu không để đất nước tụt hậu, không để người dân mất cơ hội phát triển; đồng thời đề ra nhiều định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao đời sống nhân dân trong giai đoạn mới.
(VNF) - Quốc hội đã thông qua nghị quyết bầu Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa giữ chức Tổng Kiểm toán Nhà nước nhiệm kỳ 2026–2031, với sự tán thành của 100% đại biểu có mặt.
(VNF) - Tại kỳ họp thứ thứ nhất khai mạc ngày 6/4, Quốc hội khóa XVI đã bầu ông Trần Thanh Mẫn giữ chức Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
(VNF) - Stewart Brand là một huyền thoại công nghệ. Ông từng nói về Elon Musk và Jeff Bezos rằng: “Chúng ta không cần phải thụ động chấp nhận số phận của mình.”
(VNF) - Công ty Cổ phần Tập đoàn GELEX (HoSE: GEX) đã bổ nhiệm ông Lê Tuấn Anh giữ chức tổng giám đốc, sau khi ông Nguyễn Văn Tuấn – tổng giám đốc đương nhiệm, được bầu vào hội đồng quản trị và giữ chức chủ tịch hội đồng quản trị.
(VNF) - Tại phiên họp đầu tiên của HĐQT GELEX Group (HoSE: GEX) nhiệm kỳ mới diễn ra chiều 1/4, ông Nguyễn Văn Tuấn được tín nhiệm bầu giữ cương vị chủ tịch HĐQT.
(VNF) - Tại kỳ họp thứ nhất HĐND TP.HCM khóa XI diễn ra vào sáng 30/3, ông Nguyễn Văn Được tiếp tục được bầu làm Chủ tịch UBND. TP HCM nhiệm kỳ 2026-2031
(VNF) - Ông Nguyễn Hoàng Giang, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nhiệm kỳ 2021 - 2026 tiếp tục giữ chức Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nhiệm kỳ 2026 - 2031.
(VNF) - Giữa những ngày tháng 3/2026, khi danh sách các đại biểu trúng cử Quốc hội khóa XVI chính thức được công bố, cái tên Lê Hồng Hà, Tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) – đã thu hút sự chú ý đặc biệt của giới quan sát kinh tế. Không chỉ là người “chèo lái” con chim sắt đầu đàn của ngành hàng không vượt qua những cơn sang chấn toàn cầu, ông Hà bước vào nghị trường với một sứ mệnh mới: Mang hơi thở thực tiễn của doanh nghiệp nhà nước chủ lực vào những quyết sác
(VNF) - Khi cả nước bước vào kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5, trên các công trường dự án cao tốc, hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân vẫn miệt mài bám công trường, khẩn trương thi công để giữ vững tiến độ, góp phần đưa những dự án trọng điểm về đích đúng hẹn.
Nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện (1904-1972).
