Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó ‘với tay’ tới tín dụng xanh

Doanh nghiệp khó tiếp cận

Ông Phạm Bắc Bình, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Đà Nẵng, cho biết từ trước đến nay, các doanh nghiệp nhỏ và vừa hầu như không thể tiếp cận được vốn tín dụng xanh do thiếu chính sách rõ ràng. Thỉnh thoảng có hỗ trợ từ Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, song chỉ là trường hợp đơn lẻ, chưa phản ánh một chủ trương thống nhất cấp quốc gia.

Một trong những kiến nghị của ông Bình là tín dụng xanh không nên chỉ giới hạn cho các dự án đầu tư mới, mà cần mở rộng sang cải tiến thiết bị, “xanh hóa” từng phần quy trình sản xuất. Với doanh nghiệp đã đầu tư từ trước, việc cải tạo toàn bộ dây chuyền để đạt tiêu chuẩn xanh là không khả thi do chi phí lớn, ảnh hưởng đến dòng tiền và tiến độ sản xuất kinh doanh.

“Ví dụ, doanh nghiệp có ba nhà xưởng thì nên được phép xanh hóa từng xưởng; có ba ngành nghề thì bắt đầu với một ngành. Đó là quá trình xanh hóa từng phần, cần được hỗ trợ và khuyến khích”, ông Bình nêu quan điểm.

Theo ông, chính sách cần linh hoạt, phù hợp thực tiễn doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đặt tiêu chuẩn quá cao hoặc áp dụng một mô hình chuẩn cho mọi đối tượng sẽ khiến nhiều doanh nghiệp bị loại khỏi cuộc chơi. Bài học từ các gói hỗ trợ tín dụng trước, dù hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng giải ngân không hiệu quả. Lần này, các bộ ngành cần xây dựng nghị định, thông tư với tiêu chí rõ ràng, khả thi, giúp doanh nghiệp tiếp cận và triển khai thực chất hơn.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) miền Trung - Tây Nguyên, cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa miền Trung có mức độ nhận thức và triển khai chuyển đổi xanh khá cao, tuy nhiên, chỉ một số rất ít doanh nghiệp được tiếp cận nguồn tài chính xanh và chỉ 10% hoạt động chuyển đổi xanh được tài trợ từ nguồn này.

Theo ông Quang, rào cản lớn nhất là hệ tiêu chí, bộ chỉ số, “thang kỹ thuật” mà các ngân hàng và định chế tài chính đưa ra quá cao so với năng lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Các tiêu chí này còn cao hơn cả chuẩn quốc tế, vượt khả năng của nhiều doanh nghiệp lớn trong nước. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn lực và năng lực quản trị hạn chế, nên càng khó đáp ứng”, ông nói.

Cần xây dựng tiêu chí phù hợp

Theo ông Nguyễn Tiến Quang, để các doanh nghiệp nhỏ và vừa không bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận tài chính xanh, cần xây dựng hệ chuẩn, bộ chỉ số, tiêu chí, “thang kỹ thuật” phù hợp và có lộ trình nâng cấp, hướng tới chuẩn mực cao hơn.

Các ngân hàng, định chế tài chính có thể tham khảo một số bộ tiêu chí trong chuyển đổi xanh, phát triển bền vững của các tổ chức trong nước hiện có để có áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính xanh. Ví dụ như: Bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững (CSI) tiếp tục được sử dụng làm căn cứ đánh giá mức độ phát triển bền vững của các doanh nghiệp do VCCI thực hiện. Đồng thời, tham khảo thêm các bộ chỉ số khác của quốc tế và cần được hiệu chỉnh phù hợp với năng lực và trình độ của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó, đối với các doanh nghiệp, cần nâng cao nhận thức và đầu tư thích đáng cho chuyển đổi xanh. Xác định đây không còn là sự lựa chọn mà là sự tuân thủ, nâng cao năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu và chinh phục những thị trường có yêu cầu cao, nhận thức cao trong tiêu dùng. Cùng với đó, đầu tư cho nhân lực có thể đáp ứng được quá trình chuyển đổi xanh. Theo một cuộc khảo sát, có 65% doanh nghiệp trả lời rằng họ thiếu nhân lực trong đưa ra các giải pháp, thực thi việc chuyển đổi xanh.

Đồng thời, bố trí nguồn tài chính cho chuyển đổi xanh, giảm sự phụ thuộc vào ngân hàng, thực hiện triệt để các giải pháp chuyển đổi xanh tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể thực hiện được mà không cần có sự hỗ trợ từ bên ngoài. Tích cực hơn trong tham gia xây dựng chính sách thúc đẩy chuyển đổi xanh do Nhà nước và các tổ chức trong ngoài nước để có thể có những chính sách, bộ tiêu chí phù hợp hơn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ông Phạm Bắc Bình cho hay, theo tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội, các doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn để triển khai các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị). Đây là bước tiến quan trọng mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững. Với định hướng rõ ràng từ Chính phủ, chỉ còn chờ hệ thống chính quyền hai cấp đi vào hoạt động ổn định để có hướng dẫn cụ thể về những ngành nghề được ưu tiên, điều kiện vay và phương thức triển khai.