Làm báo bằng tinh thần 'Chính - trí - chuyên - tâm'

Những năm tiểu học, chiều thứ Sáu nào tôi cũng chạy thật nhanh về nhà, lao vào căn phòng nhỏ của ông nội để được hít hà mùi báo mới. Ngày đó, tờ Khoa học và Đời sống được in trên nền giấy mỏng khổ lớn, thơm mùi mực mới. Tờ báo in khi đó không đóng quyển như bây giờ, mà là từng tờ rời. Để tiện cho việc đọc, ông tôi sẽ ngồi tỉ mẩn khâu chúng lại với nhau, hệt như cách như người ta khâu gáy sách.

Đứa trẻ đen nhẻm là tôi khi đó, ngồi bên cạnh, háo hức nhìn từng mũi kim và ngóng từng giây để được cầm tờ báo. Dù những nội dung trong báo vượt xa tầm hiểu biết, và rõ ràng cũng chẳng đủ hấp dẫn với một đứa trẻ tiểu học nhưng không hiểu vì sức hút nào đó, tôi vẫn ngồi đọc hết từ tin tức này đến tin tức nọ. Trong khi đó, người cựu chiến binh già ngồi cạnh, lặng lẽ lắng nghe, lâu lâu lại cười xòa vì đứa cháu đọc sai một vài từ. Những buổi chiều thứ Sáu đó đã nhen nhóm lên trong tôi một giấc mơ trở thành một nhà báo để được thỏa sức viết lên những tin tức thú vị.

Đến khi lên cấp 2, ông mất sau thời gian dài chống chọi với căn bệnh ung thư phổi. Cô văn thư ở xã mất đi một khách quen đặt mua báo, còn tôi, mất đi những buổi chiều thứ Sáu đầy ký ức. Thói quen đọc báo cũng dần bị thay thế bởi những thú vui hấp dẫn hơn. Còn giấc mơ trở thành một nhà báo cũng “phủ bụi” ở một góc nào đó.

Năm 2020, sau khi tốt nghiệp khoa Ngôn ngữ Anh của Đại học Hà Nội, tôi đứng trước nhiều lựa chọn nghề nghiệp: trở thành một cô giáo dạy tiếng Anh, một biên dịch viên hoặc tham gia một tổ chức NGO. Nhưng cơ duyên lại dẫn tôi đến với báo chí, trở lại với nghề mà những năm tháng tiểu học tôi từng mơ ước.

Những ngày đầu bước chân vào Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, tôi sống trong trạng thái nửa mừng, nửa lo. Vui vì lần đầu được đặt chân vào một toà soạn chuyên nghiệp – nơi mọi người đều làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, đồng nghiệp thân thiện và luôn sẵn sàng hỗ trợ nhau. Nhưng niềm vui ấy nhanh chóng bị lấn át bởi cảm giác chông chênh và bất an. Bởi khi ấy, tôi gần như là một tờ giấy trắng: không kinh nghiệm, không nền tảng chuyên môn về tài chính – ngân hàng, và đặc biệt là không đủ tự tin để tin rằng mình có thể làm được.

Những ngày đầu viết về tài chính – ngân hàng, không ít lần tôi muốn dừng lại. Một cụm từ chuyên môn, một báo cáo tài chính, một khái niệm lạ cũng đủ làm tôi lúng túng suốt cả buổi. Có những ngày tôi ngồi vật vã cả đêm chỉ để viết xong một bản tin ngắn. Rồi cũng có những lần bị sếp chỉnh sửa gần như toàn bộ bài, tôi chỉ biết ngồi lặng đi rồi tự nhủ: Hay là mình không hợp với nghề này?

Thế nhưng, càng gắn bó với nghề, tôi lại càng tìm lại được những hứng khởi thuở ấu thơ. Tôi bắt đầu học từ từng đoạn sửa tay đỏ chót của sếp, học cách lựa chọn từng con chữ cho chính xác, từng dấu chấm câu cho gọn gàng, và cả cách đặt ảnh sao cho “ăn rơ” với nội dung. Mỗi một lần được sửa bài, với tôi, là một lần tôi được học hỏi thêm nhiều thứ mà không phải trường lớp nào cũng có.

Từ những ngày còn bỡ ngỡ, dò dẫm từng dòng tin tức, đến những lần tranh luận tới 11 giờ đêm chỉ vì một đề tài còn dang dở, tất cả đã trở thành những mảnh ghép quý giá giúp tôi trưởng thành hơn trên hành trình làm nghề.

Cùng với đó, nghề báo đưa tôi đến gần hơn với thế giới tài chính – ngân hàng, không chỉ qua những báo cáo hay dữ liệu khô khốc, mà còn qua chính những con người làm nghề lâu năm trong lĩnh vực này. Mỗi lần được ngồi phỏng vấn các chuyên gia đầu ngành, tôi không chỉ cập nhật được những kiến thức về dòng chảy kinh tế - tài chính mà còn có cơ hội được nghe lại những câu chuyện của những giai đoạn kinh tế nhiều biến động trước đây.

Tôi nhớ mãi một buổi phỏng vấn chuyên gia kỳ cựu trong ngành ngân hàng về câu chuyện đóng cửa sàn vàng cuối năm 2009 và những nguyên nhân sâu xa ở phía sau cùng với những ngân hàng trong cuộc chơi lập sàn vàng. Tôi ngồi nghe mà ngỡ như đang được xem một thước phim quay chậm. Cùng lúc, tôi chợt nhận ra, những biến động vĩ mô đầy kịch tính đó chính là bức tranh thời sự của đất nước vào những năm tôi đang còn là một học sinh tiểu học, đang ngồi kế bên ông nội, say mê đọc từng bản tin trên báo.

Có người chuyên gia sẵn sàng dành cho tôi 15 phút trong lúc đang đi công tác nước ngoài, chỉ để giải thích thêm về một chính sách mới mà tôi chưa hiểu hết. Hay những cuộc trò chuyện, có khi bên lề hội thảo, có khi là một cuộc cà phê cũng giúp tôi bắt đầu hình dung rõ hơn về dòng chảy của nền kinh tế, về vai trò của tín dụng, của ngân hàng trung ương, về chuyện một chính sách thay đổi có thể lan ra đến tận từng người gửi tiền, từng doanh nghiệp nhỏ đang chờ vay vốn.

Càng làm nghề, tôi càng nhận ra rằng mảng tài chính – ngân hàng, dù khô khan, lại chứa đựng vô vàn chất liệu đời sống. Tôi từng ngồi lặng nghe một người phụ nữ – nạn nhân của một vụ lừa đảo đầu tư tiền số – kể lại hành trình mất trắng số tiền tích cóp suốt bao năm chỉ để xây một ngôi nhà nhỏ. Trong tiếng nức nở nghẹn ngào của chị, tôi không chỉ thấy một bi kịch cá nhân, mà còn thấy rõ hơn trách nhiệm của người làm báo: phải viết sao cho kịp thời, chính xác, sâu sắc và tỉnh táo; để người đọc không chỉ tiếp cận thông tin, mà còn được cảnh báo, được bảo vệ khỏi những cạm bẫy tài chính đang ngày càng tinh vi. Giống như lời gửi gắm của chị lúc chia tay: “Chỉ mong em viết sao cho thấm, để không ai bị lừa như chị nữa”.

Tôi cũng dần nhận ra, những con số trong báo cáo hay các tài liệu chính thức chỉ là phần nổi của tảng băng. Muốn chạm tới phần chìm, nơi ẩn chứa bản chất vấn đề, cần phải có sự tin tưởng và chia sẻ từ những người trong cuộc. Chính những mối quan hệ được vun đắp bằng sự tử tế, tôn trọng và chuyên nghiệp đã trở thành “tài sản” quý giá nhất của tôi trong hành trình làm nghề. Và báo chí không phải cuộc đua của một người, mà là hành trình cần sự đồng hành, cả từ phía nhân vật lẫn những người luôn âm thầm đặt niềm tin vào nhà báo.

Sau 2 năm bước chân vào VietnamFinance, hành trình làm báo với tôi vẫn còn dài, nhưng không còn là những bước đi chông chênh như thuở đầu. Trong một nghề luôn đổi thay, nơi thử thách nhiều hơn thuận lợi, tôi may mắn khi mang theo hành trang là những niềm tin được trao, những bài học đã trải và những người từng một lần tin tưởng sẻ chia. Tất cả đã cho tôi thêm lý do để tiếp tục, để làm nghề một cách chính – trí – chuyên – tâm.