Trong nhiều thập kỷ qua, toàn cầu hóa đã trở thành bệ đỡ cho sự thành công của nhiều nền kinh tế trên toàn cầu, thúc đẩy thương mại giữa châu Á và phương Tây. Thế nhưng, sau những sự kiện quan trọng như Anh rời khỏi Liên minh châu Âu hay cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, quá trình toàn cầu hóa đã chậm lại.
Giữa lúc này, một xu hướng thay thế toàn cầu hóa dần được nhen nhóm, đó là xu hướng “kinh tế hướng nội”. Nói một cách dễ hiểu, kinh tế hướng nội chính là “mang sản xuất về quê nhà” nhằm giảm thiểu những rủi ro từ biến động thất thường của thị trường, cú sốc đại dịch hay những bất ổn về tình hình địa chính trị.
Theo Economist, kinh tế hướng nội thực chất là phản ứng của các quốc gia trước 4 cú sốc, bao gồm cú sốc kinh tế, bất ổn địa chính trị, năng lượng và trí tuệ nhân tạo.
Nếu như cuộc khủng hoảng tài chính 2007 – 2009 chỉ phần nào làm lung lay xu hướng toàn cầu hóa thì suy thoái toàn cầu năm 2020 đã khiến niềm tin về toàn cầu hóa sụp đổ. Đại dịch Covid-19 đã khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, biến một hệ thống trước đây có vẻ như hiệu quả và thuận tiện trở thành nguồn gốc của sự bất ổn.
Chuỗi cung ứng đứt gãy dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguyên vật liệu, sản xuất bị gián đoạn, đẩy giá cả leo thang và dẫn đến lạm phát ở nhiều quốc gia. Điển hình là ngành công nghiệp sản xuất ô tô đã chứng kiến mức giảm 7,7 triệu xe trong sản lượng ô tô toàn cầu, tương đương với mức thiệt hại 210 tỷ USD vào năm 2021 do thiếu hụt chip.
Song song với cú sốc kinh tế, các quốc gia còn phải đối mặt với cú sốc mang tên bất ổn địa chính trị. Cuộc xung đột trên đất liền lớn nhất tại châu Âu kể từ năm 1945 đang diễn ra tại Ukraine, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung khiến cả hai liên tục đáp trả bằng những đòn đánh kinh tế đã khiến quan niệm “hội nhập kinh tế sẽ dẫn đến hội nhập chính trị” không còn chính xác.
Tiếp đến là cú sốc năng lượng khi Nga cắt nguồn cung khí đốt giá rẻ cho châu Âu. Sau hơn 50 năm phụ thuộc vào khí đốt giá rẻ của Nga, nền kinh tế châu Âu bỗng dung trật nhịp khi bị cắt nguồn cung. Sự phụ thuộc vào một quốc gia khác đã khiến châu Âu phải đối mặt với rủi ro và rắc rối mà khó có thể giải quyết chỉ trong ngày một ngày hai.
Cuối cùng là cú sốc về trí tuệ nhân tạo có thể khiến hàng triệu người lao động thất nghiệp. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), cuộc cách mạng AI có thể đe dọa 27% việc làm khi nhiều công việc có nguy cơ bị tự động hóa.
Xu hướng kinh tế hướng nội phát triển khi các quốc gia trên thế giới không muốn một lần nữa phải chịu những cú sốc tương tự. Các nhà lãnh đạo toàn cầu đã không ít lần đề cập đến “quyền tự chủ chiến lược” hay “tự chủ kinh tế” như một cách nói thay thế cho xu hướng kinh tế hướng nội.
Các quốc gia bắt đầu tung ra nhiều khoản trợ cấp khổng lồ kèm theo yêu cầu về hàm lượng nội địa để khuyến khích sản xuất trong nước. Dưới thời Tổng thống Joe Biden, Mỹ đã thực thi Đạo luật chip để hỗ trợ ngành công nghiệp bán dẫn và Đạo luật giảm lạm phát (IRA) để trợ cấp cho ngành năng lượng xanh trong nước.
Liên minh châu Âu thì triển khai “Kế hoạch công nghiệp thỏa thuận xanh” nhằm hỗ trợ công nghệ vi điện tử của 14 quốc gia thành viên. Tham vọng của khối là nắm giữ 40% công nghệ chủ chốt cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh và 20% chất bán dẫn toàn cầu sẽ được sản xuất tại EU.
Ấn Độ đã vạch ra các kế hoạch và sáng kiến như Make in India; Chương trình sản xuất theo giai đoạn (PMP); Sản xuất tại Ấn Độ, Khuyến khích liên kết sản xuất (PLI) và Atma-Nirbhar Bharat (Ấn Độ tự lực) để tăng sản xuất nội địa và trở thành trung tâm sản xuất của toàn thế giới.
Từ “Made in China”, thế giới giờ đây có thêm "Made in America", "Made in Europe", "Make in India", "Made-in-Canada plan" và "A Future Made in Australia".
Theo Economist, các quốc gia ngày càng quan tâm đến chính sách công nghiệp, đặc biệt là những quốc gia giàu có. Trong quý I/2023, các doanh nghiệp ở các nước giàu có đã nhận được khoản tiền trợ cấp nhiều hơn khoảng 40% so với mức trung bình trong những năm trước đại dịch Covid-19.
Trong quý II năm nay, Mỹ đã chi 25 tỷ USD trợ cấp cho các doanh nghiệp. Chính phủ các nước thuộc G7 dự chi tới 400 tỷ USD cho ngành bán dẫn trong thập kỷ tới. Kể từ năm 2020, chính phủ các nước đã phân bổ 1.300 tỷ USD để đầu tư vào ngành năng lượng sạch.
Đáp lại, giới doanh nghiệp cũng đang dần thích ứng với chính sách “kinh tế hướng nội”. Các CEO đề cập đến việc đưa hoạt động sản xuất về nước thường xuyên hơn trong khi các nhà đầu tư cũng tích cực hưởng ứng.
Theo ngân hàng Goldman Sachs, kể từ đầu 2022, giá cổ phiếu trung bình của các công ty Mỹ "được coi là được hưởng lợi từ việc chi tiêu bổ sung cho cơ sở hạ tầng" đã tăng 13%, trái ngược với mức giảm 9% của toàn bộ thị trường chứng khoán Mỹ.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn đặt dấu hỏi về tính hiệu quả của nền kinh tế hướng nội. Lightyear, công ty ô tô năng lượng mặt trời của Hà Lan được chính phủ và Ủy ban Châu Âu hỗ trợ đã ngừng sản xuất do gặp khó khăn về tài chính. Britishvolt, công ty pin điện được chính phủ Anh cam kết hỗ trợ, cũng sụp đổ.
Những nỗ lực của thúc đẩy ngành công nghiệp chip của Mỹ cũng không thuận lợi và chưa thu được kết quả như kỳ vọng. Những ví dụ “người thật việc thật” này khiến nhiều người lo ngại rằng hiệu quả của “kinh tế hướng nội” về bản chất chỉ là sự thổi phồng do những người quá bi quan về toàn cầu hóa.
Tags:
(VNF) - Giá dầu thế giới tăng vọt gần 8% lên trên 100 USD/thùng khi Mỹ - Iran đàm phán không thành. Diễn biến này khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh, dòng tiền đổ vào USD như tài sản trú ẩn, trong khi chứng khoán và các đồng tiền rủi ro đồng loạt suy yếu.
(VNF) - Đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad tạm dừng sau nhiều giờ thương lượng, khi bất đồng về ngừng bắn, eo biển Hormuz và những điều kiện hậu chiến vẫn chưa được giải quyết.
(VNF) - Các tín hiệu hạ nhiệt giữa Mỹ và Iran đang dần xuất hiện khi hai bên khởi động đàm phán, lập tức kéo theo những chuyển động đầu tiên trên tuyến vận tải năng lượng huyết mạch tại eo biển Hormuz.
(VNF) - Các phái đoàn cấp cao của Mỹ và Iran đã gặp nhau tại Islamabad (Pakistan) để tìm giải pháp chấm dứt cuộc chiến kéo dài 6 tuần, nhưng tiến trình đàm phán đang vấp phải nhiều bất đồng lớn, đặc biệt liên quan đến Lebanon, các lệnh trừng phạt và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
(VNF) - Hãng tin Reuters dẫn lời một nguồn tin cấp cao của Iran ngày 11/4 cho biết Mỹ đã đồng ý giải phóng các tài sản bị phong tỏa của nước này tại Qatar và một số ngân hàng nước ngoài khác. Động thái này được phía Iran hoan nghênh như một dấu hiệu cho thấy Washington đang thể hiện “sự nghiêm túc” trong nỗ lực đạt được thỏa thuận trong các cuộc đàm phán diễn ra tại Islamabad.
(VNF) - Giá tiêu dùng tại Mỹ trong tháng 3 tăng mạnh nhất trong gần 4 năm, khi xung đột với Iran khiến giá xăng và dầu diesel tăng vọt kỷ lục.
(VNF) - Một tòa án thương mại của Mỹ dự kiến sẽ xem xét tính hợp pháp của mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% do chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt, trong bối cảnh nhiều bang và các doanh nghiệp nhỏ cho rằng chính sách này đã “lách” một phán quyết trước đó của Tòa án Tối cao Mỹ vốn bác bỏ phần lớn các mức thuế mà ông từng ban hành.
(VNF) - Đằng sau thương vụ hồi hương 129 tấn vàng của Pháp không chỉ là một quyết định tối ưu hóa danh mục dự trữ, mà còn phản ánh những dịch chuyển sâu sắc trong tư duy quản lý tài sản của các quốc gia.
(VNF) - Giá dầu thế giới đã bật tăng trở lại khi những nghi ngờ bắt đầu xuất hiện xung quanh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, vốn chỉ mới được công bố vài ngày trước đó.
(VNF) - Việc Thổ Nhĩ Kỳ đẩy mạnh bán vàng đang góp phần khiến thị trường kim loại quý trở nên ảm đạm hơn, trong bối cảnh các ngân hàng trung ương toàn cầu có dấu hiệu thay đổi chiến lược dự trữ.
(VNF) - Tăng trưởng khu vực Đông Á và Thái Bình Dương được dự báo chậm lại trong năm 2026 do cú sốc bên ngoài nhưng Ngân hàng Thế giới (WB) điều chỉnh tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 lên 6,3%, tăng so với mức 6,1% được dự đoán vào tháng 10/2025.
(VNF) - Giá dầu tăng trở lại trong phiên giao dịch ngày 9/4, sau khi Iran cáo buộc Mỹ vi phạm một số điều khoản trong thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần, làm dấy lên lo ngại căng thẳng có thể leo thang trở lại và gây gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
(VNF) - Alphabet, Meta, Amazon, Nvidia dẫn dắt đà bùng nổ thị trường chứng khoán Mỹ sau khi TT Donald Trump tuyên bố ngừng bắn với Iran.
(VNF) - Không quốc gia nào trên thế giới xuất khẩu hàng hóa nhiều như Trung Quốc. Nhưng sau khi chinh phục thương mại hàng hóa toàn cầu, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang nhanh chóng vươn lên như một cường quốc trong lĩnh vực xuất khẩu các dịch vụ dựa trên tri thức.
(VNF) - Giá giao ngay đối với các lô hàng dầu thô Brent ở ngưỡng 124,68 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 8/4, phản ánh thực tế rằng thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran khó có thể nhanh chóng giải quyết tình trạng gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng do cuộc xung đột kéo dài 5 tuần gây ra.
(VNF) - Đối với Bắc Kinh, việc xung đột hạ nhiệt trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến vào giữa tháng 5 của Tổng thống Mỹ Donald Trump là yếu tố mang tính then chốt. Trước đó, với lý do chiến sự leo thang, nhà lãnh đạo Mỹ đã nhiều lần trì hoãn chuyến công du này, vốn ban đầu được lên kế hoạch vào cuối tháng 3.
(VNF) - Khi các đô thị lớn dần bão hòa và cạnh tranh ngày càng khốc liệt, những chuỗi thức ăn nhanh phương Tây như McDonald's hay KFC đang hướng tầm nhìn về các thị trấn và vùng nông thôn Trung Quốc.
(VNF) - Giá vàng tăng trở lại sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đồng ý gia hạn thêm 2 tuần để hoàn tất các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột tại Iran.
(VNF) - Giá dầu giảm mạnh trong khi các chỉ số chứng khoán tương lai của Mỹ bật tăng ấn tượng vào tối 7/4, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đạt được “một thỏa thuận ngừng bắn song phương” trong cuộc xung đột với Iran. Thỏa thuận này được đưa ra theo đề nghị của Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán gần đây.
(VNF) - Trung Quốc đang tăng tốc tích lũy vàng như một trụ cột chiến lược trong dự trữ quốc gia. Động thái này không chỉ phản ánh xu hướng giảm phụ thuộc vào trái phiếu Kho bạc Mỹ, mà còn cho thấy sự dịch chuyển sâu sắc trong cách các nền kinh tế lớn tái cấu trúc hệ thống dự trữ trước những biến động toàn cầu.
(VNF) - Chỉ trong vài tuần, thị trường dầu mỏ đã chuyển trạng thái từ dư cung sang nỗi lo thiếu hụt khi căng thẳng địa chính trị leo thang làm gián đoạn dòng chảy năng lượng. Giá dầu vì thế nối dài đà đi lên sang phiên thứ ba liên tiếp, phản ánh tâm lý thị trường ngày càng nhạy cảm trước rủi ro nguồn cung và những bất định khó lường phía trước.
(VNF) - Giá vàng đảo chiều liên tục trước các tín hiệu trái chiều từ địa chính trị, giá năng lượng và chính sách của Fed. Đằng sau những nhịp rung lắc ngắn hạn là nỗi lo lạm phát và sự bất định đang dần tích tụ.
(VNF) - Đáp lại đề xuất của Mỹ thông qua trung gian Pakistan, Iran đã bác bỏ lệnh ngừng bắn và cho rằng cần phải chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh.
(VNF) - Tầng lớp trung lưu Trung Quốc đang nắm giữ một lượng tiền khổng lồ, nhưng nghịch lý là họ lại hạn chế chi tiêu. Tiền gửi ngân hàng tăng vọt, lãi suất gần như chạm đáy, song các hộ gia đình vẫn thắt chặt hầu bao.
(VNF) - Một đề xuất ngừng bắn kéo dài 45 ngày giữa Mỹ và Iran đang được các bên trung gian thúc đẩy, như bước đầu hướng tới chấm dứt xung đột.
(VNF) - Giá dầu thế giới tăng vọt gần 8% lên trên 100 USD/thùng khi Mỹ - Iran đàm phán không thành. Diễn biến này khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh, dòng tiền đổ vào USD như tài sản trú ẩn, trong khi chứng khoán và các đồng tiền rủi ro đồng loạt suy yếu.
(VNF) - Depot Xuân Đỉnh thuộc dự án tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo nằm trên địa bàn phường Xuân Đỉnh, Hà Nội.
