Nhân dân tệ đón 'thời cơ vàng'

Chiến sự Iran và “cú hích” cho nhân dân tệ

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày thông qua Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (CIPS) đã đạt mức kỷ lục 920,5 tỷ nhân dân tệ (tương đương 135,7 tỷ USD) trong tháng 3. Đầu tháng 4, con số này thậm chí tăng lên tới 1,22 nghìn tỷ nhân dân tệ với gần 42.000 giao dịch chỉ trong một ngày, trước khi hạ nhiệt trở lại.

CIPS là hệ thống được Bắc Kinh đưa vào vận hành từ năm 2015 nhằm cung cấp dịch vụ thanh toán bù trừ và quyết toán giao dịch xuyên biên giới bằng nhân dân tệ như một lựa chọn thay thế cho các hệ thống thanh toán phương Tây. Sự bùng nổ của CIPS đang làm dấy lên đồn đoán rằng đồng tiền Trung Quốc ngày càng mở rộng thị phần trong thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Dữ liệu từ CIPS không cho biết chi tiết loại hàng hóa được giao dịch. Tuy nhiên, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga trong tháng 3 đã gần như tăng gấp đôi so với tháng 2, đạt 19 tỷ USD. Sang tháng tiếp theo, doanh thu tiếp tục tăng lên 19,2 tỷ USD.

Các nhà phân tích của Citi nhận định một “cơ hội vàng” cho việc quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đang mở ra, được thúc đẩy bởi những thay đổi địa chính trị.

Dù chưa có số liệu chính thức về quy mô giao dịch dầu mỏ bằng nhân dân tệ, nhiều chuyên gia tin rằng xu hướng này đang gia tăng rõ rệt.

Sau khi Mỹ nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga và Iran nhằm giảm áp lực cho cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, các bên mua như Ấn Độ gần như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc sử dụng nhân dân tệ để thanh toán, trong bối cảnh Nga và Iran khó có thể tiếp nhận thanh toán bằng USD.

“Chắc chắn phải có sự gia tăng trong giao dịch bằng nhân dân tệ, bởi đó gần như là cách duy nhất để Nga tiếp tục kinh doanh. Nga không thể sử dụng USD. Và hầu như không còn loại tiền tệ nào khác mà cuối cùng lại không phải đi qua hệ thống USD ở một giai đoạn nào đó”, ông Bert Hofman, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định.

Ông Chi Lo, chiến lược gia thị trường cấp cao khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại BNP Paribas Asset Management, cho biết: “Thông tin công khai cho thấy Nga và Iran là những nhà sản xuất dầu lớn sử dụng nhân dân tệ do tác động của các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út cũng được cho là đang ngày càng sử dụng đồng tiền này trong thương mại song phương với Trung Quốc”.

Tuy vậy, quy mô các giao dịch dầu mỏ bằng nhân dân tệ hiện vẫn còn khá nhỏ. Ông Cheng Tan, nhà sáng lập công ty tư vấn GMF Research có trụ sở tại Bắc Kinh, ước tính thị phần của nhân dân tệ trong thương mại dầu mỏ toàn cầu hiện dao động từ 3% đến 8%, tùy theo phương pháp tính toán, dù con số thực tế có thể khác biệt.

Các tính toán của Financial Times cho thấy ngay cả trong bối cảnh chiến sự, thị phần của đồng tiền Trung Quốc trong giao dịch dầu mỏ toàn cầu vẫn chỉ ở mức một con số. Trong khi đó, JPMorgan ước tính USD vẫn chiếm khoảng 80% thị phần.

“Hiện vẫn thiếu dữ liệu đáng tin cậy về vấn đề này. Chúng ta chưa thể xác định chính xác bao nhiêu phần trăm giao dịch dầu mỏ được thực hiện bằng nhân dân tệ. Nhưng có nhiều lý do hợp lý để tin rằng nhân dân tệ đang ngày càng nổi lên như một phương tiện thanh toán quan trọng trong lĩnh vực này”, ông Abbas Keshvani, Giám đốc chiến lược vĩ mô châu Á tại RBC Capital Markets, cho biết.

Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới. Theo ông Keshvani, điều này mang lại cho Bắc Kinh lợi thế đáng kể trong các cuộc đàm phán liên quan tới đồng tiền được sử dụng trong giao dịch.

Giấc mơ “petroyuan” còn nhiều rào cản

Việc nhân dân tệ ngày càng được sử dụng nhiều hơn trong thương mại năng lượng cũng làm dấy lên những đồn đoán về sự hình thành của “petroyuan” – khái niệm gợi nhắc tới hệ thống “petrodollar”, trong đó các quốc gia xuất khẩu dầu tái đầu tư nguồn lợi nhuận bằng USD vào các tài sản như trái phiếu kho bạc Mỹ, qua đó củng cố vị thế thống trị toàn cầu của đồng bạc xanh.

Dẫu vậy, các nhà phân tích cho rằng vẫn còn nhiều rào cản lớn đối với việc mở rộng vai trò của nhân dân tệ, ngay cả khi đồng tiền này giành thêm thị phần trong thương mại quốc tế.

Theo các chuyên gia, để nhân dân tệ có thể cạnh tranh mạnh mẽ hơn với USD trong thương mại dầu mỏ toàn cầu, thế giới cần sử dụng rộng rãi hơn các công cụ phái sinh tài chính được định giá bằng đồng tiền này. Mặc dù Trung Quốc đã mở cửa một phần thị trường hợp đồng tương lai hàng hóa trong nước cho nhà đầu tư nước ngoài, nhưng mức độ quan tâm từ phương Tây vẫn khá hạn chế.

“Các nhà đầu tư phương Tây không thực sự mặn mà với việc tiếp cận các hợp đồng giao dịch hàng hóa nội địa của Trung Quốc. Tất cả phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng mở cửa của Trung Quốc. Bắc Kinh vẫn rất thận trọng… Muốn được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu thì nền kinh tế và đồng tiền của họ phải thực sự mở cửa”, ông Guy Wolf, Giám đốc phân tích thị trường toàn cầu tại Marex, nhận xét.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vàng có thể đóng vai trò là tài sản trung lập để các quốc gia tái sử dụng lượng nhân dân tệ dư thừa, qua đó cho phép Trung Quốc duy trì kiểm soát vốn nhưng vẫn nâng cao khả năng cạnh tranh của đồng tiền này với USD trong thương mại quốc tế.

“Trung Quốc đã xây dựng Sàn giao dịch vàng Thượng Hải với một hệ thống thanh toán rất chặt chẽ”, ông Zouhoure Bousbih của Ostrum Asset Management cho biết. Theo ông, các nhà xuất khẩu sang Trung Quốc “có thể nhận thanh toán bằng nhân dân tệ và ngay lập tức chuyển đổi lượng nhân dân tệ dư thừa thành vàng thỏi thông qua bảng quốc tế của Sàn giao dịch vàng Thượng Hải mà không cần sử dụng USD, đồng thời vẫn đảm bảo an toàn nhờ một loại tài sản trung lập”.

Năm ngoái, Sàn giao dịch vàng Thượng Hải đã khai trương kho lưu trữ vàng giao nhận ở nước ngoài đầu tiên tại Hồng Kông, mở ra cơ chế để các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ nhân dân tệ có thể chuyển đổi sang vàng.

Trong khi đó, nhiều nhà phân tích nhận định cuộc chiến Iran đã trở thành một “bằng chứng thực tế” cho tính hiệu quả của hệ thống CIPS.

“Những bên lần đầu tiên sử dụng hệ thống này do ảnh hưởng của chiến sự giờ đã có bằng chứng rõ ràng rằng nó vận hành hiệu quả”, ông Benn Steil, chuyên gia cao cấp kiêm Giám đốc kinh tế quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định.

“CIPS hiện vẫn chỉ xử lý một tỷ lệ giao dịch nhỏ hơn nhiều so với hệ thống thanh toán phương Tây. Nhưng điều đó phù hợp với chiến lược quốc tế hóa nhân dân tệ theo hướng từng bước, thay vì tăng tốc đột ngột – và đó chính là mục tiêu của Bắc Kinh”, ông Steil nói thêm.