Sanae Takaichi: Nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản và kỳ vọng hồi sinh nền kinh tế

Bà Takaichi, người nổi tiếng với niềm đam mê xe phân khối lớn và nhạc rock, đã giành 237 phiếu trong cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện, vượt qua ngưỡng 233 phiếu cần thiết để chiến thắng. Kết quả này khiến bà được bổ nhiệm làm Thủ tướng Nhật Bản mà không cần vòng bỏ phiếu thứ hai.

Một ngày trước cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện, bà Takaichi tuyên bố sẽ củng cố sức mạnh kinh tế và tái định hình Nhật Bản thành quốc gia đủ năng lực gánh vác trách nhiệm với các thế hệ tương lai.

Giới quan sát gọi chính sách kinh tế sắp tới của bà là “Sanaenomics” – một phiên bản mới của “Abenomics” từng gây tiếng vang một thập kỷ trước.

Lạm phát và tiền lương – bài toán ưu tiên hàng đầu

Tỷ lệ lạm phát tiêu dùng của Nhật Bản hiện đã vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ), dao động từ 2,5% đến 3%. Điều này buộc BoJ phải dần nâng lãi suất sau nhiều năm duy trì mức gần hoặc dưới 0%.

Tuy nhiên, tiền lương thực tế của người lao động gần như không tăng suốt 3 thập kỷ qua, và chỉ mới vượt mức trung bình năm 1997 vào năm 2024. Trong khi đó, lãi suất thấp kéo dài khiến đồng yên yếu so với USD, làm gia tăng chi phí nhập khẩu và đẩy giá tiêu dùng lên cao.

“Tôi muốn tập trung trước tiên vào việc giải quyết tình trạng giá cả leo thang”, bà Takaichi phát biểu sau khi được bầu làm Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đầu tháng này.

Bà Takaichi cho biết không ủng hộ việc tăng lãi suất, và cam kết duy trì nguồn tín dụng giá rẻ – một trong những yếu tố thúc đẩy đà tăng của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, việc duy trì lãi suất thấp cũng có thể cản trở nỗ lực kiềm chế lạm phát và tăng giá trị đồng yên.

Tương tự nhiều người tiền nhiệm, bà Takaichi cam kết tăng lương cho người lao động, song chưa đưa ra lộ trình cụ thể để thực hiện.

Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng dân số giảm và già hóa nhanh, dẫn đến thiếu hụt lao động trầm trọng và suy giảm tiềm năng tăng trưởng.

Bà Takaichi cho biết bà ủng hộ ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp xây dựng cơ sở chăm sóc trẻ em cho nhân viên, đồng thời xem xét giảm thuế cho các hộ gia đình chi tiêu cho việc chăm sóc con cái.

Tuy nhiên, chưa rõ chính phủ của bà sẽ làm gì thêm để đảo ngược xu hướng tỷ lệ sinh thấp – một hệ quả của khó khăn tài chính, mức lương trì trệ và văn hóa làm việc thiếu cân bằng giữa công việc và đời sống gia đình.

Theo dấu “Abenomics”

Giới phân tích nhận định bà Takaichi sẽ noi gương người thầy quá cố – cựu Thủ tướng Shinzo Abe – người khởi xướng chính sách “Abenomics” nhằm kích thích tăng trưởng thông qua nới lỏng tiền tệ, chi tiêu công và cải cách cơ cấu.

Ông Abe đã từ chức năm 2020 và bị ám sát năm 2022. Dù để lại khoản nợ công gần gấp 3 lần quy mô GDP, ông vẫn được ghi nhận là người giúp phục hồi niềm tin thị trường và củng cố vị thế Nhật Bản trên trường quốc tế.

Giống ông Abe, Takaichi có quan điểm cứng rắn về quốc phòng, và việc bà lên nắm quyền đã kích hoạt làn sóng mua cổ phiếu của các doanh nghiệp quân sự – công nghiệp, như Mitsubishi Heavy Industries, Yaskawa Electric và Japan Steel Works.

Về đối ngoại, bà được kỳ vọng sẽ duy trì mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ Donald Trump, giống như ông Abe trước đây, đồng thời củng cố liên minh an ninh Tokyo – Washington. Hai bên dự kiến sẽ gặp gỡ vào cuối tháng này.

Ban đầu, bà Takaichi từng gợi ý xem xét lại khoản cam kết 550 tỷ USD mà Nhật Bản hỗ trợ cho chính quyền Tổng thống Trump – một phần trong thỏa thuận giảm thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng Nhật. Tuy nhiên, sau đó bà tuyên bố sẽ tôn trọng cam kết này, bất chấp phản đối trong nước về việc sử dụng tiền thuế của người dân cho mục đích đối ngoại.