Thiếu hiểu biết trong kinh doanh: Con đường ngắn nhất đến thất bại, vướng lao lý

Thất bại, vướng lao lý vì thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật

Không ít nghệ sĩ Việt từng lấn sân sang kinh doanh với kỳ vọng biến danh tiếng thành đòn bẩy thương mại. Nhưng sân khấu và thương trường là hai cuộc chơi hoàn toàn khác nhau. Một điểm chung dễ nhận thấy là họ thường thiếu hiểu biết trong kinh doanh, khởi nghiệp hoặc nhận quảng cáo mà không trang bị đủ kiến thức, kỹ năng kiểm chứng thông tin.

Diễn viên – đạo diễn Phước Sang từng là một trong những cái tên quyền lực của làng điện ảnh Việt với nhiều dự án phim lớn, nhưng sau đó phá sản vì đầu tư bất động sản thiếu kiểm soát.

Nữ ca sĩ Siu Black, với giọng hát nội lực từng được ví như “núi rừng Tây Nguyên”, đã trắng tay khi mở quán cà phê mà không nắm vững cách vận hành. Cô từng chia sẻ, việc đi vay để mở rộng kinh doanh khi chưa kịp hoàn vốn chính là sai lầm lớn nhất khiến khoản nợ vượt quá khả năng chi trả.

Câu chuyện của diễn viên Quách Ngọc Ngoan cũng gây chú ý khi anh bị tố vay nợ, vướng lùm xùm tài chính trong các dự án làm ăn. Dù lên tiếng phản bác, sự nghiệp của anh ít nhiều bị ảnh hưởng.

Một dạng rủi ro khác xuất hiện khi nghệ sĩ trở thành “đại sứ” cho sản phẩm không kiểm định. Năm 2022, ca sĩ Phương Mỹ Chi phải xin lỗi sau khi quảng cáo sản phẩm làm đẹp “bán ở Hàn Quốc” nhưng khán giả phát hiện sản phẩm hoàn toàn không có tại quốc gia này. Cô thừa nhận thiếu sót, hứa sẽ cẩn trọng hơn.

MC Quyền Linh từng xuất hiện trong quảng cáo thực phẩm chức năng và tuyên bố sản phẩm có tác dụng “tận gốc tế bào ung thư”, trong khi Cục An toàn thực phẩm khẳng định sản phẩm này chỉ hỗ trợ chống viêm và không có tác dụng điều trị. Vân Dung cũng vấp chỉ trích vì quảng cáo viên sủi “tiêu tan u xơ trong một tuần”, nội dung sai sự thật. Tương tự, MC Cát Tường năm 2023 phải công khai xin lỗi trong buổi họp báo vì quảng cáo “lố”, thổi phồng công dụng.

Không dừng lại ở thực phẩm chức năng, lĩnh vực mỹ phẩm cũng chứng kiến nhiều trường hợp PR quá đà. Khởi My từng bị tố chỉnh sửa ảnh khi quảng bá sản phẩm dưỡng da, sau đó lên tiếng xin lỗi. Vân Trang cũng gặp phản ứng dữ dội khi tuyên bố mỹ phẩm có thể giúp “trắng bật 5 tông”, sau đó thừa nhận lời quảng cáo quá ngắn, dễ gây hiểu nhầm.

Cao Minh Đạt từng quảng cáo sữa non “đảm bảo hết mất ngủ”; Đoàn Di Băng khẳng định chỉ một viên sản phẩm cô giới thiệu có giá trị như “5 kg rau củ quả”... những tuyên bố gây tranh cãi gay gắt.

Nghiêm trọng hơn, một số nghệ sĩ, BTV, MC thiếu hiểu biết trong kinh doanh, vô tình tiếp tay cho sản phẩm vi phạm pháp luật. BTV Quang Minh, Vân Hugo, Thanh Hương, Trung Ruồi... bị nhắc tên vì quảng cáo sữa HIUP – sản phẩm bị xử phạt hồi tháng 3/2025. Doãn Quốc Đam, MC Hoàng Linh xuất hiện trong clip quảng cáo Cilonmum – sản phẩm thuộc đường dây sữa giả 573 nhãn hiệu. Sau đó, Quang Minh và Doãn Quốc Đam phải công khai xin lỗi.

Tiến sĩ Bùi Quốc Liêm, giảng viên ngành Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam cho biết, trách nhiệm pháp lý của người nổi tiếng khi tham gia quảng cáo là phải đảm bảo rằng thông tin họ cung cấp là chính xác, không gây hiểu lầm và đã được kiểm chứng. Đặc biệt, trong các lĩnh vực như thực phẩm chức năng, dược phẩm và mỹ phẩm, nơi mà thông tin sai lệch có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người tiêu dùng.

Gần đây nhất là trường hợp Hoa hậu Thùy Tiên, Quang Linh Vlogs bị điều tra khởi tố vụ án sản xuất hàng giả là thực phẩm và lừa dối người tiêu dùng liên quan đến Công ty cổ phần Asia Life và Công ty cổ phần Chị Em Rọt.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Dương) cho rằng, nếu những người nổi tiếng này có hiểu biết đầy đủ về pháp luật sẽ chấp nhận đánh đổi, không dẫn đến tình trạng vướng vòng lao lý đó.

“Tôi nghĩ đấy là hiểu biết pháp luật còn mơ hồ, không đến nơi đến chốn, không biết trách nhiệm của mình đến đâu trong những công việc này. Cũng chính sự hiểu biết pháp luật mơ hồ đó dẫn đến một loạt hành động vi phạm các quy định của pháp luật”, vị đại biểu nhấn mạnh.

Kinh doanh không chỉ cần vốn mà cần hiểu luật, hiểu thị trường

Không chỉ nghệ sĩ, rất nhiều người trẻ hiện nay cũng khởi nghiệp chỉ với một ý tưởng, ít vốn và sự lạc quan. Tuy nhiên, trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt, thiếu kiến thức tài chính, thiếu hiểu biết pháp lý và không có chiến lược quản trị rõ ràng là con đường ngắn nhất dẫn đến thất bại.

Nhiều startup tại TP.HCM và Hà Nội từng “bốc hơi” chỉ sau vài tháng vì chọn sai mô hình, thuê mặt bằng quá đắt, hoặc đổ tiền vào quảng cáo mà không có doanh số tương xứng. Một số người trẻ từng dốc toàn bộ tiền tiết kiệm để mở quán cà phê, shop thời trang, mỹ phẩm hay cửa hàng nhượng quyền, nhưng do không đánh giá đúng nhu cầu thị trường, thiếu kỹ năng quản lý, nên đành sang nhượng, đóng cửa trong tiếc nuối.

Ở lĩnh vực đầu tư tài chính và tiền kỹ thuật số, không ít người vì thiếu hiểu biết trong kinh doanh, thiếu kiến thức chuyên môn và tin vào lời mời gọi “làm giàu nhanh” đã thiệt hại lớn. Vụ sụp đổ của đồng Luna năm 2022 khiến hàng trăm nhà đầu tư Việt Nam mất trắng chỉ sau vài ngày. Đáng chú ý, nhiều người trong số đó là sinh viên, nhân viên văn phòng mới biết đến tiền số qua mạng xã hội và đầu tư mà không lường trước rủi ro.

Ông Hồng Quang Minh, CEO London & Hong Communications giải thích, rất nhiều nghệ sĩ (hoặc ê-kíp) chưa xây dựng được quy trình làm việc chặt chẽ với nhãn hàng, đặc biệt là bước thẩm định sản phẩm và ngôn ngữ truyền thông. Một lý do nữa là trong bối cảnh cạnh tranh thu nhập cao, có những lúc nghệ sĩ – nhất là các bạn trẻ – bị cuốn theo cơ hội mà chưa kịp đánh giá rủi ro. Khi sự việc xảy ra, việc "xin lỗi rồi cho qua" dần trở thành phản xạ thay vì là một lần học để thay đổi tận gốc.

Theo luật sư Trần Việt Thanh, Văn phòng Luật sư Indochina, một trong những sai lầm phổ biến là nhiều cá nhân kinh doanh không nắm rõ quy định pháp luật. Có những ngành nghề yêu cầu điều kiện đặc biệt như giấy phép, kiểm định chất lượng hay nghĩa vụ thuế, nhưng nhiều người vẫn làm theo cảm tính, đến khi bị xử phạt thì đã muộn.

"Nhiều người khởi nghiệp mà không có báo cáo dòng tiền, không xác định điểm hòa vốn hay tỷ suất lợi nhuận. Không lập kế hoạch tài chính là như lái xe trong sương mù. Họ họ quản lý tài chính môt cách tự phát, không biết đâu là chi phí chết, dẫn tới thâm hụt mà không kiểm soát được", Luật sư Thanh nói.

Ông Thanh cũng lưu ý về sự lầm tưởng phổ biến trong mô hình nhượng quyền: “Nhiều người tin rằng nhượng quyền là mô hình thành công sẵn có, nhưng không biết đọc hợp đồng, không biết điều khoản nào là bất lợi. Khi có tranh chấp, họ hoàn toàn bị động.”

Các chuyên gia cho rằng khởi nghiệp là một hành trình dài, không phải trào lưu thời thượng. Dù bạn là ai – nghệ sĩ, KOL hay người trẻ đầy hoài bão – thì cũng phải bắt đầu bằng kiến thức, thái độ cầu thị và một chiến lược được tính toán kỹ.